Uzemljenje sistema

U praksi se reči uzemljenje i „povezivanje na masu“ koriste kao isto, ali tehnički postoji razlika. Uzemljenje je veza električne instalacije sa zemljom preko uzemljivača, na primer trake u betonskom temelju ili pobijenog uzemljivačkog štapa. Izjednačenje potencijala znači da se svi metalni delovi u zgradi povežu međusobno i sa tim uzemljenjem. Kada se govori o uzemljenju grejanja, skoro uvek se misli upravo na izjednačenje potencijala.

Zašto je to važno? Zamislite da se u mašini za veš ili u bojleru ošteti izolacija i faza dodirne metalno kućište. Ako su metalni delovi u kući pravilno povezani, struja kvara ima kuda da oteče, osigurač ili zaštitna strujna sklopka (FID) brzo isključi strujno kolo, a između radijatora i slavine ne nastaje razlika napona koja bi mogla da prođe kroz čoveka.

Postoje dva nivoa. Glavno izjednačenje potencijala povezuje na ulazu u objekat dovod vode, gasa, grejanje i metalne konstrukcije sa glavnom sabirnicom za izjednačenje potencijala, najčešće u kutiji pored razvodnog ormana. Dopunsko izjednačenje potencijala radi se u prostorijama sa povećanim rizikom, obično u kupatilu ili kotlarnici, gde se povezuju metalni delovi koji su blizu jedan drugom.

Ovo je rad na električnoj zaštiti, pa ga izvodi električar sa odgovarajućom stručnom osposobljenošću, često u dogovoru sa instalaterom grejanja. Postupak obično izgleda ovako:

1. Pregled: električar utvrđuje da li postoji glavna sabirnica za izjednačenje potencijala, kuda ide postojeće povezivanje i koji delovi grejanja su metalni.
2. Plan: određuje se koje elemente treba povezati i kojom trasom idu provodnici. U novogradnji to rešava projekat električnih instalacija.
3. Postavljanje obujmica: na očišćenu metalnu cev postavljaju se obujmice za izjednačenje potencijala, koje moraju dobro da naležu na goli metal.
4. Polaganje provodnika: žuto-zeleni provodnik odgovarajućeg preseka vodi se od obujmica do sabirnice, pričvršćuje se i štiti na mestima gde može da se ošteti.
5. Povezivanje kotla i opreme: kućište kotla, bojlera ili razdelnika povezuje se prema uputstvu proizvođača.
6. Merenje: električar meri neprekidnost zaštitnih provodnika i veza izjednačenja potencijala. Rezultati se upisuju u izveštaj o ispitivanju.

Ako je potreban i novi uzemljivač, na primer u staroj kući koja ga nema, dodaju se iskopavanje i merenje otpora uzemljenja. To je posebna stavka električnih radova.

Na izjednačenje potencijala se obično povezuju ovi delovi grejanja:

• metalne cevi centralnog grejanja na ulazu u kotlarnicu ili kod razdelnika,
• kućište kotla, toplotne pumpe ili električnog grejača,
• metalni bojler za toplu vodu i njegovi priključci,
• metalni delovi u kupatilu, ako to traži projekat ili električar.

Za spojeve se koriste obujmice ili trake od materijala koji ne korodira sa datom cevi. Na bakar ide druga obujmica nego na pocinkovani čelik, inače nastaje korozija i spoj vremenom prestaje da provodi. Provodnik ima žuto-zelenu izolaciju i presek prema standardima SRPS EN i projektu. Tačnu vrednost određuje električar, u zavisnosti od toga da li je reč o glavnom ili dopunskom izjednačenju potencijala.

Za gasnu instalaciju važe posebna pravila. Na priključku se obično nalazi izolacioni komad koji odvaja spoljni deo od unutrašnjeg, a izjednačenje potencijala se radi iza njega, unutar objekta. Na gasni deo nikada ne intervenišite sami. Ako tokom radova osetite miris gasa, zatvorite glavni ventil, provetrite prostoriju i pozovite dežurnu službu vašeg distributera gasa ili 112.

Najjednostavnije je u novogradnji ili pri potpunoj zameni grejanja, kada su cevi otkrivene, a glavna sabirnica je blizu kotlarnice. Električar tada postavi nekoliko obujmica i razvuče kratke provodnike.

Više posla donose:

• stare cevi koje prvo treba očistiti od farbe i rđe,
• cevi skrivene u zidu ili podu, do kojih treba doći,
• velika udaljenost između kotlarnice i razvodnog ormana,
• kuća bez ispravnog uzemljenja, gde treba dodati uzemljivač,
• stambena zgrada, gde vertikale pripadaju zajedničkim delovima i postupak treba dogovoriti sa upravnikom ili stambenom zajednicom.

Česta situacija je prepravka, kada se deo čeličnih cevi zameni plastičnim. Plastika ne provodi struju, pa se prvobitna veza prekida, a metalni delovi sa obe strane ostaju „da vise“ bez spoja. Tada izjednačenje potencijala treba dopuniti. U zgradama sa daljinskim grejanjem kućna podstanica i glavni vodovi obično su u nadležnosti toplane, pa se i to proverava pre početka radova. Ako se uzemljenje radi kao deo veće rekonstrukcije, proverite u nadležnom organu šta ceo zahvat traži prema važećim propisima o planiranju i izgradnji.

• obujmica postavljena preko farbe ili rđe, pa nema provodnog kontakta,
• izjednačenje potencijala povezano na nulti provodnik umesto na zaštitni,
• posle prelaska na plastične cevi niko ne dopuni prekinutu vezu,
• neodgovarajuća kombinacija metala na spoju, koja dovodi do korozije,
• provodnik slobodno vođen kroz prostor gde ga može oštetiti rukovanje ili vlaga,
• spojevi prekriveni pločicama, pa ih pri pregledu nije moguće proveriti,
• instalater grejanja sam „poveže masu“, bez električara i bez merenja.

Imajte na umu da cev grejanja ili vodovoda ne sme da služi kao zamena za uzemljenje električne instalacije. Grejanje se povezuje na zaštitu, ali je samo ne obezbeđuje.

Da li izjednačenje potencijala radi, potvrđuje tek merenje, okom to ne možete proceniti. Pri preuzimanju ipak možete da proverite nekoliko stvari:

• obujmice su čvrsto pritegnute i naležu na čist metal,
• provodnici imaju žuto-zelenu izolaciju i pričvršćeni su celom trasom,
• povezani su kotao, bojler i dogovorene metalne cevi,
• spojevi su ostali dostupni i nisu zazidani,
• provodnici na sabirnici su označeni ili zapisani,
• električar je izmerio neprekidnost veza,
• dobili ste izveštaj o ispitivanju ili zapisnik o merenju sa imenom izvođača i podacima o ovlašćenju.