Machinaal gegoten anhydrietchape

Een anhydrietchape, ook calciumsulfaatchape of gietchape genoemd, gebruikt calciumsulfaat als bindmiddel in plaats van cement. In de benaming volgens NBN EN 13813 herken je ze aan de letters CA, gevolgd door de druksterkte en de buigtreksterkte, bijvoorbeeld CA-C20-F4 of CA-C25-F5. In woningen worden doorgaans die klassen gebruikt.

Het grote voordeel is dat het mengsel zo vloeibaar is. Het loopt rond de buizen van de vloerverwarming zonder luchtholtes, waardoor de warmte snel en gelijkmatig in de ruimte komt. Tijdens het uitharden krimpt de chape weinig. Daardoor kan ze grotere vlakken zonder uitzettingsvoegen aan dan een zandcementchape. Het oppervlak is na het gieten erg vlak, iets wat de vloerder vooral bij vinyl en grote tegels zal waarderen.

Er is ook een zwak punt: anhydriet verdraagt geen blijvend vocht. Het past niet buiten, niet in een garage waar smeltwater van de auto op de vloer komt, niet in een kelder met opstijgend vocht en niet in ruimtes waar de vloer geregeld met de tuinslang wordt schoongespoten. In een gewone badkamer kan het wel, op voorwaarde dat er later een geschikte primer en een waterdichte coating komen volgens de voorschriften van de fabrikant.

Gebruikelijke opbouw en diktes

• Zwevende chape op isolatie: de chape ligt op thermische of akoestische isolatie, gescheiden door een folie. Meestal begint de dikte rond 35 mm. De exacte minimumdikte bepaalt de fabrikant, afhankelijk van de chapeklasse en hoe samendrukbaar de isolatie is.
• Chape met vloerverwarming: boven de bovenkant van de buizen vraagt men doorgaans ongeveer 30 tot 35 mm. De totale dikte komt zo meestal rond 45 tot 50 mm.
• Chape op scheidingslaag: de chape ligt op een betonplaat, alleen gescheiden door folie. De dikte kan dan lager zijn, ongeveer vanaf 30 mm.

In veel Vlaamse woningen gaat er eerst een laag gespoten PUR op de draagvloer. Die vult de leidingen in, isoleert en wordt vlak gefreesd, waarna de gietchape erop komt. Lagen dikker dan ongeveer 60 tot 80 mm in één keer raden fabrikanten meestal af, omdat die extreem lang drogen. Is de ondergrond erg oneven, dan los je dat beter eerst op met isolatie of een lichte uitvulling.

Het gieten zelf duurt een paar uur, maar de voorbereiding beslist over het resultaat. In de praktijk gebeurt het vaak dat de ploeg aankomt en er nog ramen ontbreken of doorvoeren niet afgedicht zijn. Dan wordt er gewacht, of er wordt gegoten in een ruimte die niet klaar is, en dat betaal je later.

• Gesloten gebouw: ramen en voordeur geplaatst door de schrijnwerker, zodat er geen tocht of direct zonlicht op de verse chape komt.
• Natte werken aan de muren klaar: het pleisterwerk van de plafonneerder liefst vooraf, zodat er geen mortel op de nieuwe chape valt en de luchtvochtigheid niet extra stijgt.
• Leidingen in de vloer: elektriciteit, water, afvoer en ventilatie liggen, zijn vastgezet en afgedekt met isolatie, zonder boven het geplande peil van de chape uit te steken.
• Isolatie: platen strak tegen elkaar, zonder kieren, stabiel en zonder te wiebelen.
• Randisolatiestrook: een schuimstrook met folieflap rondom alle ruimtes, rond kolommen, trappen en doorvoeren. De dikte is meestal ongeveer 8 tot 10 mm.
• Folie: PE-folie met overlappingen van ongeveer 10 cm, naden afgetaped, randen tegen de muur opgetrokken. Een vloeibare chape vindt elke opening.
• Vloerverwarming: buizen stevig bevestigd, drukproef uitgevoerd en het systeem tijdens het gieten onder druk, zodat schade meteen opvalt.
• Toegang: plaats voor de truckmixer of de silo met pomp, water en elektriciteit volgens wat de ploeg vraagt, een vrije weg voor de slang.

Woon je in een appartement, spreek het dan op voorhand af met de syndicus of de VME. De slang loopt via de trappenhal of door een raam, de wagen staat voor de deur en de pomp maakt lawaai. Ook de buren verwittigen is een kleine moeite.

Hoogtepunten uitzetten

De vakman meet met een laser het peil uit en zet over de hele oppervlakte niveaudriepootjes of hoogtemerkers. De punt ervan geeft de bovenkant van de chape aan. Bij vloerverwarming controleert hij meteen of er overal genoeg dikte boven de buizen komt.

Mengen en consistentie controleren

Het mengsel komt kant-en-klaar van de centrale in een truckmixer, of als droge mortel in een silo waaruit een mengpomp het met water doseert. Voor het gieten volgt een vloeiproef: de mortel gaat in een ring, de ring wordt opgetild en de diameter van de koek wordt gemeten. De juiste waarde geeft de fabrikant op. Een te dun mengsel ontmengt, er vormt zich een zwakke laag aan het oppervlak en de chape kan sterkte verliezen. Een te dik mengsel loopt slecht uit.

Uitgieten en ontluchten

De slang begint in de verste ruimte en werkt naar de uitgang toe. De mortel wordt in banen gegoten tot op de hoogte van de driepootjes. Direct daarna gaat de vakman met een egaliseerbalk over de vloer, in twee richtingen haaks op elkaar. Zo ontlucht hij de chape, maakt hij ze vlak en laat hij de banen in elkaar overlopen. Wordt dat slordig gedaan, dan blijven er golven aan het oppervlak en luchtbellen eronder.

Voegen en afwerking

Bij vloerverwarming komen er uitzettingsvoegen tussen aparte verwarmingskringen en meestal ook in deuropeningen, bijvoorbeeld met een voegprofiel. Hoe groot de velden zonder voeg mogen zijn, bepalen de fabrikant van de chape en het ontwerp van de vloerverwarming. Na het gieten wordt de ruimte afgesloten en blijft iedereen er een paar uur uit.

Veel mensen vragen zich af waarom ze voor anhydriet zouden kiezen, als een zandcementchape toch alles verdraagt. Het antwoord hangt af van de ruimte en van wat erop komt.

• Vlakheid: anhydriet is na het gieten duidelijk vlakker dan een handmatig afgereide, aardvochtige zandcementchape. Bij vinyl kan een volledige egalisatielaag vaak wegvallen of dunner blijven.
• Vloerverwarming: anhydriet omhult de buizen volledig en kan dunner zijn, dus de verwarming reageert sneller. Het eerste opstoken kan meestal vroeger beginnen dan bij cement.
• Krimp en scheuren: anhydriet krimpt minder, de velden tussen de voegen mogen groter zijn.
• Vocht: een cementchape is beter bestand tegen water. Buiten, in de garage, in een technische ruimte met overstromingsrisico of in een vochtige kelder kies je voor cement.
• Voorbereiding achteraf: anhydriet moet bijna altijd geschuurd worden en een geschikte primer krijgen. Cementgebonden lijmen en egalisaties mogen niet rechtstreeks op ongeprimerd anhydriet, omdat ze chemisch kunnen reageren met het sulfaat.
• Drogen: een dunne laag anhydriet droogt vrij snel, een dikke laag droogt traag en verdraagt slechte ventilatie niet.

Er bestaan ook cementgebonden gietchapes, die de vloeibaarheid combineren met een betere bestandheid tegen vocht. Twijfel je, vraag de aannemer dan naar beide opties voor jouw concrete vloeropbouw.

Machinaal gieten is efficiënt op grotere oppervlaktes. Hoe zwaar een werf weegt per vierkante meter, hangt vooral af van deze punten:

• Oppervlakte: wagen, pomp en ploeg verplaatsen zich evengoed voor een kleine als voor een grote opdracht. Een kleine oppervlakte is dus relatief zwaarder. Voor één badkamer loont machinaal gieten vaak niet.
• Dikte en verschillen: hoe dikker de laag en hoe groter de hoogteverschillen in de ondergrond, hoe meer materiaal en hoe langer het drogen.
• Bereikbaarheid: afstand tot de wagen, verdieping, slanglengte, smalle trap. Een hoge verdieping in een appartementsgebouw zonder parkeerplek aan de inkom maakt het lastiger. In een smalle straat met rijwoningen moet de wagen soms verder staan.
• Indeling: veel kleine ruimtes, nissen, een trap of kolommen betekenen meer randstroken en meer handwerk.
• Vloerverwarming: de dikte boven de buizen moet bewaakt worden en er komen voegen tussen de kringen.
• Voorbereiding: moet de ploeg nog folie bijplakken, isolatie bijwerken of op andere vakmensen wachten, dan loopt het werk uit.
• Weer en temperatuur: onder ongeveer +5 °C wordt niet gegoten, in de winter moet er verwarmd worden, bij zomerse hitte moet je tocht en zon weren.

Beloopbaar en belastbaar

Voorzichtig over de chape lopen kan meestal na ongeveer 24 tot 48 uur. Lichte belasting kan na enkele dagen, volledige belasting volgens de fabrikant doorgaans na twee tot vier weken. Een zware stelling, paletten tegels of een materiaalopslag horen niet op een verse chape.

Verluchten

Laat de ramen de eerste één tot twee dagen dicht. De chape heeft vocht nodig om uit te harden en tocht kan scheuren veroorzaken. Daarna moet je juist stevig verluchten, liefst een paar keer per dag kort en krachtig met de ramen wijd open. In een gesloten, vochtige ruimte droogt anhydriet niet vanzelf. Een bouwdroger kan helpen, als de fabrikant dat toelaat.

Schuren

Na het uitharden vormt zich aan het oppervlak een dun, zachter laagje, de zogenaamde sinterhuid. Meestal na enkele dagen tot een week wordt die met een schuurmachine verwijderd en wordt het stof opgezogen. Schuren opent de poriën, waardoor de chape sneller droogt en de vloerbekleding beter hecht. Zonder schuren loop je het risico dat de lijm samen met die toplaag loskomt.

Hoe lang het drogen duurt

Als vuistregel geldt ongeveer een week per centimeter dikte, tot ongeveer 4 cm. Bij dikkere lagen vertraagt het drogen sterk. Temperatuur, luchtvochtigheid en verluchting spelen mee. De kalender vervangt dus nooit een meting.

De vloerverwarming opstoken

Bij anhydriet kan het eerste opstoken meestal na ongeveer zeven dagen beginnen. Je start met een lage watertemperatuur van ongeveer 20 tot 25 °C, die je stap voor stap opdrijft tot het maximum dat de fabrikant opgeeft. Die temperatuur houd je een tijd aan en daarna bouw je weer geleidelijk af. Noteer het verloop in een opstookprotocol, want de vloerder zal dat willen zien. Bij een warmtepomp loopt dit via de regeling of een aparte stookfunctie; vraag de installateur dat in te stellen. Zet de verwarming nooit meteen voluit na het gieten.

Restvocht meten voor de vloer komt

Voor de vloerbekleding gelegd wordt, meet men het restvocht, het betrouwbaarst met de carbidemethode (CM). Voor anhydriet geldt als gangbare grens ongeveer 0,5 % CM zonder vloerverwarming en ongeveer 0,3 % CM met vloerverwarming. Bij parket en gevoelige vloeren volg je de voorschriften van de fabrikant van de vloerbekleding. Er wordt gemeten op vooraf gemarkeerde plaatsen, zodat er geen buis aangeboord wordt.

Wat daarna komt

Na het drogen volgt een primer die geschikt is voor anhydriet, eventueel een egalisatie, in de badkamer een waterdichting en dan tegels of een andere vloer. De randisolatiestrook snijd je pas af als de vloerbekleding klaar is, niet eerder.

• Folie niet dicht: de mortel loopt onder de isolatie, platen komen omhoog en de chape is plaatselijk te dun. Later zie je scheuren of hoor je een hol geluid.
• Geen randisolatiestrook: de chape drukt tegen de muur, er ontstaan scheuren en contactgeluid gaat over naar de structuur. In een appartement klagen de buren.
• Buizen niet vastgezet: in de vloeibare mortel drijven ze op, op sommige plaatsen blijft er maar een dunne laag over die barst.
• Tocht of zon direct na het gieten: het oppervlak droogt te snel en krijgt een netwerk van fijne scheurtjes.
• Niet verluchten in de weken daarna: de chape blijft nat, de vloer kan pas later gelegd worden en er kan schimmel onder de vloerbekleding komen.
• Vloer op een vochtige chape: parket komt omhoog, vinyl laat los, bij tegels hecht de lijm slechter.
• Schuren en primer overgeslagen: de lijm scheurt los met de toplaag, bij cementgebonden lijmen kan het contactvlak chemisch aangetast worden.
• Voegen in deuropeningen genegeerd: lopen tegels zonder onderbreking over een uitzettingsvoeg, dan barsten ze boven die voeg.

Het machinaal gieten zelf laat je over aan een ploeg met pomp, zonder materiaal en ervaring lukt dat niet. Bij de voorbereiding en de nazorg kun je wel veel zelf doen en de kwaliteit mee bepalen. Vraag vooraf aan de aannemer welke eisen hij stelt aan de ondergrond, de randstroken en de folie. Elektrische leidingen aanpassen of verleggen laat je altijd aan een erkend elektricien over.

1. De ondergrond vrijmaken van mortelresten, steentjes en stof.
2. Controleren of alle leidingen vastgezet en met isolatie afgedekt zijn.
3. De isolatieplaten strak tegen elkaar leggen en oneffenheden opvullen of vlak maken.
4. De randisolatiestrook rondom aanbrengen, ook rond deurkaders, kolommen en doorvoeren.
5. De PE-folie uitrollen met overlappingen en de naden zorgvuldig aftapen.
6. De folie tegen de muur optrekken tot boven het toekomstige chapepeil en vastplakken aan de flap van de randstrook.
7. Doorvoeren van buizen en hoeken met tape afdichten, zodat de mortel nergens kan doorlopen.
8. De eerste één tot twee dagen na het gieten de ramen dicht houden en de ruimtes niet betreden.
9. Daarna enkele keren per dag kort en krachtig verluchten en in de winter een gematigde temperatuur aanhouden.
10. De chape laten schuren en stofvrij laten opzuigen volgens de richtlijnen van de aannemer.
11. Bij vloerverwarming het opstoken starten volgens het protocol en de temperaturen noteren.
12. Voor het leggen van de vloer een restvochtmeting laten uitvoeren.

Loop bij de oplevering de hele vloer na, liefst met een rei en eventueel met een laser. Kleine oneffenheden zijn later met een egalisatie op te vangen, maar fouten in de dikte of scheuren bespreek je meteen met de aannemer.

• Vlakheid gecontroleerd met een rei van twee meter, afgestemd op de geplande vloerbekleding
• Hoogte van de chape klopt met het afgesproken peil en sluit aan op dorpels en trap
• Dikte boven de buizen van de vloerverwarming gecontroleerd en genoteerd
• Oppervlak zonder scheuren, holle plekken en opvallende golven
• Randisolatiestrook rondom nog intact
• Uitzettingsvoegen tussen verwarmingskringen en in deuropeningen op de afgesproken plaatsen
• Druk in de vloerverwarming na het gieten niet gezakt
• Leveringsbon met de chapeklasse en richtlijnen voor verluchten en opstoken ontvangen
• Datum voor het schuren afgesproken en meetpunten voor het restvocht gemarkeerd