Κοπή με υδροβολή 120×120 με φάλτσο Jolly

Σε μια απλή εξωτερική γωνία το πλακάκι τελειώνει είτε σε μεταλλικό ή πλαστικό προφίλ είτε η μία πλάκα καλύπτει την ακμή της άλλης. Το προφίλ είναι πρακτικό, αλλά φαίνεται. Στη δεύτερη λύση μένει ορατή η μάζα της πλάκας στην ακμή. Το Jolly λύνει και τα δύο: οι πλάκες κόβονται λοξά, ακουμπούν η μία στην άλλη και στη γωνία μένει ένας λεπτός, σχεδόν αόρατος αρμός. Σε πλάκες με σχέδιο μαρμάρου ή πέτρας το σχέδιο μπορεί να «γυρίσει» τη γωνία χωρίς διακοπή, και γι' αυτό τα μεγάλα φορμά είναι τόσο δημοφιλή.

Γιατί υδροβολή; Ένα ευθύ φάλτσο γίνεται και με κόφτη γέφυρας με δίσκο που γέρνει. Η υδροβολή όμως, με λειαντικό που είναι συνήθως λεπτή άμμος γρανάτη, έχει μερικά πλεονεκτήματα. Δεν πιέζει την πλάκα και δεν προκαλεί κραδασμούς όπως ο δίσκος, οπότε είναι πιο ήπια με λεπτές και εύθραυστες πλάκες. Κάνει στην ίδια φάση καμπύλες, ανοίγματα για εστίες, πρίζες ή νιπτήρες και το φάλτσο μαζί. Και την κοπή την καθοδηγεί υπολογιστής σύμφωνα με σχέδιο, οπότε οι διαστάσεις βγαίνουν σωστές ακόμη και σε μακριές ακμές, όπου με το χέρι το λάθος μαζεύεται.

Το μειονέκτημα είναι ότι το μηχάνημα δεν μετακινείται. Οι πλάκες πρέπει να πάνε στο εργαστήριο και να γυρίσουν με ασφάλεια, και όλη η δουλειά κρίνεται από την ακρίβεια της μέτρησης. Η υδροβολή αφήνει επίσης στην επιφάνεια κοπής μια ελαφριά τραχύτητα και στη λοξή κοπή η ακμή μπορεί να βγει λίγο ανομοιόμορφη, γι' αυτό συνήθως ακολουθεί λείανση.

Μέτρηση και σχέδιο

Όλα ξεκινούν από την ακριβή μέτρηση της γωνίας. Ο πλακάς ή ο τεχνικός μετράει μήκη, ύψη και κυρίως τις πραγματικές γωνίες. Στην πράξη συμβαίνει συχνά η γωνία του τοίχου ή της νησίδας να μην είναι ακριβώς 90 μοίρες, και τότε το φάλτσο πρέπει να διορθωθεί, αλλιώς ο αρμός ανοίγει. Από τις μετρήσεις βγαίνει σχέδιο όπου για κάθε πλάκα σημειώνεται ποια ακμή κόβεται λοξά, πού είναι τα ανοίγματα και πώς πρέπει να τρέχει το σχέδιο. Σε πλάκες με έντονα νερά οι πλάκες συνήθως απλώνονται πρώτα και αριθμούνται, ώστε στη γωνία να συναντηθούν τα σωστά κομμάτια.

Παραλαβή και μεταφορά των πλακών

Οι πλάκες 120×120 μεταφέρονται όρθιες σε σταντ ή σε παλέτα με πλαίσιο, ποτέ ξαπλωμένες χωρίς στήριξη. Στη φόρτωση χρησιμοποιείται πλαίσιο με βεντούζες κενού ή τουλάχιστον δύο βεντούζες χειρός και δύο άτομα. Πριν τις παραλάβει το εργαστήριο, κάθε πλάκα ελέγχεται για ραγίσματα, σπασμένες γωνίες ή ελαττώματα στο σμάλτο. Καλό είναι να είστε κι εσείς παρόντες σε αυτόν τον έλεγχο ή να ζητήσετε φωτογραφίες.

Η κοπή

Η πλάκα τοποθετείται στο τραπέζι κοπής με τη σχάρα ώστε να πατάει σε όλη της την επιφάνεια και να μη λυγίζει. Πρώτα γίνονται συνήθως οι ευθείες κοπές και τα ανοίγματα, μετά το φάλτσο. Στο Jolly η λοξή κοπή δεν φτάνει μέχρι την επιφάνεια σαν μαχαίρι. Στην εμφανή πλευρά αφήνεται ένα στενό πατούρι, περίπου 1 έως 2 χιλιοστά, που προστατεύει το σμάλτο από το σκάσιμο και στο κόλλημα δίνει χώρο για τον λεπτό αρμό. Η λοξή κοπή είναι πιο αργή από την κάθετη, γιατί η δέσμη περνάει από περισσότερο υλικό.

Φινίρισμα της ακμής

Μετά την κοπή η πλάκα ξεπλένεται από το λειαντικό και η ακμή περνιέται με διαμαντένια λειαντικά πέλματα. Έτσι φεύγει η τραχύτητα της δέσμης και οι μικρές ανωμαλίες, και το πατούρι σπάει ελαφρά ώστε να μην κόβει. Σε γυαλιστερές πλάκες η ακμή μπορεί να γυαλιστεί, σε ματ λειαίνεται ώστε να έχει την ίδια ματ όψη με την επιφάνεια. Μετά οι πλάκες αριθμούνται ξανά κατά το σχέδιο και συσκευάζονται με προστασία στις ακμές.

Επιστροφή στο εργοτάξιο

Οι κομμένες πλάκες γυρίζουν στο σπίτι. Η λοξή ακμή είναι πολύ πιο ευαίσθητη από την αρχική, γι' αυτό οι πλάκες κουβαλιούνται έτσι ώστε η ακμή να μην ακουμπήσει πουθενά, ούτε στο δάπεδο ούτε στην κάσα της πόρτας. Το κόλλημα και το κλείσιμο της γωνίας τα κάνει ο πλακάς που τοποθετεί τις πλάκες.

Το πιο ακριβό λάθος σε αυτή τη δουλειά είναι να κοπεί πλάκα σε λάθος διαστάσεις. Στο 120×120 μια χαλασμένη πλάκα δεν αντικαθίσταται με ένα κομμάτι από τα ρετάλια. Γι' αυτό ισχύει ένας απλός κανόνας: κόβουμε μόνο όταν το υπόστρωμα έχει τελειώσει.

• Το υπόστρωμα πρέπει να είναι στην τελική του μορφή: σοβατισμένο, αλφαδιασμένο, με γωνιόκρανα στη θέση τους, στεγάνωση στη ντουζιέρα και έτοιμα αυλάκια για τα ηλεκτρολογικά.
• Οι γωνίες που θα επενδυθούν πρέπει να είναι ίσιες και κατακόρυφες. Αν μια γωνία είναι στραβή, είναι πιο εύκολο να διορθωθεί πριν τη μέτρηση παρά να «μαζευτεί» με κόλλα.
• Πρέπει να είναι γνωστό το πάχος της κόλλας. Οι μεγάλες πλάκες κολλιούνται με διπλή επάλειψη, σε πλάκα και τοίχο, και το πάχος της κόλλας φέρνει όλη την πλάκα πιο έξω, κάτι που αλλάζει τη θέση της γωνίας.
• Σε νησίδες και έπιπλα ο σκελετός πρέπει να είναι σταθερά πακτωμένος και τελειωμένος. Ένα κουφάρι κουζίνας που ακόμα κουνιέται θα σπάσει τη γωνία Jolly μέσα σε λίγες εβδομάδες.
• Πρέπει να ξέρετε τις ακριβείς θέσεις των ανοιγμάτων: πρίζες, διακόπτες, μπαταρίες, αποχετεύσεις, σιφώνια και συσκευές σύμφωνα με τα τεχνικά φυλλάδια.
• Αποφασίστε από πριν πού θέλετε το σχέδιο να συνεχίζει στη γωνία και πού δεν σας ενδιαφέρει.

Αν μένετε σε πολυκατοικία, σκεφτείτε από νωρίς και το ανέβασμα των πλακών. Μια πλάκα 120×120 συχνά δεν χωράει στο ασανσέρ μιας συνηθισμένης ελληνικής πολυκατοικίας, οπότε ανεβαίνει από τη σκάλα, όρθια και με δύο άτομα. Αν το κλιμακοστάσιο έχει στενά πλατύσκαλα, μετρήστε τα πριν παραγγείλετε το φορμά.

Στον τιμοκατάλογο υπάρχει και ξεχωριστό είδος, η κοπή με υδροβολή 60×60 με φάλτσο Jolly. Η αρχή της κοπής είναι ίδια, αλλά το μέγεθος της πλάκας αλλάζει σχεδόν τα πάντα γύρω της.

• Βάρος και χειρισμός: η πλάκα 120×120 έχει τετραπλάσια επιφάνεια από την 60×60. Με πάχος γύρω στα 9 με 10 χιλιοστά ζυγίζει περίπου 30 κιλά και είναι μακριά και ευλύγιστη. Τη σηκώνουν δύο άτομα με βεντούζες ή πλαίσιο. Την 60×60 την κουβαλάει ένας.
• Κίνδυνος θραύσης: η μεγάλη πλάκα σπάει αν σηκωθεί λάθος, αν μεταφερθεί ξαπλωμένη ή αν στην κοπή δεν πατάει ολόκληρη στο τραπέζι. Στο 60×60 ο κίνδυνος είναι πολύ μικρότερος.
• Μήκος ακμής ανά κομμάτι: μία πλάκα 120×120 έχει ακμή 1,2 μέτρα, άρα για το ίδιο τρέχον μέτρο χρειάζονται λιγότερα κομμάτια και λιγότερες στερεώσεις στο τραπέζι. Η κοπή όμως είναι μεγαλύτερη και ένα λάθος στη γωνία φαίνεται περισσότερο.
• Ακρίβεια γωνίας: μια απόκλιση στο φάλτσο που στα 60 εκατοστά σχεδόν δεν φαίνεται, στα 120 εμφανίζεται ως αρμός που ανοίγει όσο πάμε προς την άκρη της γωνίας.
• Χρήση: το 120×120 επιλέγεται όταν θέλετε όσο το δυνατόν λιγότερους αρμούς στη γωνία, για παράδειγμα σε μέτωπα νησίδων, ψηλές κόγχες και κολόνες. Το 60×60 είναι πιο πρακτικό για μικρότερες λαμπάδες, περβάζια και δάπεδα με χαμηλά σοβατεπί.
• Αντικατάσταση σε λάθος: μια χαλασμένη 60×60 αντικαθίσταται εύκολα από το απόθεμα. Στο 120×120 το απόθεμα είναι συνήθως μικρότερο και μια πλάκα από άλλη παρτίδα παραγωγής μπορεί να έχει διαφορετική απόχρωση.
• Μεταφορά: οι μεγάλες πλάκες θέλουν σταντ, πλαίσιο και μεγαλύτερο όχημα, οι μικρές πάνε σε κούτες.

Αν λοιπόν αναρωτιέστε ποιο φορμά να κόψετε λοξά, η απάντηση εξαρτάται κυρίως από το τι τοποθετείτε. Κόβεται πάντα το πλακάκι που θα μπει στη γωνία. Αν η επιφάνεια είναι από 120×120, και η γωνία πρέπει να είναι από το ίδιο, αλλιώς χαλάει η εικόνα όλου του τοίχου.

Η δυσκολία, και άρα το συνολικό κόστος της δουλειάς, εξαρτάται από μερικά πράγματα που επηρεάζονται ήδη στον σχεδιασμό.

Τη διευκολύνουν

• ευθείες ακμές χωρίς ανοίγματα, όταν η πλάκα απλώς κόβεται λοξά σε όλο το μήκος,
• ακριβές σχέδιο με αριθμημένες πλάκες που δεν χρειάζεται συμπληρώσεις,
• παχύτερες και πιο ανθεκτικές πλάκες που «δουλεύουν» λιγότερο στον χειρισμό,
• πλάκες βαμμένες σε όλη τη μάζα, όπου δεν υπάρχει θέμα με το χρώμα του σώματος,
• πολλές ίδιες κοπές μαζί, γιατί η προετοιμασία του μηχανήματος μοιράζεται.

Τη δυσκολεύουν

• λεπτές πλάκες γύρω στα 6 χιλιοστά, που στο 120×120 είναι πολύ ευλύγιστες και στο φάλτσο έχουν λίγο υλικό,
• γωνίες διαφορετικές από 90 μοίρες και συνδυασμός φάλτσου με καμπύλη ή άνοιγμα στην ίδια πλάκα,
• σχέδιο που πρέπει να συνεχίζει ακριβώς στη γωνία, γιατί απαιτεί επιλογή συγκεκριμένων πλακών,
• πολύ γυαλιστερές επιφάνειες, όπου ένα σκασμένο σμάλτο ή μια ακμή με άλλη γυαλάδα φαίνονται αμέσως,
• δύσκολη πρόσβαση στο σπίτι: στενή σκάλα, χωρίς ασανσέρ, πάρκινγκ μακριά,
• αλλαγές διαστάσεων αφού το σχέδιο έχει ήδη πάει στο εργαστήριο.

Κάτι που θέλει ιδιαίτερη προσοχή: στα εφυαλωμένα πλακάκια, όπου το σώμα έχει άλλο χρώμα από την επιφάνεια, στη γωνία Jolly εμφανίζεται μια λεπτή γραμμή από το σώμα. Σε ανοιχτόχρωμο «μάρμαρο» με κοκκινωπό σώμα αυτό φαίνεται. Αν σχεδιάζετε πολλές γωνίες Jolly, ρωτήστε τον προμηθευτή για πλάκες βαμμένες σε όλη τη μάζα ή ζητήστε να κοπεί ένα δείγμα πριν παραγγείλετε όλη την ποσότητα.

Η κοπή με υδροβολή είναι ενδιάμεσο βήμα ανάμεσα στη μέτρηση και την πλακόστρωση. Σχετίζεται με αρκετές ειδικότητες και τα περισσότερα προβλήματα εμφανίζονται ακριβώς εκεί που η μία δουλειά παραδίδει στην άλλη.

• Ο σοβατζής ή ο γυψοσανιδάς ετοιμάζει γωνίες και επίπεδα. Η ακρίβειά τους κρίνει άμεσα αν η γωνία Jolly θα κλείσει σφιχτά.
• Ο ηλεκτρολόγος και ο υδραυλικός πρέπει να έχουν τοποθετήσει κουτιά και αναμονές στην τελική τους θέση. Μετακίνηση πρίζας μετά την κοπή σημαίνει καινούρια πλάκα. Οι ηλεκτρολογικές εργασίες γίνονται μόνο από αδειούχο ηλεκτρολόγο.
• Η εταιρεία κουζίνας φέρνει τα κουφάρια της νησίδας. Ζητήστε ακριβείς διαστάσεις και μάθετε αν κάτω από την επένδυση θα υπάρχει φέρουσα πλάκα.
• Ο πλακάς κολλάει τις πλάκες. Στη γωνία χρησιμοποιείται συνήθως ελαστική κόλλα ανώτερης κατηγορίας κατά ΕΛΟΤ EN 12004 και ο ίδιος ο αρμός γεμίζει, ανάλογα με την περίπτωση, με ελαστικό αρμόστοκο ή εποξειδική κόλλα στο χρώμα της πλάκας. Αυτή η επιλογή καλό είναι να γίνει πριν την κοπή, γιατί επηρεάζει το πλάτος του πατουριού.
• Το μαρμαράδικο ή το εργαστήριο με την υδροβολή χρειάζεται σχέδιο, όχι προφορική περιγραφή. Ποιος φτιάχνει το σχέδιο και ποιος ευθύνεται για τις διαστάσεις πρέπει να είναι ξεκάθαρο από την αρχή.

Στην πράξη δουλεύει καλύτερα όταν τη μέτρηση την κάνει ο ίδιος πλακάς που θα κολλήσει τις πλάκες. Ξέρει το δικό του πάχος κόλλας και τον τρόπο που κλείνει τις γωνίες, και δεν ανοίγει συζήτηση αν το λάθος ήταν του εργαστηρίου ή της μέτρησης.

• Κοφτερή ακμή χωρίς πατούρι. Το φάλτσο που φτάνει ως την επιφάνεια δείχνει τέλειο στο εργαστήριο, αλλά στο κόλλημα ή στο πρώτο χτύπημα το σμάλτο σκάει. Στη γωνία μένουν μικρά σπασίματα που δεν διορθώνονται χωρίς αλλαγή πλάκας.
• Μέτρηση πριν τελειώσει το υπόστρωμα. Μετά το αλφάδιασμα του τοίχου η γωνία μετακινείται λίγα χιλιοστά και οι πλάκες δεν ταιριάζουν. Φαίνεται ως ανοιχτός αρμός ή ως πλάκα που εξέχει από την άλλη.
• Γωνία που δεν ελέγχθηκε. Γωνία 92 μοιρών με ακμές κομμένες στις ακριβείς 45 δίνει αρμό στενό κάτω και φαρδύ πάνω ή το αντίστροφο. Σε πλάκα ύψους 120 εκατοστών φαίνεται καθαρά.
• Λάθος χειρισμός. Πλάκα που κουβαλήθηκε ξαπλωμένη από τη μία άκρη συχνά σπάει αργότερα, και η τριχοειδής ρωγμή φαίνεται μετά το κόλλημα. Στα μεγάλα φορμά είναι από τις κυριότερες αιτίες παραπόνων.
• Άκαμπτος αρμός σε κινούμενο υπόστρωμα. Αν η γωνία σε γυψοσανίδα ή έπιπλο κλείσει με σκληρό υλικό χωρίς ελαστικότητα, με τον καιρό εμφανίζεται τριχοειδής ρωγμή στον αρμό ή η ακμή ξεκολλάει.
• Ακμή χωρίς λείανση. Η τραχιά ακμή από τη δέσμη ρουφάει βρωμιά και αρμόστοκο και η γωνία δείχνει γκριζωπή.
• Jolly σε ακμή που πατιέται. Λοξή γωνία σε μύτη σκαλοπατιού ή σε επιφάνεια που πατιέται σιγά σιγά σπάει. Για σκάλες ταιριάζουν καλύτερα έτοιμα τεμάχια σκαλοπατιού ή στρογγυλεμένες ακμές.
• Ανακατεμένες παρτίδες. Πλάκα που αγοράστηκε μετά από μια θραύση έχει άλλη απόχρωση, και η διαφορά φαίνεται περισσότερο ακριβώς στη γωνία, όπου συναντιούνται δύο πλάκες.

Η ίδια η κοπή στο μηχάνημα κρατάει από λίγα λεπτά μέχρι αρκετές δεκάδες λεπτά ανά πλάκα, ανάλογα με το μήκος της ακμής, το πάχος και τα ανοίγματα. Ο συνολικός χρόνος όμως εξαρτάται κυρίως από όσα γίνονται γύρω της. Η μέτρηση και το σχέδιο θέλουν συνήθως μία επίσκεψη και χρόνο για την προετοιμασία. Τα εργαστήρια έχουν συχνά σειρά αναμονής, οπότε από την παράδοση του σχεδίου μέχρι την επιστροφή των πλακών περνούν συνήθως μερικές εργάσιμες, σε μεγαλύτερες δουλειές και περισσότερες. Βάλτε αυτό το κενό στο πρόγραμμα των εργασιών, ώστε ο πλακάς να μην περιμένει στο σπίτι χωρίς υλικό.

Μετά το κόλλημα η κόλλα πρέπει να σκληρύνει σύμφωνα με το τεχνικό φυλλάδιο του κατασκευαστή, στις συνηθισμένες ελαστικές κόλλες συνήθως περίπου 24 ώρες πριν τον αρμό. Οι εποξειδικοί αρμοί στις γωνίες σκληραίνουν κατά τις οδηγίες του κατασκευαστή και σε αυτό το διάστημα δεν πρέπει να ακουμπάει τίποτα στη γωνία. Νησίδα ή κόγχη δεν φορτώνονται πριν σκληρύνουν όλα.

Κάντε τον έλεγχο δύο φορές: όταν παραλαμβάνετε τις κομμένες πλάκες και αφού κολληθούν.

Στην παραλαβή των πλακών

Κοιτάξτε την ακμή κόντρα στο φως. Πρέπει να είναι ίσια σε όλο το μήκος, χωρίς σπασίματα στην εμφανή πλευρά και με πατούρι ίδιου πλάτους παντού. Περάστε το δάχτυλο: δεν πρέπει να κόβει ούτε να είναι τραχιά. Συγκρίνετε την αρίθμηση με το σχέδιο και ελέγξτε τις θέσεις των ανοιγμάτων με μέτρο. Κοιτάξτε και την επιφάνεια γύρω από την κοπή, μήπως έμειναν γρατζουνιές από τη σχάρα ή ίχνη λειαντικού.

Μετά το κόλλημα

Στη γωνία πρέπει να υπάρχει λεπτός και ομοιόμορφος αρμός σε όλο το ύψος ή μήκος. Ακουμπήστε ένα μακρύ αλφάδι και στις δύο επιφάνειες: οι πλάκες πρέπει να είναι στο ίδιο επίπεδο και η γωνία να μη μπαίνει ούτε να βγαίνει. Χτυπήστε ελαφρά τις πλάκες κοντά στη γωνία: ο κούφιος ήχος δείχνει σημεία χωρίς κόλλα, όπου υπάρχει κίνδυνος να σπάσει η ακμή. Σε πλάκες με σχέδιο ελέγξτε αν συνεχίζει όπως είχε συμφωνηθεί.

• όλες οι πλάκες είναι αριθμημένες και αντιστοιχούν στο σχέδιο,
• η λοξή ακμή είναι ίσια σε όλο το μήκος χωρίς σπασίματα στο σμάλτο,
• στην εμφανή πλευρά έχει μείνει στενό πατούρι και η ακμή δεν κόβει,
• η ακμή είναι λειασμένη και στη γυαλάδα ή στο ματ ταιριάζει με την επιφάνεια,
• τα ανοίγματα πέφτουν στις μετρημένες θέσεις κουτιών, μπαταριών και συσκευών,
• οι πλάκες δεν έχουν ραγίσματα, σπασμένες γωνίες ή γρατζουνιές από το μηχάνημα,
• στην κολλημένη γωνία ο αρμός είναι ομοιόμορφος σε όλο το μήκος,
• οι δύο επιφάνειες στη γωνία είναι στο ίδιο επίπεδο,
• στο χτύπημα κοντά στη γωνία δεν ακούγεται κούφιος ήχος,
• το σχέδιο συνεχίζει στη γωνία όπως είχε συμφωνηθεί,
• ο αρμός της γωνίας είναι γεμάτος με το συμφωνημένο υλικό στο χρώμα της πλάκας,
• τα ρετάλια και οι εφεδρικές πλάκες που παραδίδονται είναι από την ίδια παρτίδα και σημαδεμένα.