Zoldervloer en schuin dak isoleren met minerale wol

In de NUMIQ-prijslijst valt onder deze post het aanbrengen van thermische isolatie van minerale wol in platen of rollen, berekend per m² geïsoleerd oppervlak. Het gaat om twee gangbare situaties:

• Vloer onder een onverwarmde zolder of vliering. De isolatie wordt van bovenaf aangebracht, tussen de balken van een houten zoldervloer of op een betonnen vloer, in een of twee lagen.
• Bewoonde zolder. De isolatie komt tussen de sporen of gordingen en een tweede laag eronder, aan de binnenzijde afgesloten met een dampscherm en een afwerking, meestal gipsplaat.

Tot het werk horen het op maat snijden en plaatsen van de isolatie, het leggen in lagen met verspringende naden, het aanvullen langs metselwerk, schoorsteen en doorvoeren en het gebruikelijke vastzetten, zodat de isolatie niet uitzakt. Klein verbruiksmateriaal zoals messen, tape en nietjes is bij de arbeidsprijs inbegrepen.

Wat er gewoonlijk niet bij hoort: de minerale wol zelf, het dampscherm en het aanbrengen daarvan, regelwerk en opdiklatten, de gipsplaatafwerking, looppaden of een beloopbare vloer op de vliering, herstel van de kapconstructie, vervanging van het onderdak en het verwijderen en afvoeren van oude isolatie. Deze werkzaamheden worden als aparte posten berekend.

Eerst moet worden bepaald welk deel van de woning warm wordt en welk deel koud blijft. Daarvan hangt af waar de isolatie komt.

De zolder of vliering wordt niet bewoond

Wordt de ruimte boven de verdieping alleen als bergruimte gebruikt, dan wordt de zoldervloer of vlieringvloer geïsoleerd. De zolder blijft koud en onverwarmd, alleen de ruimte eronder wordt verwarmd. Dit is de goedkopere oplossing, omdat het vloeroppervlak kleiner is dan het dakvlak en de isolatie makkelijker van bovenaf wordt gelegd, zonder werk boven het hoofd. Bij een houten balklaag, die in woningen van voor circa 1960 veel voorkomt, gaat de isolatie tussen de balken en een tweede laag haaks erover. Bij een betonnen zoldervloer wordt de isolatie direct op de vloer gelegd. Voorwaarde is wel dat de zolder goed af te sluiten is met een luik of deur.

De zolder wordt bewoond of wordt verbouwd

Wordt de zolder gebruikt als slaapkamer of werkruimte, wat in veel woningen het geval is, of wordt dat gepland, dan wordt het schuine dak geïsoleerd. De isolatie komt tussen de sporen of gordingen, eronder, en in het vlakke plafond boven de zolder als daar een vliering is. Dit is een veeleisender opbouw die aan de binnenzijde luchtdicht moet worden afgesloten met een dampremmende laag en aan de buitenzijde vocht moet kunnen afvoeren via een dampopen onderdak.

Seizoen

Het isoleren kan het hele jaar door, omdat het een droog proces binnen in de woning is. De meeste mensen pakken het aan het begin van het stookseizoen aan, als de eerste energierekeningen binnenkomen. In de zomer is het onder de pannen erg heet en is het werk fysiek zwaarder, daarom zijn voorjaar en najaar voor een isolatieploeg het prettigst.

Voor het isoleren moet het dak worden gecontroleerd. Lekt het dak, is de kapconstructie aangetast door houtworm of zwam, of ontbreekt een waterkerende laag onder de pannen, dan moet dat eerst worden opgelost. Natte isolatie verliest haar isolerende werking en het hout eronder gaat rotten.

Zoldervloer onder een onverwarmde zolder

1. De zolder voorbereiden. Leegmaken, stofzuigen, oude vochtige of beschadigde isolatie verwijderen en de elektriciteitsleidingen op de vloer controleren.
2. De vloer luchtdicht maken. Bij een houten balklaag met een plafond eronder en bij oude vloeren met kieren aan de warme zijde een dampremmende folie aanbrengen of de kieren en doorvoeren dichten. Warme, vochtige lucht uit de woning mag niet in de isolatie stromen. Bij rollen met een dampremmende aluminium bekleding komt die bekleding naar beneden, naar de warme zijde.
3. De eerste laag leggen. Bij een houten balklaag de isolatie iets breder snijden dan de ruimte tussen de balken, zodat ze klemmend aansluit. Bij een betonnen vloer de platen over het hele oppervlak strak tegen elkaar leggen.
4. De tweede laag haaks leggen. De tweede laag haaks op de eerste leggen, zodat de naden en ook de balken worden afgedekt, want die vormen een koudebrug.
5. De randen aanvullen. De isolatie doorzetten tot aan de buitenmuren en over de muurplaat, rond de schoorsteen op de afstand die de voorschriften en de fabrikant aangeven, en rond doorvoeren.
6. Het zolderluik isoleren en tochtdicht maken. Een luik of vlizotrap is vaak het grootste warmtelek van de hele vloer.
7. Looppaden maken. Wordt de zolder betreden, dan op regels boven de isolatie OSB of underlayment leggen, zodat de isolatie niet wordt ingedrukt.

Bewoonde zolder tussen en onder de sporen

1. Het dak aan de buitenzijde en het onderdak controleren. Het onderdak moet intact zijn, en afhankelijk van de dakopbouw moet het dampopen zijn of moet er boven de isolatie een geventileerde ruimte zijn.
2. De ruimte tussen de sporen opmeten. De isolatie enkele millimeters breder snijden dan de dagmaat en zonder naden licht inklemmen. Er bestaan ook flexibele steenwolplaten met een verende zijkant die zonder op maat snijden klemmen.
3. Regelwerk onder de sporen aanbrengen. Latten haaks op de sporen of gordingen bevestigen. De hoogte komt overeen met de dikte van de tweede laag.
4. De tweede laag aanbrengen. Deze laag dekt de sporen af en beperkt koudebruggen, omdat hout slechter isoleert dan wol.
5. Het dampscherm aanbrengen. De folie aan de binnenzijde bevestigen, alle naden, overlappingen en doorvoeren afplakken met systeemtape en met kit of tape aansluiten op het metselwerk. Gaten met reparatietape dichten.
6. De afwerking monteren. Tussen een regelwerk of metalen profielen eventueel een derde, dunnere laag isolatie aanbrengen en daarna de platen vastschroeven.

Deze werkwijze komt overeen met de verwerkingsrichtlijnen van onder meer Rockwool voor hellende daken. De fabrikant wijst erop dat een ononderbroken dampscherm aan de binnenzijde noodzakelijk is wanneer de nieuwe isolatie dikker is dan de bestaande laag, omdat er anders condens tussen de lagen kan ontstaan.

Minerale wol

Voor zoldervloer en dak wordt glaswol of steenwol gebruikt, in Nederland onder meer van Isover, Rockwool en Knauf Insulation. Minerale wol is onbrandbaar, dampopen en dempt ook geluid goed. Rollen zijn geschikt voor een vrije vloer, platen zijn stijver en blijven beter zonder ondersteuning tussen de sporen zitten. Voor plaatsing tussen sporen bieden fabrikanten flexibele platen die tussen het hout klemmen en niet uitzakken.

Isolatiewaarde en dikte

In Nederland wordt de isolatiewaarde van het materiaal uitgedrukt als Rd-waarde en die van de complete constructie als Rc-waarde. RVO noemt voor een toekomstbestendig dak een streefwaarde van Rc 8 m²K/W, wat neerkomt op ongeveer 35 cm isolatie. Het wettelijke minimum bij het vernieuwen van de isolatielaag van een dak in een bestaande woning ligt veel lager, rond Rc 2,1 m²K/W. Voor subsidie moet de nieuw aangebrachte isolatie minimaal Rd 3,5 m²K/W halen, wat met glaswol al snel 14 tot 16 cm betekent. In de praktijk worden op een zoldervloer vaak twee lagen van samen 25 tot 30 cm gelegd, bij een schuin dak wordt de hoogte van de sporen gecombineerd met een extra laag eronder.

Dampscherm en onderdak

Het dampscherm is een folie met een hoge dampdiffusieweerstand aan de warme binnenzijde van de isolatie. Het onderdak ligt aan de koude zijde en moet juist dampopen zijn, zodat vocht uit de constructie naar buiten kan. Het verwisselen van deze folies is een ernstige fout. Meer over de montage vindt u in het artikel over het plaatsen en monteren van een dampscherm.

Andere mogelijkheden

Op een zoldervloer wordt naast platen en rollen ook inblaasisolatie gebruikt, die oneffenheden en onregelmatige ruimtes beter vult. Bij een bewoonde zolder wordt soms gekozen voor gespoten schuimisolatie, die direct tegen de onderzijde van het dak wordt gespoten. Ook PIR-platen met aluminium cachering worden veel tegen de sporen toegepast. Ze zijn dunner bij dezelfde isolatiewaarde, maar brandbaar en minder geluiddempend dan minerale wol.

Platen en rollen, of inblaasisolatie

Platen en rollen zijn geschikt waar de zolder hoog genoeg is, er goed te lopen is en de vloer vlak is. Het voordeel is dat de eigenaar precies ziet welke dikte is aangebracht, en dat de isolatie later makkelijk opzij kan als er iets aan de vloer of de elektra moet gebeuren. Bij een bewoonde zolder tussen de sporen wordt in de praktijk vrijwel alleen met platen en rollen gewerkt, omdat de isolatie in een schuine positie moet blijven zitten.

Inblaasisolatie loont bij een lage vliering waar niet te staan is, bij veel balken, schoren en onregelmatige plekken, en waar het materiaal niet via een trap naar boven te brengen is. De machine staat buiten en de isolatie wordt via een slang aangevoerd. Bij een vrij oppervlak zonder obstakels zijn beide methoden vergelijkbaar en bepalen prijs en beschikbaarheid van een vakman de keuze.

• Naden tussen de platen. In de praktijk wordt de isolatie soms precies op maat of met kieren gesneden. Via de naden ontsnapt warmte en verliest de isolatie een deel van haar werking.
• Eén laag alleen tussen de balken. De balken blijven onbedekt en vormen koudebruggen. Een tweede laag haaks erover dekt ze af.
• Gaten en niet afgeplakte naden in het dampscherm. Vochtige lucht stroomt de isolatie in, condenseert en het hout wordt vochtig. Typische plekken zijn inbouwdozen van de elektra, doorvoeren en de aansluiting op het metselwerk.
• Dampscherm aan de verkeerde kant. Een dampdichte folie onder de dakpannen sluit vocht op in de constructie.
• Ingedrukte isolatie. Wordt er over de isolatie gelopen of worden er spullen op gezet, dan verliest ze dikte en isolerend vermogen.
• Vergeten zolderluik. Een ongeïsoleerd en tochtend luik of vlizotrap laat veel warmte door en er ontstaat condens rond het luik.
• Afgedekte dakventilatie. Isolatie die bij de goot tot tegen het onderdak wordt gepropt, blokkeert de luchtstroom en het dak wordt van binnen vochtig.
• Isolatie strak tegen de schoorsteen. Bij rookkanalen moeten de afstand tot brandbare materialen en de voorschriften van de fabrikant van het rookkanaal en de isolatie worden aangehouden.

Controleer bij de gemeente of een vergunning nodig is wanneer de zolder tegelijk tot woonruimte wordt verbouwd, bijvoorbeeld met een dakkapel of nieuwe dakramen. Voor het isoleren zelf is geen speciale erkenning vereist. Wie gebruik wil maken van de ISDE-subsidie, moet de isolatie wel door een bedrijf laten aanbrengen en voldoen aan voorwaarden zoals een minimale oppervlakte, een minimale Rd-waarde en een product met meldcode. Controleer de actuele voorwaarden op het officiële portaal van RVO. Bij de oplevering is het verstandig gegevens over het gebruikte product en de dikte te ontvangen. Bij het werken met minerale wol worden beschermende kleding, handschoenen, een veiligheidsbril en een stofmasker aanbevolen.

Bekijk de isolatie bij de oplevering voordat ze wordt afgedekt met gipsplaat of looppaden. Daarna zijn fouten niet meer te zien. Het loont om deze punten na te lopen:

• de dikte van de isolatie op meerdere plekken meten en vergelijken met de afspraak,
• controleren of er geen naden zitten tussen de platen en langs de balken en of de naden per laag verspringen,
• de randen bij de buitenmuren bekijken en nagaan of de isolatie tot over de muurplaat doorloopt,
• nagaan of doorvoeren, schoorsteen en zolderluik goed zijn afgewerkt,
• bij het dampscherm de afgeplakte naden en de aansluiting op het metselwerk controleren, zonder gaten of scheuren,
• nagaan of bij de goot een geventileerde ruimte is gebleven en de isolatie de ventilatie niet blokkeert,
• de gegevens van het gebruikte product en de dikte opvragen.

In de eerste winter is het zinvol het plafond van onderen te bekijken op vochtplekken of schimmel in de hoeken. Ontstaan die, dan zit er ergens een koudebrug of een lek in het dampscherm. Ook een warmtebeeldcamera bij koud weer kan helpen, omdat die de plekken met warmteverlies laat zien.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt circa € 18 per m² geïsoleerde zoldervloer of geïsoleerd dakvlak. De prijs omvat het arbeidsloon inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de isolatie zelf, het dampscherm en de afwerking. Prijzen verschillen per regio en stad.

Het eindbedrag wordt vooral bepaald door:

• of het om een vlakke zoldervloer gaat of om een schuin dak, waar boven het hoofd en langzamer wordt gewerkt,
• het aantal lagen en de totale isolatiedikte,
• de bereikbaarheid van de zolder, de hoogte ervan en het naar boven brengen van het materiaal,
• de complexiteit van het dak, het aantal sporen, dakkapellen en doorvoeren,
• het verwijderen en afvoeren van oude isolatie,
• bijkomend werk zoals dampscherm, regelwerk, afwerking en looppaden.

Vergelijk bij offertes steeds dezelfde dikte en hetzelfde type isolatie. Plant u ook een afwerking op de zolder, lees dan het artikel over schuine en vlakke plafonds van gipsplaat op zolder. Bij een bewoonde zolder is gespoten schuimisolatie een alternatief. Meer isolatieposten vindt u bij gevelisolatie.