Keramische vloer met balkjes en potten plaatsen

Het gaat om een halfprefab vloer. Een deel komt kant-en-klaar uit de fabriek, de rest wordt op de werf afgewerkt met beton. Het resultaat is één samenhangende gewapende betonplaat met een keramische onderkant.

De onderdelen van het systeem

• Keramische balkjes hebben onderaan een keramisch profiel waarin een stalen tralieligger is ingegoten. Die wapening steekt boven het balkje uit en verbindt het na het storten met de druklaag. De balkjes worden geleverd in verschillende lengtes, afgestemd op de overspanning van de ruimte.
• Keramische potten zijn holle vulblokken die tussen de balkjes komen. Ze bestaan in verschillende hoogtes. Welke hoogte je nodig hebt, bepaalt de ingenieur stabiliteit op basis van overspanning en belasting.
• De druklaag is de laag beton boven de potten, meestal ongeveer 4 tot 6 cm dik. Daarin komt een wapeningsnet. Het beton vult ook de ruimte tussen de potten boven de balkjes en vormt zo de ribben van de vloer.
• De ringbalk is een gewapende betonstrook rondom de vloer, bovenop de dragende muren. Hij verbindt vloer en metselwerk en maakt het hele gebouw stijver.
• Stempels zijn tijdelijke steunen met balken of regels erop. Ze dragen de vloer tot het beton sterk genoeg is.

Waarom keramiek

De onderkant is van hetzelfde materiaal als het metselwerk. De plafonneerder werkt dus op een ondergrond die zich gedraagt zoals de muren, en het pleisterwerk hecht er vergelijkbaar op. De vloer is lichter dan een volle betonplaat van dezelfde dikte, wat de belasting op muren en funderingen beperkt. De holle potten dempen ook een beetje het luchtgeluid tussen verdiepingen. Contactgeluid, zoals voetstappen, los je wel nog altijd op met een zwevende chape.

Een keramische potten-en-balkenvloer werkt goed bij eenvoudige plattegronden met gewone overspanningen, zoals in veel rijwoningen en halfopen of open bebouwing. Twee mensen kunnen een balkje met de hand dragen en leggen. Op de werf volstaat een betonmolen, of een truckmixer met betonpomp voor het storten.

Vergelijking met andere vloertypes

• Een ter plaatse gestorte betonplaat kan complexe vormen aan, grotere overspanningen, uitkragingen en terrassen. Je hebt wel bekisting over de hele oppervlakte nodig, meer wapening en meer beton. De vloer is zwaarder en het werk intensiever.
• Holle welfsels uit voorgespannen beton liggen snel, vaak op één dag, en je kunt er meteen over lopen. Je hebt wel een kraan nodig, een goede toegang tot de werf en nauwkeurig gemetselde muren. Voor onregelmatige plattegronden zijn ze minder handig.
• Breedvloerplaten zijn dunne prefab platen met wapening waarop de rest van de dikte wordt gestort. Ze geven een glad betonnen plafond en worden ook met een kraan geplaatst.
• Een houten balklaag is licht en snel. In houtskeletbouw of als zoldervloer onder het dak heeft dat zin, maar hout dempt geluid minder goed en is niet zo stijf als een betonvloer.

Waar de grenzen liggen

Voor grote open ruimtes zonder tussensteun raadt de ingenieur dit systeem vaak af, of hij kiest hogere potten en dichter geplaatste balkjes. Uitkragende terrassen en balkons kun je er niet rechtstreeks mee maken. In de praktijk worden die als ter plaatse gestort deel uitgevoerd en aan de rest van de vloer gekoppeld. Bij de verbouwing van een oudere woning, waar een houten balklaag vervangen wordt door een betonvloer, moet eerst nagekeken worden of het bestaande metselwerk de zwaardere vloer aankan. Begin daar nooit aan zonder stabiliteitsstudie. In een rijwoning met een gemene muur speelt ook de toestand van die muur mee.

Een vloer is een dragende constructie. Hij wordt niet op het oog gelegd, maar volgens plan. De meeste problemen ontstaan al voor het eerste balkje ligt.

Stabiliteitsstudie en legplan

Bij de vloer hoort een legplan. Dat bepaalt het type en de lengte van de balkjes, hun plaats, de hoogte van de potten, waar dubbele balkjes en raveelbalken komen, de wapening van de ringbalk en de betonklasse. Het legplan wordt gemaakt door de ingenieur stabiliteit of door de technische dienst van de fabrikant op basis van de plannen van de architect. Zonder legplan weet de fabrikant meestal niet eens welke balkjes hij moet leveren.

De werf klaarmaken

• De dragende muren zijn afgewerkt op de geplande hoogte en liggen waterpas. Verschilt de hoogte, dan liggen de balkjes scheef en wordt de vloer krom.
• De ondergrond onder de vloer, de funderingsplaat of de vloer eronder, moet de stempels kunnen dragen. Op een losse aanvulling zonder onderlegplanken zakken stempels weg.
• Het materiaal ligt op de werf en is goed gestockeerd. Balkjes horen horizontaal op onderleggers te liggen, niet schuin tegen een muur.
• Er zijn genoeg stempels en draagbalken. Hoeveel er nodig zijn, volgt uit de overspanningen en de richtlijnen van de fabrikant.
• De elektricien en de loodgieter weten vooraf waar lichtpunten, afvoeren, ventilatiekanalen en een eventuele schouw komen.

Veiligheid

Het werk gebeurt op hoogte en boven open ruimte. De randen van de vloer moeten beveiligd zijn tegen vallen, en trapgaten worden afgedekt of afgeschermd. De werfaansluiting en de werfkast horen thuis bij een erkende elektricien en worden volgens het AREI gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Dit is geen werk voor leken. Omdat het om een dragende constructie gaat, staat hier bewust geen doe-het-zelfgids. Bij zelfbouw kun je meehelpen als handlanger, maar de werkwijze en de controle laat je over aan ervaren vakmensen en aan de architect of de ingenieur.

Opleggingen voorbereiden

Op de kop van de muren komt op de plaats van de balkjes een mortelbed dat kleine oneffenheden opvangt. Een balkje moet over zijn volle breedte steunen, niet alleen op de rand van een steen. De oplegdiepte schrijven de fabrikant en de ingenieur voor, meestal ongeveer 12 tot 15 cm aan elke kant. Bij een spouwmuur rust de vloer op het binnenblad, dus die diepte moet daar ook echt beschikbaar zijn.

Stempels plaatsen

Voor of meteen na het leggen van de balkjes komen de stempels eronder. Haaks op de balkjes lopen draagbalken of regels die op de stempels rusten. De afstand ertussen bepaalt de fabrikant, gewoonlijk rond 1,5 tot 1,8 m. Bij langere overspanningen worden de stempels in het midden licht opgetild, zodat de vloer na belasting recht komt te liggen. Die zeeg en hoeveel die bedraagt, staat in het plan en is geen schatting van de ploeg.

Balkjes leggen

De balkjes komen op een hartafstand die past bij de breedte van de potten. De eerste twee worden gelegd, aan beide uiteinden komt er één pot tussen als mal, en daarop richt je de volgende balkjes. Onder binnenmuren die haaks op de balkjes staan, hoeft niets te veranderen. Onder binnenmuren die evenwijdig met de balkjes lopen, schrijft het plan vaak dubbele balkjes voor. Bij openingen voor een trap, een schouw of een koker wordt een raveling gemaakt: de balkjes worden onderbroken en de last gaat naar versterkte balkjes ernaast of naar een gestorte balk.

Potten leggen

De potten komen droog tussen de balkjes, zonder mortel en dicht tegen elkaar. De laatste potten aan de ringbalk worden afgesloten, zodat er geen beton in de holtes loopt. Beschadigde potten met een gebarsten onderkant horen niet in de vloer, want die kunnen later samen met het pleisterwerk loskomen. Op de potten zelf wordt niet gelopen. De ploeg legt planken of steigerplanken die het gewicht naar de balkjes brengen.

Bekisting en wapening van de ringbalk

Aan de buitenkant van de ringbalk komt een bekisting, of men gebruikt keramische U-blokken of randelementen met isolatie erachter. Waarom is die isolatie zo belangrijk? Op die plek ontstaat anders een koudebrug, in de bouw een bouwknoop genoemd, die je later terugziet in je EPC en soms als condensatie in een hoek. Bij een spouwmuur moet de isolatie in de spouw ononderbroken doorlopen langs de ringbalk. In de ringbalk komt wapening volgens plan, meestal vier langsstaven met beugels. Op de potten komt het wapeningsnet op afstandhouders, zodat het in het beton zit en niet onderaan.

Leidingen en doorvoeren

Nu is het de laatste kans voor inbouwdozen van lichtpunten in de potten, buizen voor kabels in de druklaag en sparingen voor afvoeren of ventilatie. Wat vergeten wordt, moet later in de afgewerkte vloer geboord worden, en boren in ribben met wapening is altijd een risico.

Controle voor het storten

Voor er beton komt, laat je de wapening en de oplegging controleren door de ingenieur of de architect. Leg die controle vast in een werfverslag. Na het storten valt er niets meer bij te sturen.

Storten

Vlak voor het storten worden de potten goed natgemaakt. Droge keramiek zuigt water uit het beton en dan hardt het beton in de ribben niet goed uit. Het beton in de klasse uit de studie wordt gelijkmatig verdeeld, niet op één hoop gestort. Het wordt verdicht met een trilnaald, vooral in de ribben en de ringbalk, waar gemakkelijk luchtholtes blijven. Daarna wordt het oppervlak met een rei vlak afgetrokken.

Nabehandeling

De eerste dagen na het storten bepalen de kwaliteit. Het oppervlak blijft vochtig door te besproeien of af te dekken met folie, meestal minstens een week, bij warmte en wind langer. Onder ongeveer 5 °C wordt niet gestort zonder winterse maatregelen.

Hoeveel werk een vloer vraagt, kan sterk verschillen van werf tot werf, ook bij dezelfde oppervlakte.

Makkelijker

• Een eenvoudige rechthoekige plattegrond met gelijke overspanningen en één type balkje.
• Nauwkeurig gemetselde, waterpasse muren die niet meer bijgewerkt moeten worden.
• Een goede toegang voor truckmixer en betonpomp.
• Materiaal dat op tijd geleverd wordt en dicht bij de woning ligt.
• Een afgewerkt legplan en duidelijkheid over leidingen en doorvoeren.

Moeilijker

• Een grillige plattegrond, schuine muren en veel verschillende balklengtes.
• Veel doorvoeren, ravelingen en dubbele balkjes.
• Een hoge verdieping, waarvoor langere stempels en stellingen nodig zijn.
• Combinatie met gestorte delen, zoals een terras of een draagbalk.
• Een smalle rijwoning of een hellend perceel, waar het beton moeilijk tot op de vloer raakt.
• Een verbouwing waarbij de vloer in oud metselwerk komt, vaak met een oneffen muurkop en sloopwerk vooraf.
• Slecht weer, hitte of koude, wat extra nabehandeling vraagt.

Vergelijk je offertes, kijk dan goed wat de prijs per m² omvat. Soms gaat het alleen om het leggen van balkjes en potten, soms ook om stempels, ringbalk, wapening en storten. Dat verschil in omvang is vaak groter dan het op het eerste gezicht lijkt.

Bij de vloer komen veel vakmensen samen. Hoe beter ze vooraf afspreken, hoe minder er later in een afgewerkte constructie gekapt moet worden.

• De metser moet de muren precies op de geplande hoogte brengen. De vloerhoogte bepaalt de trap, de vrije hoogte van de kamers en de hoogte van de raamkaders op de verdieping, waar de schrijnwerker op rekent.
• De ingenieur stabiliteit maakt het legplan en controleert de wapening voor het storten.
• De elektricien plaatst inbouwdozen en buizen voor het storten.
• De loodgieter en de verwarmingsinstallateur duiden de doorvoeren voor afvoer, water en verwarming aan, zodat er later niet geboord moet worden.
• De leverancier van de schouw bepaalt de maat van de opening en de afstand tot brandbare materialen.
• De betoncentrale levert beton in de juiste klasse en consistentie op het afgesproken uur. De stortploeg staat klaar voor de truckmixer aankomt.
• Na de vloer volgt het metselwerk van de volgende verdieping of het dak, later de isolatie, de chape en het pleisterwerk van het plafond. De plafonneerder werkt rechtstreeks op de keramiek, dus een vlakke vloer bespaart hem veel werk.

In de praktijk komen steeds dezelfde fouten terug. De meeste ontstaan uit haast of uit besparen op stempels.

• Te weinig stempels of te grote tussenafstanden. De balkjes buigen door onder het gewicht van het verse beton en de vloer blijft blijvend doorgezakt. Je ziet dat aan een oneffen plafond en scheuren in het pleisterwerk.
• Te korte of scheve oplegging. Een balkje kan kantelen of de rand van het metselwerk afbreken. Later verschijnen scheuren in de hoek tussen muur en plafond.
• Droge potten bij het storten. Het beton in de ribben verliest water, hardt slecht uit en is minder sterk. Aan het oppervlak ontstaan haarscheurtjes.
• Wapeningsnet onderaan het beton. Zonder afstandhouders zakt het net op de potten en doet het niets. De druklaag kan dan barsten.
• Niet verdicht beton. In ribben en ringbalk blijven grindnesten en holtes. De constructie is zwakker en de wapening kan roesten.
• Open eindpotten. Beton loopt in de holtes, de vloer wordt nodeloos zwaar en het beton ontbreekt waar het nodig is.
• Stempels te vroeg weg of de vloer te vroeg belasten. Paletten stenen op een jonge vloer zetten of stempels na enkele dagen weghalen leidt tot doorbuiging en scheuren.
• Vergeten doorvoeren. Achteraf boren kan de wapening in een rib doorsnijden. Bij een grotere opening is advies van de ingenieur nodig.
• Binnenmuur evenwijdig met de balkjes zonder versterking. Het balkje geeft onder het gewicht van de muur langzaam mee en in de muur verschijnt een scheur.
• Isolatie aan de ringbalk vergeten. Er ontstaat een koudebrug, met kans op een koude, vochtige strook aan het plafond langs de gevel.

Het leggen van balkjes en potten zelf gaat snel. Bij een gewone woning legt een ervaren ploeg één verdieping meestal in één tot twee dagen. Bekisting en wapening van de ringbalk, het wapeningsnet en de leidingen vragen nog een dag of twee. Het storten van één verdieping lukt doorgaans op één dag.

Het wachten duurt het langst. Beton haalt zijn ontwerpsterkte na ongeveer 28 dagen. Dan worden de stempels gewoonlijk verwijderd, tenzij de ingenieur of de fabrikant iets anders zegt. Sommige werkwijzen laten toe de stempels eerder stapsgewijs te ontlasten, maar alleen volgens de instructies uit de studie. Bij koud weer hardt beton trager uit en duurt het langer. Na enkele dagen kun je voorzichtig over de vloer lopen. Zet er geen zwaar materiaal op zolang de voorwaarden uit de stabiliteitsstudie niet vervuld zijn.

Wil je verder metselen op de volgende verdieping, vraag de ingenieur dan vanaf wanneer dat kan en of de stempels moeten blijven staan. Metselen op een gestempelde vloer is gebruikelijk, maar het moet afgesproken zijn.

Let bij de oplevering vooral op wat later moeilijk te herstellen is. Een deel van de controles gebeurt voor het storten, een deel na het weghalen van de stempels. Het helpt als de architect of de ingenieur erbij is.

• Type, lengte en ligging van de balkjes komen overeen met het legplan
• De balkjes hebben de voorgeschreven oplegdiepte en liggen in een mortelbed
• Dubbele balkjes en ravelingen zitten waar het plan ze voorschrijft
• De potten zijn heel, sluiten goed aan en de eindpotten zijn afgesloten
• De wapening van de ringbalk en het wapeningsnet liggen volgens plan en op afstandhouders
• De isolatie aan de ringbalk is aanwezig en sluit aan op de spouwisolatie
• De controle van de wapening voor het storten staat in een werfverslag
• Inbouwdozen en doorvoeren zitten op de afgesproken plaatsen
• De leveringsbon van het beton bevestigt de voorgeschreven klasse
• Het oppervlak van de druklaag is vlak, zonder grote scheuren of grindnesten
• Het plafond is na het weghalen van de stempels vlak, zonder zichtbare doorbuiging
• Op de aansluiting tussen vloer en muren zijn geen scheuren te zien
• De stempels zijn pas verwijderd op het moment dat de studie of de ingenieur aangaf