Επένδυση με σπαστή πέτρα (μάντρες, σόκολο)

Τις περισσότερες φορές επενδύονται έτσι μάντρες από μπετό, κολόνες αυλόπορτας, τοιχία κήπου και το σόκολο του σπιτιού, δηλαδή το κάτω μέρος της πρόσοψης ακριβώς πάνω από το έδαφος. Το σόκολο δέχεται τη μεγαλύτερη καταπόνηση: το χτυπάει το νερό της βροχής, μαζεύει λάσπη από τον κήπο, ενώ κοντά στη θάλασσα δέχεται και αλάτι. Ο σοβάς εκεί μετά από χρόνια ραγίζει και μαυρίζει, ενώ η πέτρα αντέχει πολύ καλύτερα.

Κάτι πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα: η πέτρα από μόνη της δεν μονώνει τον τοίχο από την υγρασία. Το σόκολο χρειάζεται λειτουργική στεγάνωση και το νερό πρέπει να απομακρύνεται από αυτό. Η επένδυση είναι προστατευτική και διακοσμητική στρώση, όχι υποκατάστατο της μόνωσης.

Στην αγορά θα βρείτε δύο βασικούς τύπους:

• Φυσική σπαστή πέτρα, για παράδειγμα σχιστόλιθος, ψαμμίτης, ασβεστόλιθος, τραβερτίνης ή γνωστές τοπικές πέτρες όπως η πέτρα Πηλίου και η πέτρα Καρύστου. Κάθε κομμάτι είναι διαφορετικό, τα χρώματα είναι ζωντανά και η επιφάνεια παλιώνει όμορφα. Είναι βαρύτερη και τα κομμάτια έχουν διαφορετικό πάχος, οπότε το τοποθέτημα θέλει περισσότερη δουλειά.
• Τεχνητή πέτρα, δηλαδή χυτό τσιμεντένιο κομμάτι με χρωστική. Είναι ελαφρύτερη, έχει ομοιόμορφο πάχος και τοποθετείται πιο εύκολα. Τα σχέδια επαναλαμβάνονται, όμως τα καλά προϊόντα δύσκολα ξεχωρίζουν από τη φυσική πέτρα.

Για σόκολο και μάντρα διαλέξτε πέτρα που ο κατασκευαστής ή ο προμηθευτής χαρακτηρίζει ρητά κατάλληλη για εξωτερικούς χώρους και ανθεκτική στον παγετό. Αυτό μετράει ιδιαίτερα στη βόρεια Ελλάδα και στα ορεινά, αλλά και στα νησιά, όπου το θαλασσινό αλάτι φθείρει τις μαλακές πέτρες. Μαλακά και πορώδη είδη, όπως ορισμένοι ασβεστόλιθοι, μπορεί με τον καιρό να ξεφλουδίζουν κοντά στο έδαφος. Σε σόκολο με θερμοπρόσοψη από διογκωμένη πολυστερίνη συνήθως επιλέγεται ελαφρύτερη πέτρα, και πάντα πρέπει να ελέγξετε τι βάρος επένδυσης επιτρέπει ο κατασκευαστής του συστήματος θερμοπρόσοψης.

Ο πλακάς πρώτα ελέγχει το υπόστρωμα. Πρέπει να είναι γερό, στεγνό, συνεκτικό και χωρίς σκόνη, παλιές βαφές και βρύα. Το καινούργιο μπετό χρειάζεται να ωριμάσει επαρκώς, συνήθως γύρω στις τέσσερις εβδομάδες. Ο σοβάς που έχει «κουφώσει» ξηλώνεται και οι ανωμαλίες ισιώνονται.

Στο σόκολο προσέχει ιδιαίτερα την κάτω άκρη. Η επένδυση δεν πρέπει να μπαίνει μέσα στο χώμα χωρίς στεγάνωση. Συνήθως τελειώνει λίγο πάνω από το έδαφος, και μπροστά στον τοίχο γίνεται μια λωρίδα με χαλίκι ή ένα πεζοδρόμιο με κλίση, ώστε το νερό να μην πετάγεται πάνω στον τοίχο.

Μετά ακολουθεί το κόλλημα. Χρησιμοποιείται ελαστική κόλλα για εξωτερικούς χώρους, ανθεκτική στον παγετό, συνήθως κατηγορίας C2 κατά ΕΛΟΤ EN 12004, και για πέτρα κατά προτίμηση με χαρακτηρισμό S1. Η κόλλα απλώνεται και στις δύο πλευρές: και στον τοίχο και στην πίσω πλευρά της πέτρας, ώστε να μη μείνουν κενά από κάτω. Στα κενά μαζεύεται νερό, που με τις παγωνιές ή απλώς με τα χρόνια ξεκολλάει την πέτρα. Η τοποθέτηση γίνεται από κάτω προς τα πάνω, και τα κομμάτια ανακατεύονται από περισσότερες συσκευασίες για να μη βγουν χρωματικά «μπαλώματα».

Η επένδυση γίνεται είτε με αρμό, που γεμίζει με αρμόστοκο για πέτρα αφού στεγνώσει η κόλλα, είτε «ξερολιθιά» με ελάχιστο αρμό. Στο τέλος, ανάλογα με το είδος της πέτρας, περνιέται εμποτισμός που μειώνει την απορρόφηση νερού και τα εξανθήματα. Στη μάντρα έχει μεγάλη σημασία και το καπάκι στην κορυφή, από πέτρα ή μάρμαρο με προεξοχή και νεροσταλάκτη. Χωρίς αυτό, το νερό μπαίνει από πάνω πίσω από την επένδυση.

• Ίσια, γερή επιφάνεια χωρίς ανοίγματα και προεξοχές προχωράει γρήγορα. Κάθε γωνία, κολόνα, άνοιγμα ή σκαλάκι σημαίνει πολύ κόψιμο.
• Γωνιακά κομμάτια: αν για τη συγκεκριμένη πέτρα υπάρχουν έτοιμα γωνιακά, οι γωνίες βγαίνουν γρήγορα και καθαρά. Αλλιώς τα κομμάτια πρέπει να λοξοτμηθούν και να ταιριαστούν με το χέρι.
• Φυσική πέτρα με διαφορετικό πάχος θέλει περισσότερη κόλλα και υπομονή από την τεχνητή πέτρα με σταθερό πάχος.
• Κατάσταση του υποστρώματος: ξήλωμα παλιού σοβά, ίσιωμα ή αντιμετώπιση υγρασίας στο σόκολο προσθέτουν δουλειά πριν μπει η πρώτη πέτρα.
• Πρόσβαση και καιρός: πυκνός φράχτης από φυτά, παρτέρι κολλητά στον τοίχο ή δουλειά μέσα στο καλοκαιρινό λιοπύρι καθυστερούν τα πάντα.

• κόλλημα μόνο με μερικές «τσουλούφες» κόλλας, κάτω από την πέτρα μένουν κενά και η επένδυση πέφτει μετά από λίγα χρόνια,
• απλή κόλλα εσωτερικού χώρου αντί για ελαστική κόλλα εξωτερικού,
• κόλλημα σε σκονισμένο, βρεγμένο ή παγωμένο υπόστρωμα, ή κάτω από δυνατό ήλιο, όταν η κόλλα «πετσιάζει» πριν κάτσει η πέτρα,
• μάντρα χωρίς καπάκι, το νερό μπαίνει στον επάνω αρμό και πίσω από την επένδυση,
• σόκολο επενδυμένο μέχρι μέσα στο χώμα χωρίς στεγάνωση και χωρίς απομάκρυνση του νερού,
• πέτρες από μία μόνο συσκευασία χωρίς ανακάτεμα, και στον τοίχο φαίνονται λωρίδες με άλλο χρώμα.

Η κόλλα συνήθως δουλεύεται περίπου σε θερμοκρασίες από +5 έως +25 °C. Τις ακριβείς συνθήκες τις γράφει ο κατασκευαστής στη συσκευασία. Το καλοκαίρι στην Ελλάδα αυτό σημαίνει συχνά δουλειά νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα.

Μια χαμηλή μάντρα από μπετό ή ένα τοιχίο κήπου μπορείτε να το επενδύσετε και μόνοι σας, αν έχετε λίγη υπομονή και έναν γωνιακό τροχό με διαμαντόδισκο. Όταν κόβετε πέτρα, φοράτε γυαλιά, μάσκα για τη σκόνη και ωτοασπίδες.

1. Καθαρίστε τη μάντρα από σκόνη, βρύα και σαθρά κομμάτια, πλύνετέ την αν χρειάζεται και αφήστε τη να στεγνώσει.
2. Απλώστε τις πέτρες στο έδαφος δίπλα στη μάντρα και ανακατέψτε κομμάτια από περισσότερες συσκευασίες.
3. Τεντώστε ράμμα ή τραβήξτε οριζόντια γραμμή για την πρώτη σειρά.
4. Ανακατέψτε την ελαστική κόλλα εξωτερικού χώρου σύμφωνα με τις οδηγίες, μόνο όση προλαβαίνετε να δουλέψετε στον χρόνο που γράφει η συσκευασία.
5. Απλώστε την κόλλα με οδοντωτή σπάτουλα και στη μάντρα και στην πίσω πλευρά της πέτρας.
6. Πιέστε την πέτρα με μια μικρή κίνηση πέρα δώθε, ώστε η κόλλα να καλύψει όλη την πίσω πλευρά, και αφαιρέστε την κόλλα που ξεχειλίζει.
7. Ξεκινήστε από τα γωνιακά κομμάτια και συνεχίστε στην επιφάνεια από κάτω προς τα πάνω.
8. Κόψτε με τον τροχό τα κομμάτια στις άκρες και γύρω από τις κολόνες.
9. Αφού στεγνώσει η κόλλα, γεμίστε τους αρμούς με αρμόστοκο για πέτρα, αν επιλέξατε επένδυση με αρμό.
10. Τοποθετήστε στην κορυφή της μάντρας καπάκι με προεξοχή και νεροσταλάκτη.
11. Όταν όλα στεγνώσουν εντελώς, περάστε εμποτισμό σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Σόκολο σπιτιού με θερμοπρόσοψη ή με προβλήματα υγρασίας καλύτερα να το αφήσετε σε επαγγελματία, γιατί εκεί ένα λάθος φαίνεται σε όλο τον τοίχο.

• οι πέτρες δεν ακούγονται κούφιες όταν τις χτυπάτε ελαφρά,
• κανένα κομμάτι δεν κουνιέται και δεν έχει σπασμένες άκρες,
• χρώματα και σχήματα είναι ομοιόμορφα ανακατεμένα χωρίς έντονα «μπαλώματα»,
• οι αρμοί είναι γεμάτοι, χωρίς ρωγμές και χωρίς υπολείμματα κόλλας στην όψη της πέτρας,
• οι γωνίες είναι καθαρές και τα γωνιακά κομμάτια δένουν με την επιφάνεια,
• η μάντρα έχει καπάκι με προεξοχή και το νερό φεύγει έξω από την επένδυση,
• η κάτω άκρη του σόκολου τελειώνει πάνω από το έδαφος και το νερό απομακρύνεται από το σπίτι,
• έχετε από τον τεχνίτη τα ονόματα της κόλλας, του αρμόστοκου και του εμποτισμού που χρησιμοποιήθηκαν.