Μηχανική τσιμεντοκονία δαπέδου

Φαίνεται γρήγορη δουλειά. Ένα έμπειρο συνεργείο τελειώνει συχνά το ισόγειο μιας συνηθισμένης μονοκατοικίας σε μία μέρα. Το αποτέλεσμα όμως κρίνεται από λεπτομέρειες που γίνονται πριν πέσει η πρώτη δόση μείγματος.

1. Έλεγχος υποστρώματος και υψών. Το συνεργείο ελέγχει τη μόνωση, τη μεμβράνη και τις περιμετρικές ταινίες. Από το «μέτρο» (την οριζόντια χάραξη στους τοίχους) ή με λέιζερ μεταφέρει το τελικό ύψος της τσιμεντοκονίας σε όλους τους χώρους.
2. Οδηγοί ύψους. Στο δάπεδο γίνονται μικρά σημάδια ή λωρίδες από το ίδιο μείγμα, πάνω στα οποία θα τραβηχτεί αργότερα η επιφάνεια. Στις μεγάλες επιφάνειες γίνονται «οδηγοί», δηλαδή λωρίδες σε ακριβές ύψος.
3. Ανάμειξη. Στη μηχανή μπαίνουν άμμος, τσιμέντο, νερό και, ανάλογα με τη συνταγή, ρευστοποιητής και ίνες πολυπροπυλενίου. Το μείγμα είναι νωπό, πιο πηχτό παρά ρευστό. Αν το σφίξετε στη χούφτα, κρατά το σχήμα του και δεν τρέχει.
4. Μεταφορά και άπλωμα. Ο σωλήνας φτάνει δεκάδες μέτρα μακριά και ανεβαίνει άνετα σε όροφο. Εκεί το μείγμα απλώνεται με φτυάρι και τσουγκράνα και ισιώνεται πρόχειρα.
5. Συμπύκνωση και τράβηγμα. Το μείγμα πατιέται και τραβιέται με αλουμινένιο πήχη πάνω στους οδηγούς. Η συμπύκνωση μετρά κυρίως στις άκρες και πάνω από τους σωλήνες της ενδοδαπέδιας.
6. Μηχανικό λείανση. Μόλις το μείγμα «τραβήξει» λίγο, η επιφάνεια περνιέται με λειαντική μηχανή (το γνωστό «ελικόπτερο») με δίσκο ή πτερύγια. Βγαίνει κλειστή, ίσια και αρκετά λεία. Γωνίες και σημεία γύρω από σωλήνες τελειώνουν με το χέρι.
7. Αρμοί διαστολής. Σύμφωνα με σχέδιο που έχει συμφωνηθεί από πριν, κόβονται ή τοποθετούνται αρμοί, κυρίως στα ανοίγματα των θυρών και στις μεγάλες επιφάνειες.

Η τσιμεντοκονία μπαίνει αρκετά αργά στη σειρά των εργασιών. Ό,τι πρέπει να περάσει από κάτω της ή ό,τι είναι «υγρή» δουλειά από πάνω της, καλό είναι να έχει τελειώσει. Αλλιώς το δάπεδο αργότερα σπάει ή λερώνεται.

• Κουφώματα και εξωτερικές πόρτες έχουν μπει. Η τσιμεντοκονία θέλει προστατευμένο χώρο, χωρίς ρεύματα αέρα, χωρίς παγετό και χωρίς δυνατό ήλιο.
• Οι σοβάδες είναι τελειωμένοι. Υγρές δουλειές στους τοίχους μετά την τσιμεντοκονία σημαίνουν βρομιά, υγρασία και κίνδυνο για τη φρέσκια επιφάνεια.
• Τα δίκτυα νερού, αποχέτευσης και ρεύματος στο δάπεδο είναι περασμένα, στερεωμένα και ελεγμένα από τον υδραυλικό και τον ηλεκτρολόγο. Οι διακλαδώσεις αποχέτευσης και τα σιφώνια δαπέδου είναι στο τελικό τους ύψος και τάπωμένα.
• Η ενδοδαπέδια θέρμανση είναι στρωμένη και έχει περάσει δοκιμή πίεσης. Την ώρα που μπαίνει η τσιμεντοκονία πρέπει να μένει υπό πίεση, ώστε να φανεί αμέσως αν τρυπήσει κάποιος σωλήνας.
• Η θερμομόνωση και η ηχομόνωση κτύπου καλύπτουν όλη την επιφάνεια, χωρίς κενά, και οι πλάκες δεν κουνιούνται. Στην Ελλάδα οι σωλήνες συχνά «θάβονται» σε γέμισμα από ελαφροσκυρόδεμα. Το γέμισμα αυτό πρέπει να είναι ίσιο και στεγνό, για να μην πατά η μόνωση «σε γέφυρες».
• Μεμβράνη και περιμετρικές ταινίες είναι στη θέση τους. Η μεμβράνη με επικαλύψεις περίπου 10 cm, κολλημένες με ταινία και γυρισμένες στους τοίχους. Η αφρώδης περιμετρική ταινία τρέχει σε όλους τους τοίχους, κολόνες, κάσες και διελεύσεις σωλήνων.

Σκεφτείτε και τα πρακτικά. Δίπλα στο κτίριο θα αδειάσει άμμος και θα ξεφορτωθεί τσιμέντο, άρα χρειάζεστε σταθερό σημείο κοντά στην είσοδο, όπου φτάνει φορτηγό. Το συνεργείο θέλει επίσης νερό και συνήθως ρεύμα. Μερικές μηχανές έχουν δικό τους πετρελαιοκινητήρα, άλλες χρειάζονται τριφασική παροχή. Αν δεν υπάρχει εργοταξιακή παροχή, τη στήνει ηλεκτρολόγος. Σε πολυκατοικία συνεννοηθείτε νωρίς με τον διαχειριστή για τις ώρες εργασίας, την προστασία του κλιμακοστασίου και του ανελκυστήρα και τη διαδρομή του σωλήνα.

Πλωτή τσιμεντοκονία

Η πιο συνηθισμένη λύση στις κατοικίες. Πατά πάνω στη μόνωση, χωρισμένη με μεμβράνη, και δεν ακουμπά πουθενά τοίχους ή φέροντα στοιχεία. Έτσι μειώνει τον θόρυβο από τα βήματα και κινείται ελεύθερα με τις αλλαγές θερμοκρασίας. Το πάχος είναι συνήθως γύρω στα 45 έως 60 mm. Πάνω από τους σωλήνες της ενδοδαπέδιας ζητείται κατά κανόνα κάλυψη περίπου 45 mm, τις ακριβείς τιμές όμως τις ορίζει ο κατασκευαστής του συστήματος και ο μηχανικός.

Τσιμεντοκονία πάνω σε διαχωριστική στρώση

Πατά απευθείας στην πλάκα σκυροδέματος, με μια μεμβράνη ανάμεσα. Ταιριάζει σε υπόγεια, γκαράζ ή αποθήκες, όπου δεν χρειάζεται μόνωση. Το πάχος ξεκινά συνήθως από περίπου 35 mm.

Συγκολλημένη τσιμεντοκονία

Δένει σταθερά με το υπόστρωμα μέσω αστάρι πρόσφυσης. Μπορεί να είναι πιο λεπτή, συνήθως 25 έως 40 mm, αλλά το υπόστρωμα πρέπει να είναι γερό, καθαρό και χωρίς σκόνη. Σε ανακαινίσεις χρησιμοποιείται για να ισιώσει παλιό μπετό. Αρκεί ένα λαδωμένο ή σκονισμένο σημείο και εκεί η στρώση θα ξεκολλήσει.

Τσιμεντοκονία ή ανυδρίτης;

Σε πολλές δουλειές η επιλογή είναι ανάμεσα σε τσιμεντοκονία και αυτοεπιπεδούμενο ανυδρίτη. Η τσιμεντοκονία αντέχει στην υγρασία, ταιριάζει σε μπάνια, λεβητοστάσια και γκαράζ και ανέχεται πιο δύσκολες συνθήκες εργοταξίου. Στεγνώνει όμως πιο αργά και συρρικνώνεται περισσότερο, γι' αυτό θέλει αρμούς και σωστή συντήρηση τις πρώτες μέρες.

Ο ανυδρίτης είναι ρευστός, απλώνεται μόνος του και βγαίνει πιο επίπεδος. Πάνω από ενδοδαπέδια μπορεί να είναι λεπτότερος και μεταφέρει καλύτερα τη θερμότητα. Δεν αντέχει όμως τη μόνιμη υγρασία, πριν από το τελικό δάπεδο συνήθως χρειάζεται τρίψιμο και δεν κάνει για εξωτερικούς ή υγρούς χώρους. Αν διστάζετε, αποφασίστε με βάση το πού θα είναι το δάπεδο και τι θα μπει από πάνω.

Αντοχή, ίνες και πλέγμα

Η τσιμεντοκονία κατατάσσεται κατά ΕΛΟΤ EN 13813, για παράδειγμα CT-C20-F4: το CT σημαίνει τσιμεντοειδές κονίαμα δαπέδου, το C την αντοχή σε θλίψη και το F την αντοχή σε κάμψη. Για τα δωμάτια ενός σπιτιού αρκούν χαμηλότερες κατηγορίες, για γκαράζ ή εργαστήριο χρειάζονται υψηλότερες. Οι ίνες πολυπροπυλενίου περιορίζουν τις μικρές ρωγμές από τη συρρίκνωση. Πλέγμα μπαίνει κυρίως σε μεγαλύτερα φορτία, σε ενδοδαπέδια όταν το ζητά ο κατασκευαστής ή όταν το ορίζει η μελέτη. Το πλέγμα πρέπει να βρίσκεται μέσα στη μάζα και όχι να κάθεται στον πάτο, αλλιώς δεν προσφέρει τίποτα.

Η τσιμεντοκονία τιμολογείται ανά τετραγωνικό μέτρο, η τιμή όμως αφορά πάντα ένα βασικό πάχος. Κάθε εκατοστό παραπάνω σημαίνει περισσότερο υλικό και περισσότερη δουλειά. Όταν συγκρίνετε προσφορές, δείτε για ποιο πάχος ισχύουν.

Τη δουλειά τη διευκολύνουν:

• μεγάλη ενιαία επιφάνεια χωρίς πολλά μικρά δωμάτια,
• ίσια και καλά στρωμένη μόνωση, σωστά ύψη,
• μικρή διαδρομή σωλήνα και εύκολη πρόσβαση για το φορτηγό με την άμμο,
• νερό και ρεύμα μέσα στο εργοτάξιο,
• μέτριες θερμοκρασίες, κλειστά ανοίγματα και σκιά.

Τη δυσκολεύουν:

• μικρό εμβαδόν, όπου το στήσιμο της μηχανής και του συνεργείου μοιράζεται σε λίγα μέτρα,
• πολλά μικρά δωμάτια, μπάνια, διάδρομοι και εσοχές,
• ενδοδαπέδια θέρμανση, όπου η συμπύκνωση θέλει προσοχή και η κάλυψη των σωλήνων συνεχή έλεγχο,
• ανώμαλο υπόστρωμα που οδηγεί σε μεταβλητό πάχος,
• ψηλοί όροφοι, μεγάλη διαδρομή σωλήνα ή διαμέρισμα σε πολυκατοικία με στενό κλιμακοστάσιο,
• κλίσεις προς σιφώνια και ντουζιέρες χωρίς σκαλοπάτι,
• καύσωνας το καλοκαίρι ή κρύο σε ορεινές περιοχές, όπου ο χώρος χρειάζεται προστασία ή θέρμανση.

Τα περισσότερα προβλήματα δεν γεννιούνται την ώρα που στρώνεται η τσιμεντοκονία, αλλά τις εβδομάδες μετά. Το φρέσκο κονίαμα θέλει τις πρώτες μέρες υγρασία για να «δέσει» σωστά το τσιμέντο. Ρεύμα αέρα, δυνατός ήλιος μέσα από τζαμαρία ή θέρμανση αμέσως μετά κάνουν την επιφάνεια να στεγνώσει πριν από τον πάτο. Αποτέλεσμα είναι ρωγμές και σήκωμα των άκρων, που στην πράξη το λένε «καμπύλωμα» ή «κούπωμα».

• Τις πρώτες 2 έως 3 μέρες περίπου κρατήστε τους χώρους κλειστούς, χωρίς ρεύματα αέρα.
• Το ελληνικό καλοκαίρι έχει σημασία: σκιάστε τις τζαμαρίες και, αν το προτείνει το συνεργείο, βρέξτε ελαφρά την επιφάνεια ή σκεπάστε τη με νάιλον.
• Προσεκτικό πάτημα είναι συνήθως δυνατό μετά από 24 έως 48 ώρες, πλήρες φορτίο αντέχει περίπου μετά από 28 μέρες.
• Μετά την πρώτη εβδομάδα ξεκινήστε σταδιακό αερισμό, καλύτερα σύντομο και πολλές φορές τη μέρα.

Πόσο στεγνώνει; Στην πράξη λέγεται ένας χοντρικός κανόνας: περίπου μία εβδομάδα ανά εκατοστό για τα πρώτα τέσσερα εκατοστά, μετά το στέγνωμα επιβραδύνεται πολύ. Για 5 έως 6 cm υπολογίστε αρκετές εβδομάδες, τον χειμώνα ή σε υγρό κλίμα και δύο μήνες ή περισσότερο. Με την αίσθηση όμως δεν κρίνεται. Πριν από το τελικό δάπεδο η υγρασία μετριέται, συνήθως με τη μέθοδο καρβιδίου (CM). Τα όρια τα δίνει ο κατασκευαστής του δαπέδου. Για ξύλινα και βινυλικά δάπεδα το όριο είναι συνήθως γύρω στο 2 % CM και με ενδοδαπέδια ακόμη χαμηλότερο.

Με ενδοδαπέδια θέρμανση γίνεται πρώτη λειτουργία με πρωτόκολλο. Στην τσιμεντοκονία ξεκινά συνήθως όχι νωρίτερα από περίπου 21 μέρες, σε μείγματα με επιταχυντή νωρίτερα, κατά τον κατασκευαστή. Η θερμοκρασία ανεβαίνει σταδιακά λίγους βαθμούς τη μέρα, μένει για λίγο στο μέγιστο και μετά κατεβαίνει πάλι σταδιακά. Ζητήστε το πρωτόκολλο από τον τεχνικό θέρμανσης. Ο τεχνίτης του ξύλινου δαπέδου ή ο πλακάς το ζητούν συχνά.

Η τσιμεντοκονία είναι ο κρίκος ανάμεσα στον σκελετό και τα τελειώματα, γι' αυτό αξίζει να κλειδώσετε τα ραντεβού από πριν.

• Ο υδραυλικός και ο ηλεκτρολόγος τελειώνουν τα δίκτυα στο δάπεδο και τα παραδίδουν ελεγμένα. Σκάψιμο αργότερα αδυνατίζει την τσιμεντοκονία και καταστρέφει μεμβράνη και μόνωση.
• Ο τεχνικός θέρμανσης κάνει τη δοκιμή πίεσης, αφήνει το σύστημα υπό πίεση και μετά το στέγνωμα κάνει την πρώτη λειτουργία.
• Το συνεργείο μόνωσης στρώνει μόνωση και μεμβράνη. Αν το κάνει το συνεργείο της τσιμεντοκονίας, να γράφεται στην προσφορά.
• Ο πλακάς και ο τεχνίτης δαπέδων πρέπει να ξέρουν το τελικό ύψος, ώστε να ταιριάζουν οι μεταβάσεις ανάμεσα στους χώρους, τα κατωκάσια και το ύψος των θυρών. Πριν ξεκινήσουν, η επιφάνεια συνήθως τρίβεται για να φύγει το «γαλάκτωμα» τσιμέντου, μια λεπτή αδύναμη πετσούλα που χαλάει την πρόσφυση της κόλλας.
• Ο ξυλουργός βάζει τις κάσες και τις εσωτερικές πόρτες μετά την τσιμεντοκονία και το τελικό δάπεδο. Οι μεταλλικές κάσες μπαίνουν νωρίτερα, και εκεί η περιμετρική ταινία είναι ακόμη πιο σημαντική.
• Ο ελαιοχρωματιστής καλό είναι να μην ξεκινήσει υγρές δουλειές πάνω σε φρέσκια επιφάνεια χωρίς προστασία.

Οι αρμοί της τσιμεντοκονίας πρέπει να συνεχίζουν και στο τελικό δάπεδο. Αν ο πλακάς περάσει πλακάκι πάνω από αρμό, αργότερα θα σπάσει το πλακάκι. Ζητήστε να σχεδιαστούν οι αρμοί και δώστε το σχέδιο στα επόμενα συνεργεία. Αν η ανακαίνιση γίνεται μέσα σε πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης, όπως το Εξοικονομώ, κρατήστε φωτογραφίες της μόνωσης και της ενδοδαπέδιας πριν καλυφθούν. Σε πολυκατοικία, αν η νέα στρώση είναι πολύ βαρύτερη από την παλιά, ζητήστε από μηχανικό να ελέγξει το φορτίο της πλάκας και την ηχομόνωση προς τον κάτω όροφο.

Περιμετρική ταινία που λείπει ή κόπηκε νωρίς

Η τσιμεντοκονία ακουμπά τον τοίχο ή την κάσα και δημιουργείται ηχογέφυρα. Ο από κάτω ακούει τα βήματα και με τις αλλαγές θερμοκρασίας ανοίγουν ρωγμές στους τοίχους. Συνηθισμένο λάθος: η ταινία κόβεται αμέσως μετά και το σοβατεπί κολλιέται με κόλλα που κάνει τη γέφυρα ούτως ή άλλως. Η ταινία κόβεται μετά το τελικό δάπεδο.

Μεμβράνη που δεν στεγανώνει

Το γαλάκτωμα τσιμέντου τρέχει ανάμεσα στις πλάκες μόνωσης και σκληραίνει. Η ηχομόνωση χάνει το νόημά της και η τσιμεντοκονία δένει σε σημεία με την πλάκα.

Πολύ νερουλό μείγμα

Δουλεύεται πιο εύκολα, αλλά συρρικνώνεται περισσότερο, στεγνώνει πιο αργά και η επιφάνεια βγαίνει αδύναμη και σκονισμένη. Αν τη χαράξετε με κλειδί, ξεφλουδίζει και θρυμματίζεται.

Λίγο πάχος

Πάνω από σωλήνες, δίκτυα ή σε ανώμαλη μόνωση η στρώση λεπταίνει τοπικά. Εκεί ακριβώς ανοίγουν ρωγμές και με φορτίο μπορεί να σπάσει.

Αρμοί που λείπουν

Σε μεγάλες επιφάνειες, σε σχήμα Γ ή στις πόρτες η τσιμεντοκονία ανοίγει μόνη της ρωγμή, εκεί που δεν τη θέλετε. Ως ενδεικτικό όριο αναφέρονται πεδία έως περίπου 30 έως 40 m² με αναλογία πλευρών περίπου έως 1:2, με ενδοδαπέδια συχνά μικρότερα, κατά τον κατασκευαστή.

Τελικό δάπεδο σε υγρή τσιμεντοκονία

Το ξύλο κυματίζει, το βινυλικό ξεκολλά, από κάτω μπορεί να πιάσει μούχλα. Συμβαίνει τυπικά όταν πιέζει η ημερομηνία μετακόμισης και η υγρασία δεν μετριέται.

Θέρμανση ή αφύγρανση πολύ νωρίς

Πλήρης θέρμανση, ζεστός αέρας ή αφυγραντήρας από την πρώτη μέρα φέρνουν ρωγμές και καμπύλωμα. Αφυγραντήρες ναι, αλλά μετά τις πρώτες μέρες και με μέτρο.

Το ίδιο το μηχανικό στρώσιμο είναι δουλειά για συνεργείο με μηχανή και εμπειρία. Την προετοιμασία και τη φροντίδα μετά όμως μπορείτε να τις κάνετε μόνοι σας και να γλιτώσετε πολλά προβλήματα. Τη σύνδεση της μηχανής στο ρεύμα αφήστε τη σε ηλεκτρολόγο.

1. Σκουπίστε και περάστε με ηλεκτρική σκούπα το υπόστρωμα, μαζέψτε υπολείμματα σοβά και μπάζα.
2. Ελέγξτε ότι οι πλάκες μόνωσης πατούν παντού και δεν κουνιούνται, γεμίστε τα κενά.
3. Ελέγξτε την περιμετρική ταινία σε τοίχους, κολόνες, κάσες και διελεύσεις σωλήνων, συμπληρώστε όπου λείπει.
4. Ελέγξτε τις επικαλύψεις της μεμβράνης και κολλήστε τους αρμούς με ταινία.
5. Φωτογραφίστε τα δίκτυα στο δάπεδο με μέτρο στο κάδρο, για να ξέρετε αργότερα πού περνούν.
6. Σκεπάστε και προστατέψτε κουφώματα, ποδιές, πόρτες και σκάλα από το μείγμα.
7. Ετοιμάστε ελεύθερη πρόσβαση σε νερό και χώρο για άμμο και τσιμέντο.
8. Μετά το στρώσιμο κλείστε παράθυρα και πόρτες και αποφύγετε τα ρεύματα αέρα τις πρώτες μέρες.
9. Με ζέστη σκιάστε τα τζάμια και, σύμφωνα με τις οδηγίες του συνεργείου, βρέξτε ελαφρά ή σκεπάστε με νάιλον.
10. Μετά από περίπου μία εβδομάδα αρχίστε σύντομους, συχνούς αερισμούς και μην περπατάτε με βαριά εργαλεία.
11. Πριν από το τελικό δάπεδο ζητήστε μέτρηση υγρασίας και σημειώστε το αποτέλεσμα.

Ελέγξτε τη δουλειά την ημέρα που τελειώνει και ξανά μετά από λίγες μέρες, όταν πατιέται. Για την επιπεδότητα κρατήστε έναν πήχη δύο μέτρων. Η επιτρεπτή απόκλιση εξαρτάται από την κατηγορία επιπεδότητας που συμφωνήσατε και από το τελικό δάπεδο. Με πλακάκια μεγάλου φορμά και βινυλικό οι απαιτήσεις είναι αυστηρότερες, οπότε συμφωνήστε τις από πριν.

• η επιφάνεια είναι ίσια, κάτω από τον πήχη των δύο μέτρων δεν υπάρχουν κενά μεγαλύτερα από την ανοχή που συμφωνήθηκε,
• το ύψος ταιριάζει με το «μέτρο» στους τοίχους, με το πάχος του τελικού δαπέδου και με τα κατωκάσια,
• η επιφάνεια είναι κλειστή, δεν θρυμματίζεται και δεν ξεφλουδίζει όταν τη χαράζετε με κλειδί,
• δεν φαίνονται ρωγμές, κυρίως στους τοίχους, στις πόρτες και στις γωνίες,
• οι περιμετρικές ταινίες είναι ακέραιες και η τσιμεντοκονία δεν ακουμπά πουθενά τοίχο ή κάσα,
• οι αρμοί είναι σύμφωνα με το σχέδιο, στα ανοίγματα θυρών και στις μεγάλες επιφάνειες,
• τα σιφώνια και οι διελεύσεις είναι στο σωστό ύψος και οι κλίσεις οδηγούν προς τα σιφώνια,
• στη συγκολλημένη τσιμεντοκονία δεν ακούγεται κούφιος ήχος όταν τη χτυπάτε,
• με ενδοδαπέδια το σύστημα έμεινε υπό πίεση και η πίεση δεν έπεσε,
• έχετε από το συνεργείο στοιχεία για το πάχος, την κατηγορία του μείγματος και το σχέδιο αρμών,
• έχετε συμφωνήσει τη φροντίδα των πρώτων ημερών και πότε θα γίνει η μέτρηση υγρασίας.