Καλούπωμα πλάκας οροφής με σύστημα Doka ή Peri

Η πλάκα είναι φέρον στοιχείο. Το πάχος της, ο οπλισμός, η κατηγορία του σκυροδέματος και ο τρόπος υποστύλωσης ορίζονται από τον στατικό μηχανικό στη μελέτη. Το συνεργείο του καλουπιού δεν αποφασίζει τίποτα από αυτά. Εκτελεί αυτό που γράφουν τα σχέδια και οι πίνακες του κατασκευαστή του συστήματος. Στην ελληνική πρακτική με σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα, η πλάκα συνήθως σκυροδετείται μαζί με τις δοκούς, πάνω σε υποστυλώματα και τοιχώματα που έχουν ήδη ριχτεί.

Πριν από το καλούπωμα θα πρέπει να είναι έτοιμα:

• τα υποστυλώματα και τα τοιχώματα του ορόφου, σκυροδετημένα και ξεκαλουπωμένα, ή η τοιχοποιία όπου η πλάκα πατάει σε τοίχους,
• σαφώς ορισμένη στάθμη της κάτω παρειάς της πλάκας, ιδανικά σημαδεμένη πάνω στις κολόνες ή στους τοίχους,
• σταθερό και επίπεδο έδαφος για τους ορθοστάτες: πλάκα δαπέδου, μπετό καθαριότητας ή καλά συμπυκνωμένο χαλίκι με μαδέρια από κάτω,
• ξυλότυπος της πλάκας με τα ανοίγματα για σκάλα, καμινάδα, φρεάτια και διελεύσεις,
• συμφωνία για το ποιος φτιάχνει τα πλευρικά καλούπια των άκρων και των δοκών και αν θα μείνουν κάπου χαμένα καλούπια,
• πρόσβαση για το φορτηγό που φέρνει το υλικό και ελεύθερος χώρος για να το αποθέσει.

Στην πράξη συμβαίνει συχνά το συνεργείο να φτάνει και στο ισόγειο να βρίσκονται παλέτες με τούβλα, σωρός άμμου και μπετονιέρα. Τότε οι ορθοστάτες στήνονται ανάμεσα σε εμπόδια, ο κάνναβος βγαίνει ακανόνιστος και η δουλειά τραβάει χωρίς λόγο. Ένας άδειος και σκουπισμένος χώρος γλιτώνει χρόνο και νεύρα.

Η διαδικασία διαφέρει λίγο από σύστημα σε σύστημα, η αρχή όμως μένει ίδια. Το συνεργείο δουλεύει με τις οδηγίες συναρμολόγησης του κατασκευαστή και με πίνακες που δίνουν τις αποστάσεις ορθοστατών και δοκών για κάθε πάχος πλάκας.

1. Μέτρηση και διάταξη

Πρώτα μετριούνται τα καθαρά ανοίγματα των χώρων και ελέγχεται το ύψος από το δάπεδο ως την κάτω παρειά της πλάκας. Από αυτό ρυθμίζεται το μήκος των ορθοστατών. Για τα συνηθισμένα ύψη μιας κατοικίας χρησιμοποιούνται τηλεσκοπικοί μεταλλικοί ορθοστάτες, που ανοίγουν σε μήκος και ρυθμίζονται με ακρίβεια από το σπείρωμα.

2. Ορθοστάτες, τρίποδα και κεφαλές

Οι πρώτοι ορθοστάτες μπαίνουν σε τρίποδα, που τους κρατούν κατακόρυφους μέχρι να ακουμπήσουν οι δοκοί από πάνω. Στο πάνω άκρο κάθε ορθοστάτη υπάρχει κεφαλή, όπου κουμπώνει η δοκός. Στα άκρα και στις γωνίες οι ορθοστάτες μπαίνουν πιο πυκνά, γιατί εκεί η κατασκευή είναι λιγότερο σταθερή.

3. Κύριες και δευτερεύουσες δοκοί

Στο σύστημα με δοκούς, μέσα στις κεφαλές τοποθετούνται οι κύριες (κάτω) δοκοί και εγκάρσια πάνω τους οι δευτερεύουσες (πάνω). Συνήθως είναι ξύλινες δοκοί διατομής Ι, γνωστές στο εμπόριο ως δοκοί H20. Η μεταξύ τους απόσταση εξαρτάται από το πάχος της πλάκας: όσο πιο χοντρή η πλάκα, τόσο πιο πυκνός ο κάνναβος. Στο σύστημα με πάνελ, αντί για δοκούς τοποθετούνται έτοιμα πλαίσια με το φύλλο καλουπιού ήδη πάνω τους.

4. Επιφάνεια καλουπιού

Πάνω στις δοκούς απλώνονται τα φύλλα καλουπιού, συνήθως τρίστρωτα κόντρα πλακέ με κίτρινη ή άλλη επικάλυψη, πάχους περίπου 21 ή 27 mm. Τα φύλλα μπαίνουν κολλητά και οι λωρίδες που περισσεύουν στους τοίχους κόβονται στο μέτρο. Ο αρμός ανάμεσα στο φύλλο και στην κολόνα ή στον τοίχο πρέπει να είναι όσο γίνεται μικρότερος, για να μη φεύγει από εκεί το τσιμεντόνερο.

5. Ρύθμιση στάθμης

Όταν κλείσει η επιφάνεια, το συνεργείο ελέγχει τη στάθμη με χωροβάτη ή λέιζερ και διορθώνει τους ορθοστάτες. Σε μεγαλύτερα ανοίγματα ο στατικός ορίζει μερικές φορές μια μικρή υπερύψωση στη μέση του φατνώματος, ώστε η πλάκα να μην κρεμάσει ορατά όταν φορτωθεί.

6. Άκρα, ανοίγματα και προστασία από πτώση

Περιμετρικά μπαίνει το πλευρικό καλούπι, που καθορίζει το πάχος της πλάκας στην άκρη. Τα ανοίγματα για σκάλα και καμινάδα περικλείονται με πλαϊνά. Στα ελεύθερα άκρα τοποθετείται προστατευτικό κιγκλίδωμα, γιατί πάνω στο καλούπι θα κινούνται μετά σιδεράδες και μπετατζήδες.

7. Αποκολλητικό

Στο τέλος η επιφάνεια περνιέται με λάδι καλουπιών ή άλλο αποκολλητικό γαλάκτωμα σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Διευκολύνει το ξεκαλούπωμα, προστατεύει τα φύλλα και δίνει καλύτερη όψη στο ταβάνι. Απλώνεται λεπτά και πριν μπει ο οπλισμός, ώστε να μη μείνει λάδι πάνω στα σίδερα.

Τόσο η Doka όσο και η Peri προσφέρουν αρκετά συστήματα για πλάκες. Σε μονοκατοικίες και μικρές πολυκατοικίες θα συναντήσετε κυρίως δύο λογικές.

Καλούπι με δοκούς

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το Dokaflex ή το Peri Multiflex. Αποτελείται από ορθοστάτες, ξύλινες δοκούς και ελεύθερα φύλλα καλουπιού. Το πλεονέκτημά του είναι η ευελιξία: προσαρμόζεται σε ακανόνιστη κάτοψη, λοξούς τοίχους, εσοχές, διαφορετικά ύψη και κρεμαστές δοκούς. Το μειονέκτημα είναι ότι έχει περισσότερα κομμάτια και θέλει περισσότερη χειρωνακτική δουλειά στο κόψιμο των φύλλων.

Καλούπι με πάνελ

Παραδείγματα είναι το Peri Skydeck ή το Dokadek. Τα πάνελ είναι έτοιμα πλαίσια, συχνά ελαφριά από αλουμίνιο, που το συνεργείο κρεμάει και σηκώνει γρήγορα. Σε κανονικές επιφάνειες η συναρμολόγηση είναι αισθητά ταχύτερη και το ταβάνι βγαίνει ομοιόμορφο. Ορισμένα συστήματα έχουν κεφαλές πρόωρου ξεκαλουπώματος: τα πάνελ κατεβαίνουν νωρίτερα και οι ορθοστάτες μένουν κάτω από την πλάκα. Σε πολύ σπαστή κάτοψη όμως τα πάνελ πρέπει να συνδυαστούν με συμπληρωματικό καλούπι δοκών.

Τι σημαίνει αυτό για εσάς

• απλό ορθογώνιο σπίτι με ευθείς τοίχους: δουλεύουν και τα δύο συστήματα, τα πάνελ συνήθως είναι πιο γρήγορα,
• σπαστή κάτοψη, προεξοχές, λοξοί τοίχοι, κρεμαστές δοκοί: κατά κανόνα σύστημα με δοκούς,
• πολυκατοικία με επαναλαμβανόμενους ορόφους: τα πάνελ αποδίδουν όταν ξαναχρησιμοποιούνται,
• ψηλοί χώροι, για παράδειγμα πατάρι ή πυλωτή με μεγάλο ύψος: μπορεί να χρειαστούν μακρύτεροι ορθοστάτες ή πύργοι υποστύλωσης.

Ο συνδυασμός των δύο συστημάτων είναι κάτι συνηθισμένο και δεν αποτελεί λάθος. Σημασία έχει το συνεργείο να τηρεί τους πίνακες φορτίων του κατασκευαστή για το συγκεκριμένο πάχος πλάκας.

Το κόστος ανά τετραγωνικό εξαρτάται από το πόση δουλειά και πόσο υλικό χρειάζεται πραγματικά κάθε μέτρο. Δύο πλάκες με το ίδιο εμβαδόν μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικές δουλειές.

Τη δουλειά διευκολύνουν:

• κανονική κάτοψη χωρίς προεξοχές και λοξά τμήματα,
• συνηθισμένο καθαρό ύψος, όπου αρκούν τυπικοί ορθοστάτες,
• σταθερό και επίπεδο δάπεδο στον κάτω όροφο,
• μεγάλη ενιαία επιφάνεια, όπου το συνεργείο πιάνει ρυθμό,
• καλή πρόσβαση για φορτηγό ή γερανό στην παράδοση και την παραλαβή του υλικού,
• κολόνες και τοίχοι στη θέση τους, χωρίς μεγάλες αποκλίσεις.

Τη δουλειά καθυστερούν:

• κρεμαστές δοκοί, που θέλουν ξεχωριστό καλούπι με πλαϊνά και δική τους υποστύλωση,
• πρόβολοι, μπαλκόνια και τμήματα που εξέχουν,
• πολλά ανοίγματα και διελεύσεις που πρέπει να περικλειστούν,
• μεγάλο ύψος, που απαιτεί μακρύτερους ορθοστάτες, σκαλωσιά ή πύργους,
• πιο χοντρή πλάκα, με πυκνότερο κάνναβο ορθοστατών και δοκών,
• ανώμαλο ή μαλακό έδαφος, που πρέπει πρώτα να σταθεροποιηθεί,
• μικρή επιφάνεια με πολλές γωνίες, όπου γίνεται πολύ κόψιμο και ταίριασμα,
• δουλειά σε έντονη ζέστη ή σε κρύο, όπου χρειάζεται προστασία του σκυροδέματος και μεγαλύτερη υποστύλωση.

Ελέγξτε επίσης αν η τιμή καλύπτει μόνο τη συναρμολόγηση ή και τη μεταφορά, την ενοικίαση του συστήματος, το ξεκαλούπωμα, τον καθαρισμό και την επιστροφή. Στην ενοικίαση πληρώνεται ο χρόνος που το υλικό μένει στο εργοτάξιο, άρα μια καθυστέρηση με τα σίδερα ή τη σκυροδέτηση φαίνεται και εδώ.

Το καλούπωμα πλάκας δεν είναι δουλειά για ερασιτέχνη. Πρόκειται για φέρουσα κατασκευή, εργασία σε ύψος και φορτίο που σε μια συνηθισμένη πλάκα φτάνει αρκετές εκατοντάδες κιλά ανά τετραγωνικό. Ένα λάθος δεν σημαίνει μόνο στραβό ταβάνι, αλλά και κατάρρευση την ώρα του μπετού. Ως ιδιοκτήτης μπορείτε να βοηθήσετε με την προετοιμασία του χώρου, της πρόσβασης και των σχεδίων. Τη συναρμολόγηση αφήστε τη σε έμπειρο συνεργείο. Για τον ίδιο λόγο αυτό το άρθρο δεν περιλαμβάνει οδηγό για ερασιτέχνες μάστορες.

Το καλούπι της πλάκας είναι ένας κόμβος όπου συναντιούνται πολλά συνεργεία. Όσο καλύτερα συνεννοηθούν από πριν, τόσο λιγότερο θα τρυπήσει κανείς το έτοιμο μπετό αργότερα.

Στατικός μηχανικός και σκελετός

Οι κολόνες και τα τοιχώματα πρέπει να είναι έτοιμα και στη σωστή στάθμη. Ο στατικός ορίζει πώς πατάει η πλάκα, τις δοκούς και πόσο καιρό πρέπει να μείνουν οι ορθοστάτες. Για κρεμαστές δοκούς και προβόλους χρειάζεται το σχέδιο οπλισμού του.

Σιδεράδες

Ο οπλισμός μπαίνει μόνο πάνω σε έτοιμο και λαδωμένο καλούπι. Το συνεργείο του καλουπιού καλό είναι να ξέρει πού θα μπουν οι αποστάτες και πού θα υπάρξουν βαριά σημεία, για παράδειγμα στις δοκούς.

Ηλεκτρολόγος, υδραυλικός και κλιματισμός

Στην πλάκα ενσωματώνονται κουτιά για φωτιστικά, σωληνώσεις καλωδίων και μερικές φορές αεραγωγοί. Τα κουτιά στερεώνονται κατευθείαν πάνω στο φύλλο καλουπιού. Οι διελεύσεις για αποχέτευση, καμινάδα ή αεραγωγούς ορίζονται με ένθετα ή πλαϊνά. Μια ξεχασμένη διέλευση σημαίνει αργότερα καροτιέρα και κίνδυνο να κοπεί οπλισμός.

Μονάδα σκυροδέματος και αντλία

Η μέρα της σκυροδέτησης κλείνεται μόνο αφού ελεγχθεί το καλούπι και παραληφθεί ο οπλισμός. Η αντλία χρειάζεται χώρο για να στηθεί. Η σκυροδέτηση πρέπει να γίνει συνεχόμενα, χωρίς μεγάλες διακοπές.

Υπεύθυνος του έργου

Πριν ριχτεί το μπετό, είναι λογικό να δει το καλούπι και τον οπλισμό ο μηχανικός του έργου ή ο εργοδηγός και να κρατηθούν φωτογραφίες και μια σύντομη γραπτή σημείωση. Μετά δεν μπορεί πια να το ελέγξει κανείς.

Τα περισσότερα προβλήματα φαίνονται μετά το ξεκαλούπωμα, όταν πια δεν διορθώνονται εύκολα.

• Ορθοστάτες σε μαλακό έδαφος. Σε ασυμπίεστο χαλίκι, σε λασπωμένο χώμα ή χωρίς μαδέρια από κάτω, οι ορθοστάτες βουλιάζουν την ώρα του μπετού. Η πλάκα κρεμάει και στη χειρότερη περίπτωση το καλούπι υποχωρεί τοπικά.
• Αραιός κάνναβος ορθοστατών και δοκών. Αν δεν τηρηθεί ο πίνακας του κατασκευαστή, το καλούπι λυγίζει ανάμεσα στους ορθοστάτες και το ταβάνι βγαίνει κυματιστό. Σε χοντρή πλάκα υπάρχει κίνδυνος υπερφόρτωσης.
• Ορθοστάτες εκτός κατακόρυφου. Ένας γερτός ορθοστάτης σηκώνει λιγότερο. Η έλλειψη τριπόδων στα άκρα οδηγεί σε αστάθεια.
• Ανοιχτοί αρμοί. Από τα κενά φεύγει το τσιμεντόνερο, στο ταβάνι μένουν φωλιές από χαλίκι και αιχμηρά γρέζια. Ο σοβάς ή η σπατουλαριστή επιφάνεια θέλει μετά περισσότερη δουλειά.
• Λάθος στάθμη. Η πλάκα βγαίνει χαμηλότερα ή ψηλότερα από τη μελέτη και αργότερα δεν ταιριάζουν κάσες, σκάλα ή στάθμες δαπέδων.
• Καθόλου ή πάρα πολύ αποκολλητικό. Χωρίς λάδι το μπετό κολλάει και στο ξεκαλούπωμα ξεκολλούν κομμάτια επιφάνειας. Πολύ λάδι αφήνει λεκέδες και μπορεί να χαλάσει την πρόσφυση του σοβά.
• Ξεχασμένες διελεύσεις και κουτιά. Το εκ των υστέρων τρύπημα της πλάκας είναι αργό και μπορεί να πειράξει τον οπλισμό.
• Πρόωρο ξεκαλούπωμα και αφαίρεση ορθοστατών. Το νέο σκυρόδεμα δεν έχει ακόμα την πλήρη αντοχή του. Η πλάκα μπορεί να κρεμάσει ή να ραγίσει, έστω κι αν με την πρώτη ματιά φαίνεται εντάξει.
• Φόρτωμα νέας πλάκας. Παλέτες με τούβλα πάνω σε φρέσκια πλάκα ή καλούπωμα του επόμενου ορόφου χωρίς να υποστυλωθεί η πλάκα από κάτω.

Σε πολυώροφα κτίρια συχνά ξεχνιέται ότι η φρέσκια πλάκα σηκώνει όχι μόνο τον εαυτό της, αλλά μέσω των ορθοστατών και την πλάκα του επόμενου ορόφου. Γι' αυτό κάτω από τους χαμηλότερους ορόφους οι ορθοστάτες μένουν περισσότερο, σύμφωνα με τις οδηγίες του στατικού.

Συναρμολόγηση

Σε μια συνηθισμένη μονοκατοικία με κανονική κάτοψη, ένα έμπειρο συνεργείο στήνει το καλούπι της πλάκας συνήθως σε μία έως λίγες μέρες. Το σύστημα με πάνελ σε επίπεδη επιφάνεια είναι συνήθως πιο γρήγορο, ενώ μια σπαστή κάτοψη με δοκούς και προβόλους παίρνει περισσότερο. Σε αυτό προστίθενται η τοποθέτηση του οπλισμού, ο έλεγχος και η σκυροδέτηση.

Ωρίμανση σκυροδέματος και ξεκαλούπωμα

Ο χρόνος ως το ξεκαλούπωμα εξαρτάται από την κατηγορία του σκυροδέματος, το πάχος της πλάκας, το άνοιγμα και κυρίως τη θερμοκρασία. Ως χονδρικός προσανατολισμός:

• τα πλευρικά καλούπια των άκρων με ζεστό καιρό βγαίνουν συνήθως μετά από μία έως τρεις μέρες,
• τα φύλλα και οι δοκοί στα συστήματα πρόωρου ξεκαλουπώματος κατεβαίνουν νωρίτερα, οι ορθοστάτες όμως μένουν κάτω από την πλάκα,
• στο συνηθισμένο σύστημα με δοκούς το καλούπι αφαιρείται κατά κανόνα μετά από μερικές μέρες έως περίπου δύο εβδομάδες και η πλάκα συνεχίζει να υποστυλώνεται,
• οι ορθοστάτες υποστύλωσης μένουν συχνά αρκετές εβδομάδες, ακριβώς όσο ορίζει ο στατικός,
• σε θερμοκρασίες κάτω από περίπου 5 °C η ωρίμανση επιβραδύνεται αισθητά και όλοι οι χρόνοι μεγαλώνουν.

Το σκυρόδεμα φτάνει την αντοχή της μελέτης συνήθως σε περίπου 28 μέρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ως τότε όλα πρέπει να είναι υποστυλωμένα, αλλά κάθε νωρίτερο ξεκαλούπωμα καλό είναι να το επιβεβαιώνει ο μηχανικός του έργου ή ο στατικός. Το ελληνικό καλοκαίρι είναι το μεγαλύτερο ζήτημα: η φρέσκια πλάκα θέλει κατάβρεγμα για αρκετές μέρες ή κάλυψη με λινάτσες ή νάιλον, ώστε να μην ξεραθεί γρήγορα και ραγίσει. Τον χειμώνα, ειδικά στη βόρεια και την ορεινή Ελλάδα, χρειάζεται προστασία από τον παγετό.

Επαναϋποστύλωση

Αν το καλούπι κατέβει νωρίτερα, οι ορθοστάτες μένουν κάτω από την πλάκα ή μπαίνουν καινούργιοι, η λεγόμενη επαναϋποστύλωση. Σημασία έχει να μην ξεσφίγγεται όλη η επιφάνεια μαζί, αλλά να γίνεται φάτνωμα φάτνωμα, ώστε η πλάκα να μη φορτωθεί απότομα.

Πριν μπουν τα σίδερα και αργότερα το σκυρόδεμα, αξίζει να το περπατήσετε με προσοχή. Δεν χρειάζεται να είστε ειδικός: πολλά πράγματα φαίνονται με το μάτι από κάτω και από πάνω. Αν κάτι δεν σας είναι ξεκάθαρο, ρωτήστε τον μηχανικό ή τον εργοδηγό.

• οι ορθοστάτες στέκονται κατακόρυφα, σε σταθερό έδαφος και όπου χρειάζεται πάνω σε μαδέρια,
• στα άκρα και στις γωνίες υπάρχουν τρίποδα ή άλλη ασφάλιση σταθερότητας,
• ο κάνναβος ορθοστατών και δοκών αντιστοιχεί στο πάχος της πλάκας κατά τους πίνακες του κατασκευαστή,
• η στάθμη της κάτω παρειάς ταιριάζει με τη μελέτη, ελεγμένη με λέιζερ ή χωροβάτη,
• η επιφάνεια είναι επίπεδη, χωρίς ορατά σκαλοπάτια ανάμεσα στα φύλλα,
• οι αρμοί είναι κλειστοί, και στις κολόνες και γύρω από τα ανοίγματα,
• το περιμετρικό καλούπι έχει σωστό ύψος και είναι σταθερά στερεωμένο,
• τα ανοίγματα για σκάλα, καμινάδα και φρεάτια είναι στη σωστή θέση και στο σωστό μέγεθος,
• τα κουτιά για φωτιστικά και οι διελεύσεις είναι τοποθετημένα κατά τα σχέδια του ηλεκτρολόγου και του υδραυλικού,
• η επιφάνεια είναι καθαρή, χωρίς πριονίδια, καρφιά και κομμάτια ξύλου,
• το αποκολλητικό είναι απλωμένο ομοιόμορφα και λεπτά,
• στα ελεύθερα άκρα υπάρχει προστατευτικό κιγκλίδωμα,
• έχει συμφωνηθεί πότε και πώς θα γίνει το ξεκαλούπωμα και πόσο θα μείνουν οι ορθοστάτες,
• ο έλεγχος έχει καταγραφεί με φωτογραφίες και σύντομη σημείωση.

Μετά το ξεκαλούπωμα κοιτάξτε το ταβάνι. Μικρά σημάδια από τους αρμούς είναι φυσιολογικά και εξαφανίζονται κάτω από τον σοβά ή τη σπατουλαριστή επιφάνεια. Μεγαλύτερες φωλιές, βέλος στην πλάκα ή ρωγμές πρέπει να τα δει ο μηχανικός πριν ξεκινήσει ο σοβατζής.