Machinale cementchape

Op het eerste gezicht gaat het snel. Een ervaren ploeg werkt het gelijkvloers van een gewone rijwoning of halfopen woning vaak op één dag af. Het resultaat hangt wel af van details die al geregeld worden voor de eerste lading mengsel binnenkomt.

1. Ondergrond en hoogtes controleren. De ploeg kijkt de isolatie, de folie en de randstroken na. Vanaf de meterpas (de horizontale referentielijn op de muren) of met een laser zet ze de hoogte van de afgewerkte chape uit in alle ruimtes.
2. Hoogtepunten zetten. Op de vloer komen kleine hoopjes of stroken mengsel op exact de juiste hoogte, waarlangs het oppervlak later wordt afgetrokken. Op grotere oppervlakken legt men geleidebanen, ook wel "baken" genoemd.
3. Mengsel aanmaken. In de mixokret gaan zand, cement, water en, volgens de receptuur, een plastificeerder en polypropyleenvezels. Het mengsel is aardvochtig, eerder stevig dan vloeibaar. Knijp je het samen in je hand, dan houdt het zijn vorm en loopt het niet weg.
4. Verpompen en uitspreiden. Het mengsel gaat door de slang tot tientallen meters ver, zonder problemen ook naar de verdieping. Ter plaatse wordt het met schop en hark verdeeld en grof gelijkgelegd.
5. Verdichten en aftrekken. Het mengsel wordt aangestampt en met een aluminium lat afgetrokken op de hoogtepunten. Goed verdichten is vooral belangrijk langs de randen en boven de buizen van de vloerverwarming.
6. Machinaal gladstrijken. Zodra het mengsel wat aantrekt, gaat er een vlinder met een draaiende schijf of bladen over. Zo ontstaat een gesloten, vlak en vrij glad oppervlak. Hoeken en stukken rond leidingen worden met de hand bijgewerkt.
7. Uitzettingsvoegen. Volgens een vooraf afgesproken plan worden voegen ingezaagd of ingelegd, vooral in deuropeningen en op grote oppervlakken.

De chape komt vrij laat in de volgorde van de werken. Alles wat eronder moet zitten of wat "nat" boven de vloer gebeurt, hoort vooraf klaar te zijn. Anders moet de vloer later opengebroken worden of raakt hij beschadigd.

• Ramen en buitendeuren zijn geplaatst. Een chape heeft een beschutte ruimte nodig, zonder tocht en zonder vorst.
• Het pleisterwerk binnen is klaar. Werkt de plafonneerder pas na de chape, dan krijg je vuil, extra vocht en kans op schade aan het verse oppervlak.
• Leidingen voor water, afvoer en elektriciteit in de vloer liggen, zijn vastgezet en gecontroleerd. Afvoeraftakkingen en vloerputjes staan op hun definitieve hoogte en zijn afgedopt.
• Vloerverwarming ligt en heeft een drukproef doorstaan. Tijdens het leggen van de chape blijft het systeem onder druk, zodat een beschadigde buis meteen opvalt.
• Thermische en akoestische isolatie ligt over het hele oppervlak, zonder kieren, en de platen bewegen niet. In Vlaanderen wordt vaak PUR gespoten: dat moet vlak afgefreesd zijn. Leidingen worden eerst ingewerkt in een gebonden uitvullingslaag, zodat de isolatie niet op "bruggetjes" komt te liggen.
• Folie en randstroken liggen. De folie met overlappingen van ongeveer 10 cm, afgetaped en tegen de muren opgetrokken. Een randstrook uit schuim loopt langs alle muren, kolommen, deurkaders en doorvoeren.

Denk ook aan de logistiek. Bij de woning wordt zand gestort en cement gelost, dus je hebt een verharde plek dicht bij de ingang nodig waar een vrachtwagen kan komen. De ploeg heeft verder water nodig en meestal elektriciteit. Sommige mixokrets draaien op een eigen dieselmotor, andere gaan op een driefasig stopcontact. Is er nog geen werfaansluiting, laat die dan door een elektricien plaatsen. In een appartement spreek je vooraf met de syndicus af wanneer er gewerkt wordt, hoe de traphal en de lift beschermd worden en langs waar de slang loopt.

Zwevende chape

De meest gebruikte variant in woningen. De chape ligt op de isolatie, gescheiden door een folie, en raakt nergens muren of de structuur. Zo dempt ze contactgeluid en kan ze vrij bewegen bij temperatuurschommelingen. De dikte ligt meestal rond 45 tot 60 mm. Boven de buizen van vloerverwarming vraagt men doorgaans ongeveer 45 mm dekking, maar de juiste waarden bepalen de fabrikant van het systeem en de ontwerper.

Chape op een scheidingslaag

Ligt rechtstreeks op de betonplaat, alleen gescheiden door een folie. Je ziet ze bijvoorbeeld in kelders, garages of werkplaatsen waar geen isolatie nodig is. De dikte begint meestal bij ongeveer 35 mm.

Hechtende chape

Deze chape hecht vast aan de ondergrond via een hechtbrug. Ze kan dunner zijn, meestal rond 25 tot 40 mm, maar de ondergrond moet stevig, proper en stofvrij zijn. Bij renovatie gebruikt men ze soms om oud beton uit te vlakken. Eén vettige of stoffige plek volstaat en de chape komt daar los.

Cementchape of anhydrietchape

Op veel werven twijfelt men tussen een cementchape en een anhydrietchape, ook gietchape genoemd. Cement verdraagt vocht goed, past in badkamers, technische ruimtes en garages en kan tegen minder ideale omstandigheden tijdens de bouw. Ze is meestal ook de voordeligere keuze. Ze droogt wel trager en krimpt meer, dus ze heeft uitzettingsvoegen en een zorgvuldige nabehandeling nodig.

Een anhydrietchape is vloeibaar, loopt vanzelf uit en is meestal vlakker. Boven vloerverwarming kan ze dunner en geleidt ze de warmte beter. Langdurig vocht verdraagt ze echter niet, voor de vloerafwerking moet ze meestal geschuurd worden en voor buiten of natte ruimtes is ze niet geschikt. Twijfel je, kies dan op basis van waar de vloer komt en welke afwerking je plant.

Sterkte, vezels en wapeningsnet

Een chape krijgt een aanduiding volgens NBN EN 13813, bijvoorbeeld CT-C20-F4: CT staat voor cementgebonden chape, C voor druksterkte en F voor buigtreksterkte. Voor gewone woonruimtes volstaan lagere klassen, voor een garage of werkplaats kiest men hogere. Polypropyleenvezels in het mengsel beperken kleine krimpscheurtjes. Een wapeningsnet legt men vooral bij hogere belasting, bij vloerverwarming als de fabrikant dat vraagt, of als het ontwerp het voorschrijft. Het net moet in de chape liggen en niet onderaan, anders heeft het geen zin.

Een chape wordt per vierkante meter aangerekend, maar altijd voor een basisdikte. Elke centimeter extra betekent meer materiaal en meer werk. Kijk bij het vergelijken van offertes dus voor welke dikte ze gelden.

Het werk gaat vlotter bij:

• Een groot aaneengesloten oppervlak zonder veel kleine ruimtes
• Vlakke, goed voorbereide isolatie en juiste hoogtes
• Een korte slangweg en een goede toegang voor de zandwagen
• Water en elektriciteit op de werf
• Een binnentemperatuur boven ongeveer +5 °C en gesloten openingen

Het werk wordt zwaarder bij:

• Een kleine oppervlakte, waarbij machine en ploeg voor maar een paar vierkante meter komen
• Veel kleine kamers, badkamers, gangetjes en nissen
• Vloerverwarming, waarbij voorzichtig verdicht moet worden en de dekking van de buizen bewaakt
• Een oneffen ondergrond, met een wisselende dikte als gevolg
• Hogere verdiepingen, een lange slangweg of een appartement in een groot gebouw
• Afschot naar vloerputjes en inloopdouches
• Werken in de winter, wanneer de ruimte verwarmd moet worden

De meeste problemen met een chape ontstaan niet tijdens het leggen, maar in de weken erna. Een verse cementchape heeft de eerste dagen vocht nodig om goed uit te harden. Tocht, rechtstreekse zon of verwarmen meteen na het leggen laten de bovenkant sneller drogen dan de onderkant. Dat geeft scheuren en randen die omhoogkrullen, wat men schotelen noemt.

• Hou de ruimtes de eerste 2 à 3 dagen gesloten en vrij van tocht
• Bij warm weer kun je het oppervlak licht bevochtigen of afdekken met folie, als de aannemer dat aanraadt
• Voorzichtig rondlopen kan meestal na 24 tot 48 uur, volle belasting verdraagt de chape na ongeveer 28 dagen
• Begin na de eerste week geleidelijk te verluchten, liefst kort en meerdere keren per dag

Hoe lang droogt een chape? In de praktijk hoor je vaak de vuistregel van ongeveer een week per centimeter voor de eerste vier centimeter, daarna vertraagt het drogen sterk. Bij 5 à 6 cm reken je dus op meerdere weken, in een koude en vochtige periode op twee maanden of langer. Op gevoel afgaan werkt niet. Voor de afwerking gelegd wordt, meet men het vochtgehalte, meestal met de carbidmethode (CM). De grenswaarden bepaalt de fabrikant van de vloerbekleding. Bij hout en vinyl ligt die grens doorgaans rond 2 % CM, bij vloerverwarming nog lager.

Bij vloerverwarming volgt een opstart volgens protocol. Bij een cementchape begint dat meestal ten vroegste na ongeveer 21 dagen, bij mengsels met versneller volgens de fabrikant eerder. De temperatuur gaat elke dag een paar graden omhoog, blijft een tijd op het maximum en zakt daarna weer stap voor stap. Vraag dat protocol aan je verwarmingsinstallateur. De parketlegger of tegelzetter vraagt er vaak naar.

De chape vormt de schakel tussen de ruwbouw en de afwerking. Het loont om de planning vooraf goed af te stemmen.

• Loodgieter en elektricien werken hun leidingen in de vloer af en leveren ze gecontroleerd op. Later nog in de chape kappen verzwakt ze en beschadigt folie en isolatie. De elektrische installatie zelf wordt volgens het AREI gekeurd door een erkend keuringsorganisme, dus laat de elektricien zijn leidingen correct en gedocumenteerd leggen.
• De verwarmingsinstallateur doet de drukproef, laat het systeem onder druk staan en start na het drogen de vloerverwarming op.
• De isolatieploeg legt of spuit de isolatie en legt de folie. Doet de chapeur dat zelf, zet het dan in de offerte.
• Tegelzetter en vloerlegger moeten de afgewerkte hoogte kennen, zodat overgangen tussen kamers, dorpels en deurhoogtes kloppen. Voor ze beginnen, wordt het oppervlak meestal geschuurd om de cementhuid te verwijderen, een dun zwak laagje bovenop dat de hechting van de lijm verslechtert.
• De schrijnwerker plaatst binnendeuren met houten omlijsting pas na chape en vloerafwerking. Stalen deurkaders komen er vroeger in, en daar is de randstrook extra belangrijk.

Uitzettingsvoegen in de chape moeten doorlopen in de vloerbekleding. Legt de tegelzetter er tegels over, dan barsten later de tegels. Laat het voegenplan daarom tekenen en geef het door aan wie na de chapeur komt.

Plan je in hetzelfde project vloerisolatie, kijk dan ook of er een premie bestaat. In Vlaanderen kan dat via Mijn VerbouwPremie, in Brussel en Wallonië bestaan eigen regelingen. De voorwaarden veranderen geregeld, dus check ze op de officiële websites voor je de werken start.

Ontbrekende of te vroeg afgesneden randstrook

De chape raakt een muur of deurkader en er ontstaat een geluidsbrug. De buren horen je lopen en bij temperatuurwissels verschijnen scheuren langs de muren. Een klassieker: de strook wordt meteen na de chape afgesneden en daarna wordt de plint met lijm geplaatst, die alsnog een brug vormt. De strook hoort pas na het leggen van de vloerbekleding afgesneden te worden.

Lekkende folie

Cementmelk loopt tussen de isolatieplaten en verhardt. De akoestische isolatie verliest zo haar nut en de chape zit plaatselijk vast aan de dragende plaat.

Te nat mengsel

Het werkt makkelijker, maar krimpt meer, droogt langer en geeft een zwak, stoffig oppervlak. Kras je met een sleutel, dan schilfert en brokkelt het.

Te weinig dikte

Boven buizen van de verwarming, boven leidingen of bij oneffen isolatie is de chape plaatselijk dunner. Net daar ontstaan scheuren en onder belasting kan ze breken.

Geen uitzettingsvoegen

Op grote oppervlakken, in een L-vorm of in deuropeningen maakt de chape zelf een scheur, en wel waar je die niet wilt. Als richtwaarde noemt men vakken tot ongeveer 30 à 40 m² met een verhouding van de zijden tot ongeveer 1:2, bij vloerverwarming vaak kleiner volgens de fabrikant.

Afwerking op een vochtige chape

Parket gaat golven, vinyl komt los en onder de bekleding kan schimmel groeien. Dat gebeurt meestal wanneer de verhuisdatum dringt en niemand het vocht meet.

Te vroeg verwarmen of drogen

Voluit verwarmen, warme lucht of een bouwdroger meteen na het leggen geven scheuren en schotelen. Een bouwdroger kan, maar pas na de eerste dagen en met mate.

Het machinaal leggen zelf is werk voor een ploeg met machine en ervaring. De voorbereiding en de nazorg kun je wel zelf doen, en daarmee vermijd je veel problemen. Laat het aansluiten van de mixokret op het net over aan een elektricien.

1. De ondergrond vegen en stofzuigen, resten pleister en bouwafval verwijderen.
2. Controleren of de isolatieplaten over het hele oppervlak vlak liggen en niet bewegen, kieren opvullen.
3. De randstrook nakijken langs alle muren, kolommen, deurkaders en doorvoeren, ontbrekende stukken aanvullen.
4. De overlappingen van de folie nakijken en de naden aftapen.
5. De leidingen in de vloer fotograferen met een meetlint in beeld, zodat je later weet waar ze lopen.
6. Ramen, vensterbanken, deuren en trap afdekken tegen spatten.
7. Vrije toegang tot water voorzien en een plek voor zand en cement vrijmaken.
8. Na het leggen ramen en deuren sluiten en de eerste dagen tocht vermijden.
9. Bij warm weer het oppervlak bevochtigen of afdekken met folie, volgens de instructies van de aannemer.
10. Na ongeveer een week geleidelijk kort en krachtig verluchten en niet met zwaar materiaal over de chape lopen.
11. Voor de vloerafwerking het vochtgehalte laten meten en het resultaat noteren.

Controleer de chape liefst op de dag van afwerking en opnieuw na enkele dagen, als je erover kunt lopen. Neem een rij van twee meter mee voor de vlakheid. Welke afwijking aanvaardbaar is, hangt af van de afgesproken vlakheidsklasse en de vloerbekleding. Bij grote tegelformaten en vinyl zijn de eisen strenger, dus spreek die vooraf af.

• Het oppervlak is vlak, onder de lat van twee meter zijn er geen grotere kieren dan de afgesproken tolerantie
• De hoogte klopt met de meterpas en met de geplande hoogte van vloerbekleding en dorpels
• Het oppervlak is gesloten, brokkelt niet en schilfert niet als je met een sleutel krast
• Er zijn geen zichtbare scheuren, vooral niet langs muren, in deuropeningen en in hoeken
• De randstroken zijn heel en de chape raakt nergens een muur of deurkader
• De uitzettingsvoegen liggen volgens plan, in deuropeningen en op grote oppervlakken
• Vloerputjes en doorvoeren staan op de juiste hoogte en het afschot loopt naar de putjes
• Een hechtende chape klinkt bij het afkloppen nergens hol
• Bij vloerverwarming bleef het systeem onder druk en is de druk niet gezakt
• Je hebt van de aannemer de dikte, de klasse van het mengsel en het voegenplan gekregen
• Nabehandeling en datum van de vochtmeting zijn afgesproken