Betonnen trap gieten inclusief bekisting

Monolithische trap tussen twee verdiepingen

Dit is een plaat in gewapend beton met treden die ter plaatse in een bekisting gestort wordt. De plaat steunt op de vloerplaten, op een bordes of op dragende muren. Het is een dragende constructie, dus de dikte van de plaat, de wapening en de manier van opleggen worden bepaald door de stabiliteitsingenieur. De plaat van de trapboom is meestal ongeveer 12 tot 18 cm dik, afhankelijk van de overspanning en de belasting. Wapening is geen kwestie van schatten of van "zo doen we dat altijd".

Buitentrap op de grond

Een inkomtrap of tuintreden liggen op een verdichte ondergrond of op funderingsstroken. Ze hangen niet vrij in de lucht, dus ze zijn constructief eenvoudiger. Buiten moet het beton wel bestand zijn tegen vorst, water en strooizout. Daarom draait alles om de juiste betonsoort, een licht afschot op de treden en een scheiding met de gevel van de woning.

Trap op muurtjes of op een schuine plaat

Bij hogere buitentrappen metselt men vaak zijmuurtjes of stort men eerst een schuine plaat waarop de treden daarna aangestort worden. Onder de trap blijft zo een holle ruimte over. Dat spaart beton en de trap drukt niet met zijn volle gewicht op de ondergrond.

De meeste problemen met trappen ontstaan niet tijdens het storten, maar bij de voorbereiding. Zorg dat deze punten duidelijk zijn voor de aannemer begint:

• Plan en stabiliteitsstudie: bij een binnentrap een tekening met het aantal treden, de optrede en aantrede, de plaats van het bordes en de wapening volgens de ingenieur.
• Hoogtes van de afgewerkte vloeren: dit is de bekendste bron van fouten. Een trap meet je van de afgewerkte vloer onderaan tot de afgewerkte vloer bovenaan. Je moet de opbouw van beide vloeren kennen (isolatie, chape, tegels of parket) en ook de dikte van de toekomstige bekleding van de treden.
• Afwerking: komt er natuursteen, bijvoorbeeld blauwe hardsteen, tegels of hout op de treden, of blijft het zichtbeton? Daarvan hangt af hoeveel lager er gestort wordt.
• Bevestiging van de leuning en leidingen: wordt de leuning zijdelings of bovenop bevestigd en komt er verlichting in de trap? Mantelbuizen voor kabels moeten voor het storten in de bekisting liggen.
• Bereikbaarheid voor het beton: raakt de truckmixer tot bij de woning, is een betonpomp nodig of moet het beton met emmers en kruiwagens naar binnen? In een rijwoning met enkel toegang langs de voordeur is dat een belangrijke vraag.
• Water en stroom op de werf voor de betonmolen, de trilnaald en het nathouden van het beton.

Treden berekenen en uitzetten

Eerst wordt de totale hoogte tussen de afgewerkte vloeren zo verdeeld dat alle treden exact even hoog uitkomen. In woningen ligt de optrede meestal rond 15 tot 18 cm. De aantrede volgt uit de bekende trapformule: twee keer de optrede plus de aantrede geeft ongeveer 60 tot 65 cm, wat overeenkomt met een gewone staplengte. Waarom die regel? Omdat je op een trap die ervan afwijkt onbewust je ritme moet aanpassen, en dan struikel je sneller. Het profiel van de trap wordt daarna rechtstreeks op de muur of op de zijkant van de bekisting getekend. Een ervaren vakman meet elke trede nog eens na vanaf de afgewerkte hoogtes, niet vanaf de ruwbouw.

Bekisting

Bij een trap tussen twee verdiepingen komt eerst de schuine onderbekisting, de onderkant van de trapboom. Die wordt ondersteund met stempels en balken die het gewicht van het verse beton moeten dragen zonder door te buigen. Daarna komen de zijbekistingen met het getande profiel en de voorplanken van de treden. De voorplanken worden aan de onderkant meestal licht schuin gezet, zodat je het beton eronder kunt afwerken en de lucht kan ontsnappen. De bekisting moet goed dicht zijn. Anders loopt de cementmelk door de naden weg en blijven er grindnesten aan het oppervlak. Voor het storten wordt alles ingesmeerd met ontkistingsolie.

Wapening

In de bekisting komt de wapening volgens de stabiliteitsingenieur: hoofdstaven in de lengte van de trapboom, verdeelstaven dwars erop en bij grotere trappen ook wapening in de treden. De wapening ligt op afstandhouders, zodat het beton ze langs alle kanten omhult. De betondekking bedraagt binnen ongeveer 2 tot 3 cm, buiten meer. De aansluiting op de vloerplaat of het bordes gebeurt met verankerde staven, die vaak al bij het storten van de vloer voorzien zijn. Laat je die aansluiting weg, dan is de trapboom niet correct opgelegd.

Storten

Er wordt van onder naar boven gestort, trede per trede. Het beton wordt verdicht met een trilnaald of, bij kleinere trappen, door op de bekisting te kloppen en het beton te porren. Te vloeibaar beton loopt makkelijk, maar ontsnapt onder de voorplanken en verliest sterkte. Te stijf beton vult de hoeken niet. De horizontale vlakken van de treden worden met een rei afgetrokken en met een spaan glad gemaakt. Buiten krijgen de treden een licht afschot naar voren, zodat er geen water op blijft staan.

Nabehandeling en ontkisten

Vers beton moet beschermd worden tegen zon, wind en vorst en vochtig blijven. Meestal wordt het ongeveer 5 tot 7 dagen nat gehouden of afgedekt met folie. De voorplanken en zijbekistingen kunnen er vroeger af, vaak na één tot drie dagen. De onderbekisting en de stempels onder een vrijdragende trapboom blijven langer staan, gewoonlijk twee tot vier weken, afhankelijk van de temperatuur en de richtlijnen van de ingenieur. Zijn volle sterkte bereikt beton na ongeveer 28 dagen.

Hoeveel tijd het vraagt

Bekisting en wapening voor een rechte trapboom in een woning nemen meestal één tot drie dagen in beslag. Bij een draaitrap of een trap met bordes is dat meer. Het storten zelf is een kwestie van uren. Het wachten duurt het langst: voorzichtig over de trap lopen kan doorgaans na enkele dagen, materiaal erop zetten en de stempels weghalen pas later. Tegels of natuursteen komen er pas op als het beton voldoende droog is, volgens de voorschriften van de fabrikant van de lijm.

Soorten bekisting

• Planken van gezaagd hout: goedkoop materiaal dat zich aan elke vorm laat aanpassen, maar het betonoppervlak wordt ruwer en toont de afdruk van de planken. Geschikt als de trap later bekleed wordt.
• Betonplex (gefilmde multiplex): een glad oppervlak en scherpe randen. Je kiest dit als het beton zichtbaar blijft of als je minder plamuurwerk wilt.
• Systeembekisting en stempels: sneller en steviger ondersteunen, vooral bij grotere hoogtes en langere trapbomen.
• Verloren bekisting: bij buitentrappen worden de zijkanten soms gemetseld uit bekistingsblokken of gemaakt met boordstenen die deel van de trap blijven.

Beton

Bij een dragende trap volgt de betonsterkte het plan. In woningen kom je vaak de klasse C25/30 tegen. Een buitentrap heeft beton nodig dat bestand is tegen vorst en dooizouten. Bij de betoncentrale gebeurt dat via de omgevingsklasse volgens NBN EN 206 en de Belgische aanvulling daarop. Je hoeft die codes niet zelf te kennen: zeg bij het bestellen dat het om een buitentrap gaat die blootstaat aan vorst en strooizout, en de centrale stelt een passend beton voor. Beton uit een truckmixer heeft een constante kwaliteit. Zelf mengen in een betonmolen loont bij kleine buitentrappen, maar hou je dan aan de mengverhouding en voeg geen water toe "op het zicht".

Wapening

Een dragende trap wordt gewapend met staven betonstaal volgens het wapeningsplan. Bij trappen op de grond volstaat vaak een wapeningsnet of enkele staven tegen scheuren, al blijft het ontwerp afhankelijk van de concrete situatie. Zonder wapening maak je alleen heel kleine treden op een stevige ondergrond.

De moeilijkheidsgraad, en daarmee ook de kostprijs, van een betonnen trap kan sterk verschillen. Makkelijker wordt het bij:

• Een rechte trapboom zonder bordes en met een eenvoudige oplegging
• Een goede toegang voor de truckmixer of de betonpomp
• Exact opgegeven vloerhoogtes en een afgewerkte tekening
• Een trap die later bekleed wordt, zodat het oppervlak niet perfect moet zijn

Moeilijker wordt het bij:

• Een draaitrap, gebogen trap of kwarttrap met verdreven treden, waar elke trede anders is
• Een grote stempelhoogte en weinig ruimte in de ruwbouw
• Beton dat met de hand door de woning of over een stelling gedragen moet worden
• Zichtbeton, waarbij de bekisting perfect proper en dicht moet zijn en de randen strak
• Storten bij koud of heel warm weer, waardoor het beton extra bescherming nodig heeft
• Een trap die achteraf tegen een bestaande woning komt, waarbij ankers in de oude constructie geboord en de aansluiting uitgewerkt moeten worden

Een trap is een kruispunt van verschillende vakken. Wordt er niet tijdig overlegd, dan wordt er later vaak in afgewerkte treden gekapt.

• Metselaar en ruwbouwploeg: de aansluiting van de trapboom op vloer en bordes moet al klaar zijn bij het storten van de vloerplaat, bijvoorbeeld met uitstekende wapening.
• Akoestiek: wil je een stille trap, dan wordt hij met een elastische oplegging of een onderbreking losgehouden van muur en vloerplaten. Die keuze maak je voor het storten, achteraf kan het niet meer.
• Elektricien: mantelbuizen voor trapverlichting of schakelaars gaan mee in de bekisting. De elektrische leidingen en de aansluiting zelf laat je over aan een erkend elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme.
• Smid of schrijnwerker: ankers of hulzen voor de leuning worden mee ingestort, of er wordt afgesproken waar je niet mag boren omwille van de wapening.
• Tegelzetter, steenhouwer, parketlegger: zij moeten de exacte hoogte van de treden en de vlakheid kennen. Bij houten treden meet de schrijnwerker meestal pas op als het beton af is.
• Gevelisolatie en waterdichting: een buitentrap tegen de woning wordt gescheiden van de gevelisolatie en de waterdichting van de plint, zodat er geen water naar de muur loopt.

• Ongelijke treden: meestal de eerste of de laatste trede, omdat de vloeropbouw vergeten werd bij de berekening. Mensen struikelen erover en achteraf herstellen is veel werk.
• Doorgebogen bekisting: te zwakke stempels buigen door onder het beton, waardoor de onderkant van de trap golft en de treden scheef komen te liggen.
• Wapening zonder dekking: wapening die op de bekisting ligt, gaat later roesten, het beton springt af en aan de onderkant verschijnen roeststrepen.
• Te weinig verdichten: grindnesten aan de randen en voorkanten van de treden die je moet herstellen.
• Te vroeg ontstempelen: scheuren in de trapboom of doorbuiging. Zo'n fout laat je beoordelen door een stabiliteitsingenieur.
• Geen afschot buiten: er blijft water op de treden staan, in de winter wordt dat ijs en het beton gaat kapot door de vorst.
• Buitentrap vast aan de woning: als de ondergrond zet of beweegt, scheurt de trap los van de gevel en loopt er water naar de plint.
• Slechte nabehandeling: beton in de zon droogt te snel uit, het oppervlak gaat stuiven en er ontstaan haarscheuren.

Een dragende trap tussen verdiepingen is geen werk voor een leek. Het is een constructief element dat volgens plan door een aannemer gemaakt hoort te worden. Twee tot vier treden in de tuin of naar het terras, op een stevige ondergrond en zonder dat ze iets anders dragen, kun je wel zelf aan. De werkwijze ziet er ongeveer zo uit:

1. Het totale hoogteverschil meten en verdelen in gelijke treden, de aantrede berekenen met de trapformule.
2. De grond uitgraven tot vorstvrije diepte of minstens de teelaarde verwijderen en een grindbed aanbrengen dat laag per laag verdicht wordt.
3. Zijbekistingen uit planken of betonplex maken met het profiel van de treden erop getekend en ze stevig vastzetten met piketten.
4. De voorplanken van de treden plaatsen, de hoogtes nameten en een licht afschot naar voren voorzien.
5. De bekisting insmeren met ontkistingsolie en een wapeningsnet op afstandhouders leggen.
6. De trap met een uitzettingsvoeg scheiden van de gevel van de woning.
7. Vorstbestendig beton mengen of bestellen, de mengverhouding respecteren en niet onnodig water toevoegen.
8. Vanaf de laagste trede storten, het beton porren en op de bekisting kloppen om de lucht eruit te krijgen.
9. De treden aftrekken met een rei, gladmaken met een spaan en de randen afronden met een hoekspaan.
10. Het beton afdekken met folie, enkele dagen nathouden en beschermen tegen vorst en felle zon.
11. Zijkanten en voorplanken meestal na twee tot drie dagen verwijderen, de trap pas na enkele weken echt belasten.

Draag bij het storten handschoenen en een veiligheidsbril, want cementmelk irriteert de huid.

Neem bij de oplevering een rolmeter, een waterpas en voor een binnentrap ook de tekening mee. Loop elke trede afzonderlijk na, niet alleen de algemene indruk. Kijk na:

• Dezelfde hoogte voor alle treden, rekening houdend met de toekomstige vloer en bekleding
• Dezelfde aantrede voor alle treden, horizontaal binnen en met een licht afschot naar voren buiten
• Een rechte onderkant van de trapboom zonder doorbuiging en zonder zichtbare wapening
• Volle randen en voorkanten zonder grindnesten of grote gaten
• Geen scheuren, zeker niet aan de aansluiting met vloer en bordes
• De mantelbuizen, leuningankers en voegen zoals afgesproken
• Een scheiding tussen buitentrap, gevel en plint
• Duidelijke info van de aannemer over wanneer de stempels weg mogen en wanneer de bekleding kan komen