Gascondensatieketel plaatsen

Onder plaatsing verstaat men het werk van de verwarmingsinstallateur om één condensatieketel op te hangen en hydraulisch aan te sluiten, meestal een wandketel in een appartement of eengezinswoning. Typisch gaat het om deze handelingen:

• de montagebeugel of het aansluitframe op de muur bevestigen en de ketel waterpas ophangen,
• de aanvoer en retour van de verwarming aansluiten, bij een combiketel ook de koudwatertoevoer en de warmwateruitgang,
• afsluitkranen plaatsen, een vuilfilter op de retour en eventueel een magnetische slibafscheider,
• de veiligheidsklep aansluiten op de afvoer,
• het condenswater via een sifon naar de riolering afvoeren,
• de rookgasafvoer monteren van de ketel tot de schouw, of een gevel- of dakdoorvoer volgens het ontwerp,
• de installatie vullen, ontluchten en een druktest uitvoeren,
• meewerken aan de eerste ingebruikname en de basisinstellingen.

Wat gewoonlijk niet inbegrepen is: de ketel zelf, de rookgasafvoer als materiaal, de tubering van de schouw, een boiler voor sanitair warm water, de regeling, de demontage van de oude ketel en bouwkundige aanpassingen. De gasaansluiting van de ketel is apart werk, beschreven op de pagina cv-ketel op gas aansluiten. De elektrische aansluiting via stopcontact of vaste voeding en de aansluiting van de thermostaat gebeuren volgens de handleiding van de fabrikant.

De eerste opstart doet bij de meeste merken, zoals Vaillant, Bulex, Viessmann, Buderus of Remeha, een erkende servicetechnicus van de fabrikant of een installateur die daarvoor door het merk is opgeleid. Hij stelt de verbranding in volgens het gastype, controleert de parameters en registreert de garantie. Zonder die opstart weigert de fabrikant vaak de uitgebreide garantie. Vraag voor u bestelt na of de opstart in de offerte zit of apart wordt aangerekend.

Meestal gaat het om de vervanging van een versleten ketel. De oude ketel valt uit, onderdelen zijn niet meer te krijgen, of de eigenaar vervangt hem tijdens een renovatie. In Vlaanderen mag nieuwbouw waarvoor sinds 2025 een omgevingsvergunning werd aangevraagd niet meer op het aardgasnet worden aangesloten, zodat gascondensatieketels daar vooral in bestaande woningen worden geplaatst. Bij een grondige verbouwing komt de ketel er pas na het pleisterwerk en de dekvloer, wanneer de leidingen voor verwarming en water klaar zijn en de rookgasafvoer voorzien is.

Bij een vervanging loont het om verder te kijken dan de ketel alleen. Een condensatieketel condenseert maar volledig als het retourwater koel genoeg terugkomt. Met oude radiatoren op hoge temperatuur condenseert hij minder en is de besparing kleiner dan de folder belooft. Een lagere watertemperatuur, een weersafhankelijke regeling met buitenvoeler, thermostatische kranen en een ingeregelde installatie helpen. Plant u nog isolatiewerken, dan kiest u het vermogen van de nieuwe ketel best al met het oog daarop.

Voor de installateur komt, moet het volgende geregeld zijn:

• Keuze van ketel en vermogen. Het vermogen hangt af van het warmteverlies van de woning en de behoefte aan warm water. De oude ketel is vaak overgedimensioneerd.
• Manier van rookgasafvoer. Bestaande schouw met nieuwe tubering, concentrische dakdoorvoer, geveldoorvoer of een andere oplossing. Bij een bestaande schouw moet een vakman de staat en geschiktheid beoordelen.
• Condensafvoer. Een rioolaansluiting binnen bereik van de ketel, liefst met sifon. Is die er niet, dan is een condensaatpomp nodig.
• Elektriciteit. Stopcontact of vaste voeding volgens de handleiding, met een bereikbare onderbreking.
• Bereikbaarheid en plaats. De fabrikant schrijft vrije afstanden tot muren en plafond voor, zodat onderhoud mogelijk blijft.

Oude ketel demonteren en voorbereiden

Wordt de ketel vervangen, dan wordt eerst het gas afgesloten, de installatie geheel of gedeeltelijk afgetapt en de oude ketel losgekoppeld en weggenomen. Dat is een aparte post, beschreven op de pagina demontage gas- of elektrische cv-ketel. Daarbij loont het om naar het water in de installatie te kijken. Zwart water vol slib is een teken dat de installatie gespoeld moet worden voor de nieuwe ketel wordt opgehangen.

Installatie spoelen

Condensatieketels hebben een fijne warmtewisselaar met smalle kanaaltjes. Slib, magnetiet en resten van jarenlang gebruik kunnen die al in het eerste stookseizoen verstoppen. Daarom eisen fabrikanten bij een vervanging dat de oude installatie gespoeld wordt en dat er een filter op de retour komt. In de praktijk wordt het spoelen soms overgeslagen om de plaatsing goedkoper te maken, met een jaar later een garantieclaim die de fabrikant weigert.

Ketel ophangen

Volgens de boorsjabloon wordt de montagebeugel of het aansluitframe op de muur bevestigd. De muur moet het gewicht van de ketel dragen. Bij gipskarton is een dragende achterconstructie nodig. De ketel wordt waterpas opgehangen, met de vrije afstanden uit de handleiding. Bij een renovatie is vaak de vraag of de ketel op dezelfde plaats blijft of verhuist. Een verplaatsing betekent nieuwe leidingen voor water, verwarming en gas en ook een nieuwe oplossing voor de rookgasafvoer.

Hydraulisch aansluiten

De ketel wordt aangesloten op aanvoer en retour van de verwarming, bij een combiketel ook op koud en warm water. Op de aansluitingen komen afsluitkranen, zodat de ketel bij onderhoud kan worden afgesloten zonder de hele installatie af te tappen. Op de retour hoort een vuilfilter of magnetische slibafscheider. De veiligheidsklep wordt op de afvoer aangesloten, zodat bij overdruk geen water op de vloer loopt. Is er een aparte boiler voor sanitair warm water, dan wordt die via een driewegklep aangesloten volgens het schema van de fabrikant.

Condensafvoer

Uit de ketel loopt condenswater, bij normaal gebruik in een eengezinswoning gerust enkele liters per dag. Het is licht zuur. Het wordt via een slang of buis met afschot naar de riolering geleid, over een sifon of een open trechter, zodat er geen rioollucht in de ketel komt. De leiding moet vorstvrij liggen. Hangt de ketel in een onverwarmde garage of berging en bevriest het condenswater, dan valt de ketel uit met een foutmelding. Bij grotere ketels of op vraag van de rioolbeheerder komt er een neutralisatiebox bij.

Rookgasafvoer

Een condensatieketel heeft bijna altijd een gesloten verbrandingskamer. Een ventilator zuigt de verbrandingslucht aan en drukt de rookgassen naar buiten. Meestal gebruikt men een concentrische afvoer, waarbij de rookgassen door de binnenbuis gaan en de verse lucht door de buitenbuis stroomt. De rookgassen condenseren ook in de buis, daarom moeten horizontale delen afschot hebben terug naar de ketel, zodat het condenswater naar de ketel loopt en niet naar buiten. Het materiaal moet geschikt zijn voor condensatieketels, gewoonlijk polypropyleen of roestvrij staal, volgens de voorschriften van de fabrikant. De verbindingen hebben dichtingen en de buis wordt zo verankerd dat ze niet uit elkaar schuift.

Worden de rookgassen naar een bestaande schouw geleid, dan wordt die bijna altijd getubeerd. Een gemetselde schouw of een oud aluminium rookkanaal is niet bestand tegen het zure condenswater, dat het metselwerk en het aluminium aantast. Een bestaande roestvrijstalen buis kan enkel blijven als ze aantoonbaar geschikt is voor condenserende werking. Daarom wordt de schouw meestal getubeerd met een zuurbestendige PP-buis.

Vullen, testen en opstarten

De installatie wordt gevuld, ontlucht en onder druk getest. Alle verbindingen, de veiligheidsklep en de condensafvoer worden gecontroleerd en de sifon wordt met water gevuld. Pas wanneer de gasaansluiting klaar is, de conformiteit van de gasinstallatie geattesteerd is en de rookgasafvoer in orde is, start de technicus de ketel op. Hij stelt de verbranding in, het maximale vermogen voor verwarming en de stooklijn, en legt de bediening uit aan de eigenaar. Het fijnafstellen van de regeling gebeurt soms als apart werk, zie cv-ketel inregelen en instellen.

Combiketel

De ketel verwarmt het water voor de verwarming en maakt doorstromend warm water voor keuken en badkamer. Hij is compact en in appartementen het meest gebruikelijk. Bij meerdere badkamers of wanneer douche en keukenkraan tegelijk lopen, kan het warmwaterdebiet tekortschieten.

Soloketel met boiler

De ketel verzorgt alleen de verwarming en warmt het sanitair water op in een aparte boiler. Dat past bij woningen met een groter warmwaterverbruik. Het systeem neemt meer plaats in en de plaatsing vraagt extra werk voor de aansluiting van de boiler.

Soorten rookgasafvoer

• Concentrische dakdoorvoer. Vaak in eengezinswoningen, wanneer de ketel op zolder of onder het dak hangt.
• Concentrische geveldoorvoer. Technisch eenvoudig, maar er gelden minimale afstanden tot ramen, deuren, ventilatieopeningen en buren, en in een appartementsgebouw is vaak de toestemming van de mede-eigenaars nodig.
• Getubeerde schouw. De verbrandingslucht wordt aangezogen via de ruimte tussen tubering en schouw of via een aparte buis. Bij de vervanging van een ketel in een oudere woning de meest gangbare oplossing.
• Collectieve schouw in een appartementsgebouw. Zijn meerdere ketels op een gemeenschappelijke schouw aangesloten, dan kan er niet zomaar één condensatieketel op. De aanpassing gebeurt na technisch onderzoek voor het hele gebouw en meestal met een beslissing van de algemene vergadering. Individueel wordt daar niets veranderd.

Volgens openbare prijsoverzichten kost een gascondensatieketel als toestel in België ongeveer 1.600 tot 4.000 euro, afhankelijk van merk, vermogen en type. Een tubering of nieuwe rookgasafvoer kost daarbovenop meestal enkele honderden euro of meer, afhankelijk van lengte en oplossing.

• Nieuwe ketel op een oud aluminium rookkanaal of een niet-getubeerde schouw. In de praktijk wordt de ketel soms zonder beoordeling op de bestaande afvoer aangesloten. Het condenswater tast het kanaal geleidelijk aan en rookgassen of vocht dringen door in het metselwerk.
• Geen spoeling en geen filter. Slib uit de oude installatie verstopt de warmtewisselaar en de ketel werkt slecht, vaak al de eerste winter.
• Condensafvoer zonder sifon of in de vorst. Rioolgeur in de badkamer of een bevroren slang en een ketel in storing.
• Rookgasafvoer zonder afschot naar de ketel. Condenswater druppelt uit de uitmonding langs de gevel en in de winter hangen er ijspegels.
• Overgedimensioneerde ketel. Hij slaat vaak aan en af, verslijt sneller en condenseert slechter.
• Te hoge watertemperatuur. Blijft de ketel altijd op 75 tot 80 °C ingesteld, dan condenseert hij weinig en is de besparing tegenover de oude ketel klein.
• Veiligheidsklep zonder afvoer. Bij de eerste overdruk staat er water op de vloer of in de kast.
• Ketel in een gesloten kast zonder vrije ruimte. De technicus kan niet aan de ketel en de fabrikant kan bezwaar maken bij een garantieclaim.

De hydraulische aansluiting doet de verwarmingsinstallateur. Voor de gasaansluiting kiest u best een installateur met een geldig Cerga-label. Een Cerga-installateur mag zelf de conformiteit attesteren van de gasinstallatie die hij plaatste. Werkt u met een installateur zonder dat label, dan moet een erkend keuringsorganisme de nieuwe of gewijzigde gasinstallatie keuren. Meer daarover vindt u op de pagina gaskeuring.

Daarnaast moet een nieuwe of vervangen ketel voor of kort na de eerste ingebruikname gekeurd worden door een technicus die door het gewest erkend is voor gasvormige brandstoffen. In Vlaanderen levert hij een keuringsrapport met verbrandingsattest af, in Brussel gebeurt een EPB-oplevering binnen de maand na ingebruikname en in Wallonië een oplevering door een erkende technicus. Die technicus controleert ook de rookgasafvoer. Nadien geldt een periodiek onderhoud of periodieke controle door een erkende technicus, met een frequentie die per gewest verschilt.

Bij een nieuwe geveldoorvoer in een appartementsgebouw is de toestemming van de mede-eigenaars en de syndicus nodig. Wordt de gevel of het uitzicht van het gebouw gewijzigd, ga dan bij de gemeente na of een vergunning of melding nodig is.

Vraag aan het einde van de werken het conformiteitsattest van de gasinstallatie of het keuringsverslag, het keuringsrapport of opleveringsattest van de ketel, het opstartverslag en het garantiebewijs. Die documenten heeft u nodig bij een garantieclaim en bij de verkoop of verhuur van de woning.

• de ketel hangt recht, zit stevig vast en er is voldoende ruimte voor onderhoud volgens de handleiding,
• op de aansluitingen zitten afsluitkranen, op de retour een filter of slibafscheider,
• de veiligheidsklep is op de afvoer aangesloten,
• de condensslang heeft afschot, loopt via een sifon, is niet geknikt en ligt vorstvrij,
• het horizontale deel van de rookgasafvoer heeft afschot naar de ketel en de uitmonding zit stevig vast,
• de doorvoer door muur of dak is waterdicht afgewerkt,
• de druk in de installatie komt na het vullen overeen met de waarde van de fabrikant en zakt na enkele dagen niet merkbaar,
• de aansluitingen druppen niet en de ketel slaat tijdens het stoken niet om de paar minuten aan en af,
• u heeft het gasattest of keuringsverslag, het keuringsrapport of opleveringsattest van de ketel en het opstartverslag.

Volg de eerste weken de druk op de manometer. Een langzame drukdaling wijst op een waterlek of op lucht in de installatie die nog moet worden afgelaten. Ziet u condenswater uit de uitmonding langs de gevel druppen, dan heeft de rookgasafvoer niet het juiste afschot.

De actuele arbeidsprijs voor het plaatsen van een gascondensatieketel vindt u in de NUMIQ-prijslijst onder verwarming aanleggen. De prijs geldt per stuk en betreft het werk van de verwarmingsinstallateur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de ketel zelf, de rookgasafvoer, de tubering van de schouw en ander hoofdmateriaal. De arbeidsprijs verschilt ook per regio en per stad.

Het eindbedrag hangt vooral af van:

• of de ketel op dezelfde plaats blijft of verhuist en nieuwe leidingen nodig zijn,
• de staat van de installatie en de nood aan spoelen,
• de manier van rookgasafvoer, de lengte ervan en of de schouw getubeerd moet worden,
• de afstand en hoogte van de riolering voor het condenswater, eventueel een condensaatpomp,
• de aansluiting van een boiler of meerdere verwarmingskringen,
• bijkomende werken, zoals de demontage van de oude ketel, de gasaansluiting, de gaskeuring, de keuring of oplevering van de ketel en de opstart door de technicus van de fabrikant.