Manueel aangebrachte chape tot 7 cm

Tot deze post horen het aanmaken van de mortel, het transport op de werf, het aanbrengen op de juiste hoogte, het vlak afreien en het afwerken van het oppervlak. Bij een zwevende chape komen daar meestal de randisolatiestrook en de afdekfolie bij. De isolatie of akoestische onderlaag, een eventueel wapeningsnet en het uitbreken van de oude vloer worden doorgaans apart gerekend. Vraag dus duidelijk na wat in de offerte zit en wat niet.

Manueel of met de pomp

Bij een grote nieuwbouwvloer wordt de chape vaak met een chapemachine aangevoerd. Dat gaat snel en de hele vloer ligt in één keer. Manueel werken loont waar een pomp weinig zin heeft: in een kleiner appartement, in één of twee kamers, op een hogere verdieping waar je geen slang tot binnen krijgt, in een rijwoning zonder toegang langs achter of wanneer de vloer kamer per kamer wordt gelegd omdat je in de rest van het huis blijft wonen. Met de hand heb je ook meer controle over details, zoals de helling naar een afvoerputje in de badkamer.

Waarom tot 7 cm

De dikte bepaalt rechtstreeks hoeveel materiaal en werk er nodig is en hoe lang de vloer droogt. Binnen zeven centimeter past een gewone zwevende chape, ook boven de buizen van vloerverwarming. Moet je een grotere hoogte overbruggen, dan vul je de rest op met isolatie, een uitvullaag of lichtgewicht uitvulbeton, niet met een dikkere chape. In Vlaanderen ligt onder de chape vaak een laag gespoten PUR die de leidingen meteen inpakt en isoleert. Een te dikke chape is zwaar, belast de vloerplaat onnodig en droogt erg traag.

Cementchape

Dit is in België de klassieke keuze. Ze verdraagt vocht en past daardoor in badkamers, kelders, garages en op het gelijkvloers. Bij het uitharden krimpt ze, dus ze heeft voegen nodig en droogt langer. Als zwevende chape is ze meestal ongeveer 5 cm dik, en boven vloerverwarmingsbuizen vraagt men gewoonlijk een dekking van zo'n 4,5 cm. De precieze waarden bepaalt de fabrikant van de mortel. Manueel werkt men meestal met een aardvochtige tot plastische mortel, die verdicht en daarna glad afgewerkt wordt.

Anhydrietchape

Anhydrietchape (op basis van calciumsulfaat) is vloeibaar en loopt vanzelf vlak. Ze mag dunner zijn, heeft minder voegen nodig en sluit mooi rond de buizen van vloerverwarming, waardoor verwarmingsinstallateurs ze graag zien. Ze is wel gevoelig voor blijvend vocht en hoort niet buiten, in een garage of in een slecht verluchte kelder. In een badkamer kan het, op voorwaarde dat er een zorgvuldige waterdichting op komt. Aan het oppervlak vormt zich een dun zwakker laagje dat geschuurd moet worden voor je verlijmt. Uit zakken kun je anhydriet manueel mengen, maar voor grotere oppervlakken wordt ze meestal gepompt, omdat ze in één doorlopende beweging gegoten moet worden.

Kant-en-klare mortel of ter plaatse gemengd

Droge mortel in zakken heeft een constante kwaliteit en de fabrikant vermeldt exact hoeveel water erbij moet. Mengt de ploeg zelf zand en cement, dan hangt het resultaat af van haar ervaring. Het zand moet scherp en goed gegradeerd zijn, meestal 0 tot 4 mm, geen fijn metselzand. De verhouding cement en zand ligt gewoonlijk rond 1 : 3 tot 1 : 4. In zwevende chapes worden vaak polypropyleenvezels toegevoegd, die het risico op haarscheurtjes verkleinen, en een plastificeerder, zodat minder water nodig is.

Hechtend, ontkoppeld of zwevend

• Een hechtende chape komt rechtstreeks op stevig beton, met een primer of hechtbrug ertussen. Ze mag dunner zijn, maar de ondergrond moet proper, stevig en stofvrij zijn.
• Een ontkoppelde chape ligt op folie en is niet met de ondergrond verbonden. Je kiest ze op oude of minder samenhangende ondergronden.
• Een zwevende chape ligt op thermische of akoestische isolatie en raakt muren en leidingen nergens. In appartementen komt ze het meest voor, omdat ze loopgeluid naar de buren onder je dempt.

In een zwevende cementchape wordt soms een wapeningsnet gelegd. Dat heeft alleen zin als het ongeveer in het midden van de dikte ligt, niet onderaan. Een net dat platgetrapt op de isolatie ligt, doet niets. Of je het echt nodig hebt, hangt af van de belasting en van het advies van de fabrikant of de architect.

De meeste problemen met een chape ontstaan nog voor er gemengd wordt. Controleer voor de afgesproken datum:

• De hoogte van de afgewerkte vloer: op de muren staat een meterpas en je weet hoe dik de tegel of het parket wordt, lijm inbegrepen
• De leidingen in de vloer: elektriciteit, water, afvoer en verwarming liggen er, zijn vastgezet en de vloerverwarming is onder druk getest
• Het pleisterwerk: de plafonneerder werkt meestal voor de chape, zodat de nieuwe vloer niet vuil of beschadigd raakt
• Ramen en buitendeur: de schrijnwerker heeft ze geplaatst, want tocht en vorst schaden de chape
• De temperatuur: tijdens het werk en enkele dagen erna best niet onder ongeveer 5 °C
• Een propere ondergrond zonder puin, stof, olie of oude lijmresten
• Water en stroom op de werf en een plek om te mengen, liefst dicht bij de ingang
• De weg voor het materiaal: lift, trap en bescherming van de gemeenschappelijke delen

In een appartementsgebouw spreek je praktisch af met de syndicus of de VME wanneer de lift gebruikt en beschermd wordt, en verwittig je de buren voor lawaaierige dagen. Een nieuwe chape met isolatie weegt ook meer dan een eenvoudige vloer. Wijzig je de vloeropbouw sterk in een oud gebouw met houten balken of een dunne welfsel, laat dan door een stabiliteitsingenieur nakijken of de vloer dat aankan. Isoleer je de vloer mee, kijk dan na of dat in aanmerking komt voor Mijn VerbouwPremie of een gelijkaardige regeling in Brussel of Wallonië, en wat het doet voor je EPC.

1. Ondergrond en hoogtes controleren. De ploeg meet de vloer met een laser, zoekt het hoogste en laagste punt en kijkt of de voorziene dikte overal past.
2. Isolatie en folie. Bij een zwevende chape worden de isolatieplaten dicht tegen elkaar gelegd en afgedekt met folie, met overlappingen en tegen de muren opgetrokken. De folie voorkomt dat cementmelk in de naden loopt en geluidsbruggen vormt.
3. Randisolatiestrook. Rond de hele kamer, rond leidingen en deuromlijstingen komt een schuimstrook van meestal 8 tot 10 mm dik. Daardoor kan de chape bewegen zonder tegen de muur te scheuren.
4. Geleiders. Met mortel worden hoogtepunten of stroken gemaakt, of men plaatst stalen geleiders. Daarlangs wordt straks de rei getrokken.
5. Mengen. De mortel gaat in de betonmolen met een afgemeten hoeveelheid water. Te natte mortel laat zich makkelijker verdelen, maar krimpt meer en geeft een zwakker oppervlak.
6. Aanbrengen en verdichten. De mortel wordt vak per vak gelegd, aangestampt en met een aluminium rei over de geleiders afgetrokken. Anhydriet wordt uitgegoten en ontlucht met een prikroller of een nivelleerstok.
7. Afwerken. Als de chape wat aangetrokken is, wordt ze met de hand of met een vlindermachine gladgemaakt. Hoe glad, hangt af van de afwerkvloer die erop komt.
8. Voegen. In deuropeningen en bij grote oppervlakken wordt de chape opgedeeld. Ofwel plaatst men vooraf een voegprofiel, ofwel snijdt men de verse chape in tot ongeveer een derde van de dikte.
9. Nabehandelen. Een cementchape wordt de eerste dagen beschermd tegen snel uitdrogen met folie of door ze te bevochtigen. Ramen blijven dicht en er mag geen rechtstreekse tocht of zon op de vloer staan.

De prijs per vierkante meter volgt de moeite die een vloer vraagt. Het werk gaat vlotter bij:

• Een groter aaneengesloten oppervlak met een eenvoudige plattegrond
• Het gelijkvloers of een lift en een korte weg vanaf de betonmolen
• Een vlakke ondergrond waar de dikte overal ongeveer gelijk is
• Een ruimte die klaar is en waar niemand nog op een andere vakman wacht

Het werk wordt zwaarder bij:

• Veel kleine kamers, gangetjes en nissen
• Een hoge verdieping zonder lift, waar elke zak en elke kruiwagen langs de trap moet
• Een oneffen ondergrond met grote verschillen in dikte
• Hellingen naar afvoerputjes en inloopdouches
• Vloerverwarming met dicht gelegde buizen waar voorzichtig rond gewerkt moet worden
• Koud weer, waarbij de ruimte verwarmd en de chape langer beschermd moet worden
• Werken in fasen in plaats van in één doorlopende beurt

Voor de chape

Elektricien, loodgieter en verwarmingsinstallateur moeten klaar zijn met de vloer. Achteraf iets uitkappen gaat niet zonder chape en isolatie te beschadigen. Elektrische leidingen in de vloer horen in buizen en worden door een bevoegde elektricien gelegd, zodat de installatie later probleemloos door een erkend keuringsorganisme volgens het AREI gekeurd kan worden. Plan je vloerverwarming, spreek dan met de installateur af dat het systeem tijdens het gieten onder druk staat. Een lek zie je dan meteen. Denk ook aan de hoogte van deuromlijstingen en dorpels, zodat de deuren na het leggen van de vloer niet schuren.

Hoe lang het duurt en wanneer je erop mag

Een gewoon appartement legt een ervaren ploeg manueel meestal in één tot twee dagen. Op een cementchape kun je doorgaans na 24 tot 48 uur voorzichtig lopen, lichte belasting kan na enkele dagen en de volle sterkte is er na ongeveer 28 dagen. Anhydriet is meestal sneller beloopbaar, volgens de fabrikant vaak binnen twee dagen. Voor het drogen geldt een ruwe vuistregel: een cementchape droogt ongeveer een centimeter per week voor de eerste vier centimeter, daarna trager. Een chape van vijf centimeter laat dus pas na een aantal weken een afwerkvloer toe, bij koud weer en zonder verluchting nog later.

Na de chape

Bij vloerverwarming volgt een opstookprotocol: de temperatuur gaat stap voor stap omhoog, blijft een tijd gelijk en zakt daarna weer. Bij cement begint men daar meestal ten vroegste na drie weken mee, bij anhydriet volgens de fabrikant vroeger. Voor de tegelzetter of parketlegger begint, wordt het restvocht gemeten, betrouwbaar met de carbidemethode (CM-meting). Onder parket en vinyl vraagt men voor cementchape meestal ongeveer 2 % of minder, voor anhydriet rond 0,5 % en bij vloerverwarming nog minder. De exacte grenzen bepaalt de fabrikant van de vloer en de lijm. Daarna volgen eventueel schuren, primer, in de badkamer de waterdichting en pas dan de tegels of de vloer.

• Geen randisolatiestrook. De chape duwt tegen de muur, scheurt langs de randen en de buren onder je horen elke stap.
• Geen voeg in de deuropening. Na een tijd verschijnt een scheur precies onder de dorpel, die zich doorzet in de tegels.
• Te veel water in de mortel. Het oppervlak stuift en brokkelt, de chape krimpt meer en scheurt.
• Te snel uitdrogen. Open ramen in de zomer of een bouwdroger meteen na het gieten geven scheuren en randen die omhoog krullen.
• Vloer te vroeg gelegd. Parket golft, vinyl komt los en tegels kunnen hol klinken of barsten.
• Te weinig dekking boven de buizen. Boven de leidingen ontstaan scheuren in de lengterichting en de vloer warmt ongelijk op.
• Stoffige ondergrond bij een hechtende chape. De chape hecht niet, klinkt hol bij het aftikken en kan onder belasting loskomen.
• Wapeningsnet onderaan. Het net doet niets en de scheuren komen er toch.

In de praktijk gebeurt het vaak dat de chape goed gelegd is, maar dat ongeduld bij het leggen van de afwerkvloer de fout maakt. Een vochtmeting kost minder dan nieuw parket.

Een chape in een berging, kelder of kleine kamer kun je zelf leggen als je een betonmolen, een lange rei en een helper hebt. Bij een groter oppervlak, bij vloerverwarming of bij een zwevende chape in een appartement boven de buren laat je het beter aan een vakman over. Kies voor een eerste keer een kant-en-klare mortel uit zakken.

1. Ondergrond reinigen, stof opzuigen en grotere gaten herstellen.
2. De hoogte van de afgewerkte chape op de muren aftekenen vanaf de meterpas.
3. Bij een hechtende chape de ondergrond primen volgens de fabrikant van de mortel, bij een zwevende chape isolatie en folie leggen.
4. De randisolatiestrook rondom en rond de leidingen aanbrengen.
5. Geleiders plaatsen of mortelstroken op hoogte zetten en laten aantrekken.
6. De mortel aanmaken met de juiste hoeveelheid water volgens de zak, telkens niet meer dan je kunt verwerken.
7. De mortel aanbrengen van de verste hoek naar de deur toe, aanstampen en met de rei over de geleiders aftrekken.
8. De geleiders verwijderen, de sleuven opvullen en het oppervlak glad afwerken met een spaan.
9. De chape afdekken met folie, de ramen dichthouden en enkele dagen niet belasten.
10. Voor de afwerkvloer het vocht laten meten of de droogtijd van de fabrikant respecteren.

Controleer de vlakheid met een rei van twee meter, op verschillende plaatsen en in verschillende richtingen. Onder verlijmde vloeren, grote tegels en vinyl zijn meestal maar kleine afwijkingen van enkele millimeter onder de rei toegestaan. De precieze eis vind je bij de fabrikant van de afwerkvloer. Kras met een sleutel of nagel over het oppervlak: het mag een streep geven, maar niet brokkelen. Met een hamertje tik je holle plekken op.

• De chape ligt in alle kamers op de afgesproken hoogte ten opzichte van de meterpas
• De randstrook loopt rondom en de chape raakt nergens een muur of leiding
• In de deuropeningen en bij grote oppervlakken zitten de afgesproken voegen
• Onder de rei zijn geen grote kieren of bulten
• Het oppervlak brokkelt niet, stuift niet en klinkt niet hol
• Er zijn geen grote scheuren, hooguit enkele oppervlakkige haarscheurtjes
• De hellingen in de badkamer lopen naar het putje en er blijft geen water staan
• Je krijgt schriftelijk het type chape, de datum van plaatsing en de aanbevolen droogtijd
• Bij vloerverwarming zijn de start en de werkwijze van het opstookprotocol afgesproken
• Voor de afwerkvloer is een meting van het restvocht genoteerd