Σκυροδέτηση σκάλας με ξυλότυπο

Μονολιθική σκάλα ανάμεσα σε ορόφους

Πρόκειται για πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα με σκαλοπάτια, που χυτεύεται επί τόπου μέσα σε ξυλότυπο. Η πλάκα στηρίζεται στις πλάκες των ορόφων, στα πλατύσκαλα ή σε φέροντες τοίχους και δοκούς. Είναι φέρον στοιχείο του κτιρίου, άρα το πάχος της πλάκας, ο οπλισμός και ο τρόπος στήριξης ορίζονται από τον πολιτικό μηχανικό στη στατική μελέτη. Σε μια σεισμογενή χώρα όπως η Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Το πάχος της πλάκας του σκέλους είναι συνήθως περίπου 12 έως 18 cm, ανάλογα με το άνοιγμα και τα φορτία. Ο οπλισμός δεν μπαίνει «με το μάτι» ούτε «όπως τον βάζαμε πάντα».

Εξωτερικά σκαλιά πάνω στο έδαφος

Τα σκαλιά της εισόδου ή τα σκαλοπάτια στον κήπο πατούν σε συμπυκνωμένο υπόστρωμα ή σε θεμέλια λωρίδα. Δεν κρέμονται στον αέρα, οπότε στατικά είναι πιο απλά. Έξω όμως το σκυρόδεμα αντιμετωπίζει νερό, έντονο ήλιο, παγετό στις ορεινές και βόρειες περιοχές και αλάτι κοντά στη θάλασσα. Σημασία έχουν η σωστή κατηγορία σκυροδέματος, η κλίση των σκαλιών και ο διαχωρισμός από την πρόσοψη του σπιτιού.

Σκάλα σε τοιχάκια ή σε κεκλιμένη πλάκα

Στα ψηλότερα εξωτερικά σκαλιά συχνά χτίζονται πλαϊνά τοιχάκια ή χυτεύεται μια κεκλιμένη πλάκα και τα σκαλοπάτια σχηματίζονται από πάνω. Κάτω από τη σκάλα μένει κενός χώρος, που μπορεί να γίνει και αποθήκη. Έτσι γλιτώνετε μπετόν και η σκάλα δεν φορτώνει το έδαφος με όλο της το βάρος.

Τα περισσότερα προβλήματα με τις σκάλες δεν γεννιούνται την ώρα της ρίψης, αλλά στην προετοιμασία. Πριν ξεκινήσει το συνεργείο, καλό είναι να έχετε ξεκαθαρίσει τα εξής:

• Σχέδια και στατική μελέτη: για την εσωτερική σκάλα, σχέδιο με αριθμό σκαλιών, ύψος (ρίχτι) και πλάτος (πάτημα) κάθε σκαλιού, θέση πλατύσκαλου και οπλισμό από τον μηχανικό.
• Στάθμες τελικών δαπέδων: εδώ γίνονται τα περισσότερα λάθη. Η σκάλα μετριέται από το τελικό δάπεδο κάτω έως το τελικό δάπεδο πάνω. Πρέπει να ξέρετε τι θα μπει και στις δύο άκρες (μπετοκονία, μόνωση, πλακάκι, μάρμαρο ή ξύλο) και πόσο πάχος θα έχει η επένδυση των σκαλιών.
• Τελική επένδυση: αν τα σκαλιά θα ντυθούν με μάρμαρο, πλακάκι, ξύλο ή αν θα μείνει εμφανές μπετόν. Από αυτό εξαρτάται πόσο χαμηλότερα χυτεύεται κάθε σκαλί. Το μάρμαρο, πολύ διαδεδομένο στην Ελλάδα, θέλει μαζί με την κόλλα συνήθως αρκετά εκατοστά.
• Στερέωση κάγκελου και καλώδια: αν το κάγκελο θα βιδωθεί από το πλάι ή από πάνω και αν θα υπάρχει φωτισμός στα σκαλιά. Τα σωληνάκια για τα καλώδια μπαίνουν πριν τη ρίψη.
• Πρόσβαση για το μπετόν: αν η μπετονιέρα φτάνει ως το σπίτι, αν χρειάζεται αντλία ή αν το μπετόν θα κουβαλιέται με κουβάδες και καρότσι. Στα στενά σοκάκια των παλιών χωριών και νησιών αυτό κρίνει πολλά.
• Νερό και ρεύμα στο εργοτάξιο για τον αναδευτήρα, τον δονητή και το κατάβρεγμα του μπετόν.

Υπολογισμός και χάραξη των σκαλιών

Πρώτα το συνολικό ύψος ανάμεσα στα τελικά δάπεδα μοιράζεται έτσι ώστε όλα τα σκαλιά να βγουν ίσα. Στα σπίτια το ρίχτι είναι συνήθως περίπου 15 έως 18 cm. Το πάτημα υπολογίζεται με τον γνωστό κανόνα: δύο φορές το ρίχτι συν το πάτημα πρέπει να δίνουν περίπου 60 έως 65 cm, όσο περίπου είναι ένα κανονικό βήμα. Γιατί αυτός ο κανόνας; Επειδή το πόδι κινείται πιο φυσικά όταν ύψος και βάθος ισορροπούν, και η σκάλα δεν κουράζει. Το προφίλ της σκάλας σχεδιάζεται κατόπιν απευθείας στον τοίχο ή στο πλαϊνό του καλουπιού. Ένας έμπειρος μάστορας ξαναμετρά κάθε σκαλί από τις τελικές στάθμες, όχι μόνο από τον σκελετό.

Ξυλότυπος

Στη σκάλα ανάμεσα σε ορόφους στήνεται πρώτα ο κεκλιμένος πάτος, δηλαδή η κάτω επιφάνεια του σκέλους. Στηρίζεται σε ορθοστάτες (τα μεταλλικά «πόδια») και καδρόνια, που πρέπει να σηκώσουν το βάρος του νωπού μπετόν χωρίς να κάνουν κοιλιά. Μετά μπαίνουν τα πλαϊνά με το οδοντωτό προφίλ και οι σανίδες στα ρίχτια. Τα ρίχτια συνήθως λοξοκόβονται λίγο στην κάτω ακμή, ώστε να μπορεί να τριφτεί το μπετόν από κάτω τους και να φεύγει ο αέρας. Ο ξυλότυπος πρέπει να είναι στεγανός, αλλιώς από τους αρμούς τρέχει το τσιμεντόνερο και στην επιφάνεια μένουν φωλιές από χαλίκι. Πριν τη ρίψη αλείφεται με αποκολλητικό λάδι καλουπιών.

Οπλισμός

Μέσα στο καλούπι τοποθετείται ο οπλισμός όπως ορίζει η μελέτη: κύρια σίδερα κατά μήκος του σκέλους, σίδερα διανομής εγκάρσια και στις μεγαλύτερες σκάλες οπλισμός και στα ίδια τα σκαλιά. Ο οπλισμός πατά σε αποστατήρες, ώστε το μπετόν να τον τυλίξει από παντού. Η επικάλυψη είναι μέσα στο σπίτι συνήθως περίπου 2 έως 3 cm, έξω και κοντά στη θάλασσα περισσότερη. Η σύνδεση με την πλάκα ή το πλατύσκαλο γίνεται με αναμονές. Αν παραλειφθεί, το σκέλος δεν στηρίζεται σωστά.

Ρίψη και δόνηση

Το μπετόν ρίχνεται από κάτω προς τα πάνω, σκαλί σκαλί. Συμπυκνώνεται με δονητή, ή στις μικρές σκάλες με χτυπήματα στο καλούπι και σκάλισμα με σίδερο. Το πολύ νερουλό μπετόν κυλά εύκολα, αλλά ξεφεύγει κάτω από τα ρίχτια και χάνει αντοχή. Το πολύ σφιχτό δεν γεμίζει τις γωνίες. Οι οριζόντιες επιφάνειες τραβιούνται με πήχη και τρίβονται με μυστρί ή λάμα. Έξω αφήνεται μια ελαφριά κλίση προς τα εμπρός, για να μη λιμνάζει νερό.

Συντήρηση και ξεκαλούπωμα

Το νωπό μπετόν πρέπει να προστατεύεται από ήλιο, αέρα και παγετό και να μένει υγρό. Συνήθως καταβρέχεται ή σκεπάζεται με νάιλον για περίπου 5 έως 7 ημέρες. Το ελληνικό καλοκαίρι, με ζέστη και μελτέμια, το μπετόν στεγνώνει πολύ γρήγορα, οπότε το κατάβρεγμα εκεί είναι απαραίτητο. Τα ρίχτια και τα πλαϊνά βγαίνουν νωρίτερα, συχνά μετά από μία έως τρεις ημέρες. Ο πάτος και οι ορθοστάτες κάτω από αυτοφερόμενο σκέλος μένουν περισσότερο, συνήθως δύο έως τέσσερις εβδομάδες, ανάλογα με τη θερμοκρασία και τις οδηγίες του μηχανικού. Την πλήρη αντοχή του το μπετόν την παίρνει περίπου στις 28 ημέρες.

Πόσο χρόνο θέλει

Ο ξυλότυπος και ο οπλισμός ενός ευθύγραμμου σκέλους σε μονοκατοικία παίρνουν συνήθως μία έως τρεις ημέρες. Στις στριφογυριστές σκάλες ή όταν υπάρχει πλατύσκαλο, περισσότερο. Η ρίψη είναι θέμα ωρών. Το περισσότερο διάστημα είναι η αναμονή: προσεκτικά μπορείτε να ανεβοκατεβαίνετε συνήθως μετά από λίγες ημέρες, ενώ φόρτωμα με υλικά και αφαίρεση ορθοστατών έρχονται αργότερα. Πλακάκι ή μάρμαρο μπαίνει όταν το μπετόν έχει στεγνώσει αρκετά, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του κατασκευαστή της κόλλας.

Είδη ξυλότυπου

• Σανίδια από πριστή ξυλεία: φτηνό υλικό που παίρνει οποιοδήποτε σχήμα, αλλά η επιφάνεια βγαίνει τραχιά και με τα σημάδια των σανιδιών. Ταιριάζει όταν η σκάλα θα επενδυθεί.
• Κόντρα πλακέ με φιλμ (μπετοφόρμ): λεία επιφάνεια και καθαρές ακμές. Το επιλέγετε όταν το μπετόν θα μείνει εμφανές ή όταν θέλετε λιγότερη δουλειά με στόκο και σοβά.
• Μεταλλικοί ορθοστάτες και συστήματα καλουπιών: γρηγορότερη και σταθερότερη υποστύλωση, ειδικά σε μεγάλα ύψη και μακριά σκέλη.
• Χαμένο καλούπι: στα εξωτερικά σκαλιά τα πλαϊνά χτίζονται μερικές φορές με τσιμεντόλιθους ή κράσπεδα, που μένουν μέρος της σκάλας.

Σκυρόδεμα

Στη φέρουσα σκάλα η κατηγορία σκυροδέματος ορίζεται από τη μελέτη. Στις κατοικίες συναντάτε συχνά το C25/30. Τα εξωτερικά σκαλιά θέλουν μπετόν που αντέχει νερό, παγετό και αλάτι, και αυτό στην παραγγελία προς τη μονάδα παραγωγής εκφράζεται με την κατηγορία έκθεσης κατά ΕΛΟΤ EN 206. Δεν χρειάζεται να ξέρετε τους κωδικούς: αρκεί να πείτε ότι πρόκειται για εξωτερική σκάλα, αν είναι κοντά στη θάλασσα ή σε περιοχή με παγετούς, και η μονάδα θα προτείνει κατάλληλο μείγμα. Το έτοιμο μπετόν από μπετονιέρα έχει σταθερή ποιότητα. Το ανακάτεμα επί τόπου με αναδευτήρα αξίζει στα μικρά εξωτερικά σκαλιά, αρκεί να τηρείτε τις αναλογίες και να μη ρίχνετε νερό «με το μάτι».

Οπλισμός

Η φέρουσα σκάλα οπλίζεται με σίδερα οπλισμού σύμφωνα με το σχέδιο οπλισμού. Στα σκαλιά πάνω στο έδαφος συχνά αρκεί ένα δομικό πλέγμα ή λίγα σίδερα κατά των ρωγμών, όμως αυτό κρίνεται κάθε φορά από την περίπτωση. Χωρίς οπλισμό γίνονται μόνο πολύ μικρά σκαλάκια σε σταθερό υπόστρωμα.

Ο κόπος, και επομένως το κόστος, μιας σκυροδέτησης σκάλας μπορεί να διαφέρει πολύ από σπίτι σε σπίτι. Τη δουλειά την κάνουν ευκολότερη:

• Ευθύγραμμο σκέλος χωρίς πλατύσκαλο και με απλή στήριξη
• Καλή πρόσβαση για μπετονιέρα ή αντλία
• Ακριβείς στάθμες δαπέδων και έτοιμο σχέδιο
• Σκαλιά που θα επενδυθούν, οπότε η επιφάνεια δεν χρειάζεται να είναι τέλεια

Αντίθετα, τη δυσκολεύουν:

• Στριφογυριστή, καμπύλη ή σπαστή σκάλα με σφηνοειδή σκαλιά, όπου κάθε σκαλί είναι διαφορετικό
• Μεγάλο ύψος υποστύλωσης και στενός χώρος στον σκελετό
• Μεταφορά του μπετόν με το χέρι μέσα από το σπίτι ή από σκαλωσιά
• Εμφανές μπετόν, όπου ο ξυλότυπος πρέπει να είναι απόλυτα καθαρός και στεγανός και οι ακμές ακριβείς
• Ρίψη σε κρύο ή σε καύσωνα, που απαιτεί προστασία του μπετόν
• Νέα σκάλα σε υπάρχον σπίτι, όπου πρέπει να ανοιχτούν τρύπες για αναμονές στην παλιά κατασκευή και να λυθεί η σύνδεση

Η σκάλα είναι σταυροδρόμι πολλών ειδικοτήτων. Αν δεν συντονιστούν έγκαιρα, συχνά καταλήγουν να σπάνε έτοιμα σκαλιά.

• Σκελετός και πλάκες: η σύνδεση του σκέλους με την πλάκα και το πλατύσκαλο προετοιμάζεται ήδη στη ρίψη της πλάκας, για παράδειγμα με αναμονές οπλισμού.
• Ηχομόνωση: αν θέλετε ήσυχη σκάλα, διαχωρίζεται από τον τοίχο και τις πλάκες με ελαστικό υπόθεμα ή διακοπή. Αυτό αποφασίζεται πριν τη ρίψη, μετά δεν γίνεται.
• Ηλεκτρολόγος: τα σωληνάκια για φωτισμό στα σκαλιά ή για διακόπτες μπαίνουν στο καλούπι. Τις ίδιες τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και τις συνδέσεις τις κάνει μόνο αδειούχος ηλεκτρολόγος.
• Σιδεράς ή μαραγκός: πακτώνονται βάσεις ή σωλήνες για το κάγκελο, ή σημειώνεται πού δεν πρέπει να τρυπηθεί λόγω οπλισμού.
• Πλακάς, μαρμαράς, τεχνίτης δαπέδων: χρειάζονται το ακριβές ύψος των σκαλιών και την επιπεδότητα. Στα ξύλινα πατήματα ο μαραγκός συνήθως μετρά το έτοιμο μπετόν.
• Μονωτές: τα εξωτερικά σκαλιά δίπλα στο σπίτι διαχωρίζονται από τη θερμοπρόσοψη και τη στεγάνωση της βάσης του τοίχου, ώστε το νερό να μην τρέχει προς τον τοίχο.
• Ελαιοχρωματιστής: στο εμφανές μπετόν ή στην κάτω επιφάνεια της σκάλας χρειάζεται να ξέρει αν θα σοβατίσει ή θα βάψει απευθείας.

• Άνισα σκαλιά: συνήθως το πρώτο ή το τελευταίο, επειδή στον υπολογισμό ξεχάστηκε το πάχος του δαπέδου ή του μαρμάρου. Σε τέτοιο σκαλί σκοντάφτει κανείς και η διόρθωση είναι κοπιαστική.
• Καλούπι που λύγισε: αδύναμοι ορθοστάτες κάνουν κοιλιά κάτω από το μπετόν, η κάτω επιφάνεια βγαίνει κυματιστή και τα σκαλιά στραβά.
• Οπλισμός χωρίς επικάλυψη: σίδερα που ακουμπούν στο καλούπι σκουριάζουν, το μπετόν φουσκώνει και ξεφλουδίζει και κάτω από τη σκάλα εμφανίζονται σκουριασμένες λωρίδες. Κοντά στη θάλασσα αυτό γίνεται γρηγορότερα.
• Ανεπαρκής δόνηση: φωλιές στις ακμές και στα ρίχτια, που πρέπει να επισκευαστούν.
• Πρόωρη αφαίρεση ορθοστατών: ρωγμές ή βέλος στο σκέλος. Ένα τέτοιο πρόβλημα πρέπει να το δει μηχανικός.
• Μηδενική κλίση έξω: το νερό λιμνάζει, στα ορεινά παγώνει και το μπετόν σιγά σιγά διαλύεται, ενώ γλιστράει και επικίνδυνα.
• Εξωτερικά σκαλιά δεμένα σταθερά με το σπίτι: όταν το έδαφος κάθεται ή κινείται, η σκάλα αποκολλάται από την πρόσοψη και το νερό μπαίνει στη βάση του τοίχου.
• Κακή συντήρηση: το μπετόν στον ήλιο στεγνώνει απότομα, η επιφάνεια ξεσκονίζει και εμφανίζονται τριχοειδείς ρωγμές.

Η φέρουσα σκάλα ανάμεσα σε ορόφους δεν είναι δουλειά για ερασιτέχνη: είναι στατικό στοιχείο και ανήκει σε συνεργείο που δουλεύει με μελέτη. Δύο έως τέσσερα σκαλιά στον κήπο ή προς τη βεράντα, πάνω σε σταθερό έδαφος και χωρίς να σηκώνουν άλλη κατασκευή, μπορείτε όμως να τα φτιάξετε μόνοι σας. Η σειρά είναι περίπου η εξής:

1. Μετρήστε τη συνολική υψομετρική διαφορά και μοιράστε την σε ίσα σκαλιά, υπολογίζοντας το πάτημα με τον κανόνα του βήματος.
2. Σκάψτε σε βάθος που δεν επηρεάζει ο παγετός ή τουλάχιστον αφαιρέστε τη φυτική γη και ετοιμάστε στρώση από χαλίκι, συμπυκνωμένη σε στρώσεις.
3. Στήστε τα πλαϊνά από σανίδες ή κόντρα πλακέ με σχεδιασμένο το προφίλ των σκαλιών και στερεώστε τα καλά με πασσάλους.
4. Τοποθετήστε τις σανίδες των ριχτιών, ελέγξτε το ύψος τους και αφήστε ελαφριά κλίση προς τα εμπρός.
5. Αλείψτε το καλούπι με αποκολλητικό λάδι και βάλτε δομικό πλέγμα πάνω σε αποστατήρες.
6. Διαχωρίστε τα σκαλιά από την πρόσοψη με λωρίδα αρμού διαστολής.
7. Ανακατέψτε ή παραγγείλτε μπετόν κατάλληλο για εξωτερικό χώρο, τηρώντας τις αναλογίες χωρίς περιττό νερό.
8. Ρίξτε από το χαμηλότερο σκαλί, σκαλίζοντας το μπετόν και χτυπώντας το καλούπι για να βγει ο αέρας.
9. Τραβήξτε την επιφάνεια με πήχη, τρίψτε τη με λάμα και στρογγυλέψτε τις ακμές με ειδικό μυστρί ακμών.
10. Σκεπάστε το μπετόν με νάιλον και καταβρέχετε το για αρκετές ημέρες, προστατεύοντάς το από ήλιο και παγετό.
11. Βγάλτε πλαϊνά και ρίχτια συνήθως μετά από δύο έως τρεις ημέρες και φορτώστε τα σκαλιά μόνο μετά από μερικές εβδομάδες.

Στη ρίψη φοράτε γάντια και γυαλιά προστασίας, γιατί το τσιμεντόνερο ερεθίζει το δέρμα και τα μάτια.

Στην παραλαβή έχετε μαζί μέτρο, αλφάδι και για την εσωτερική σκάλα το σχέδιο. Περάστε κάθε σκαλί ξεχωριστά, όχι μόνο τη γενική εικόνα. Ελέγξτε:

• Ίδιο ύψος σε όλα τα σκαλιά, υπολογίζοντας το μελλοντικό δάπεδο και την επένδυση
• Ίδιο πάτημα σε όλα τα σκαλιά και οριζοντιότητα, έξω με ελαφριά κλίση προς τα εμπρός
• Ίσια κάτω επιφάνεια του σκέλους χωρίς κοιλιά και χωρίς εμφανή σίδερα
• Γερές ακμές και ρίχτια χωρίς φωλιές και μεγάλες τρύπες
• Απουσία ρωγμών, ειδικά στη σύνδεση με την πλάκα και το πλατύσκαλο
• Σωληνάκια, βάσεις κάγκελου και αρμούς όπως είχαν συμφωνηθεί
• Διαχωρισμό των εξωτερικών σκαλιών από την πρόσοψη και τη βάση του τοίχου
• Ενημέρωση από το συνεργείο για το πότε βγαίνουν οι ορθοστάτες και πότε μπαίνει η επένδυση