Betonnen trap storten inclusief bekisting

Gestorte trap tussen verdiepingen

Dit is een gewapende betonplaat met treden die ter plekke in een bekisting wordt gestort. De plaat rust op vloeren, een bordes of dragende muren. Het is een dragende constructie, dus de dikte van de plaat, de wapening en de oplegging bepaalt de constructeur. De plaat van de trapboom is meestal ongeveer 12 tot 18 cm dik, afhankelijk van de overspanning en de belasting. Wapening is hier nooit een kwestie van schatten of "zo doen we het altijd".

Buitentrap op de grond

Een stoep voor de voordeur of treden in de tuin liggen op een verdichte ondergrond of op een strokenfundering. Ze hangen niet vrij in de lucht en zijn daardoor constructief eenvoudiger. Buiten moet het beton wel bestand zijn tegen vorst, water en strooizout. Belangrijk zijn dus de juiste betonsoort, afschot op de treden en een scheiding tussen trap en gevel.

Trap op muurtjes of op een schuine plaat

Bij hogere buitentrappen worden vaak zijmuurtjes gemetseld of eerst een schuine plaat gestort, waarna de treden daarop worden aangestort. Onder de trap ontstaat zo een holle ruimte. Dat scheelt beton, en de ondergrond hoeft niet het gewicht van een massief blok te dragen.

De meeste problemen met trappen ontstaan niet tijdens het storten, maar in de voorbereiding. Zorg dat deze punten duidelijk zijn voordat het bedrijf begint:

• Tekening en constructieberekening: bij een binnentrap een tekening met het aantal treden, de optrede en aantrede, de plek van het bordes en de wapening volgens de constructeur.
• Hoogtes van de afgewerkte vloeren: dit is de bekendste bron van fouten. Een trap meet je van afgewerkte vloer beneden tot afgewerkte vloer boven. Je moet dus weten wat er aan beide kanten op de vloer komt (dekvloer, isolatie, tegels of hout) en hoe dik de afwerking van de treden wordt.
• De afwerking van de treden: natuursteen, tegels, hout of zichtbaar beton. Daarvan hangt af hoeveel lager er gestort wordt.
• Leuning en leidingen: wordt de leuning van opzij of van boven bevestigd, en komt er verlichting in de trap? Mantelbuizen voor kabels moeten erin voordat er gestort wordt.
• Bereikbaarheid voor het beton: kan een truckmixer bij het huis komen, is een betonpomp nodig, of gaat het beton met emmers en kruiwagens naar binnen?
• Water en stroom op de bouwplaats voor de betonmolen, de trilnaald en het natmaken van het beton.

Treden berekenen en uitzetten

Eerst wordt de totale hoogte tussen de afgewerkte vloeren zo verdeeld dat alle treden precies even hoog worden. In woningen ligt de optrede vaak ergens rond 15 tot 19 cm. De aantrede volgt uit de bekende stapregel: twee keer de optrede plus de aantrede komt ongeveer uit op 57 tot 65 cm, wat past bij een normale pas. Het profiel van de trap wordt daarna direct op de muur of op de zijkant van de bekisting getekend. Een ervaren vakman meet elke trede nog een keer na vanaf de afgewerkte hoogtes, niet vanaf de ruwbouw.

Bekisting

Bij een trap tussen verdiepingen komt eerst de schuine onderbekisting, de onderkant van de trapboom. Die wordt ondersteund met stempels en balken die het gewicht van vers beton zonder doorbuiging moeten dragen. Daarna volgen de zijkisten met het getande profiel en de stootborden voor de voorkant van elke trede. Stootborden krijgen aan de onderkant meestal een kleine schuine kant, zodat je het beton eronder kunt afwerken en de lucht kan ontsnappen. De bekisting moet dicht zijn. Anders loopt de cementlijm door de naden weg en blijven er grindnesten achter. Voor het storten wordt alles ingesmeerd met ontkistingsolie.

Wapening

In de bekisting komt de wapening volgens de constructeur: hoofdstaven in de lengte van de trapboom, verdeelstaven dwars, en bij grotere trappen ook wapening in de treden. De wapening ligt op afstandhouders, zodat het beton haar aan alle kanten omsluit. De betondekking is binnen meestal ongeveer 2 tot 3 cm, buiten meer. De aansluiting op vloer of bordes gebeurt met stekeinden die al in die vloer zitten of later worden ingeboord en verlijmd. Wordt die aansluiting overgeslagen, dan ligt de trapboom niet goed op.

Storten

Er wordt van onder naar boven gestort, trede voor trede. Het beton wordt verdicht met een trilnaald, of bij kleine trappen door tegen de bekisting te kloppen en met een staaf te porren. Te dun beton loopt makkelijk, maar stroomt onder de stootborden uit en verliest sterkte. Te stijf beton vult de hoeken niet. De bovenkant van elke trede wordt afgereid met een rei en glad gemaakt met een spaan. Buiten krijgt elke trede een licht afschot naar voren, zodat er geen water op blijft staan.

Nabehandelen en ontkisten

Vers beton moet beschermd worden tegen zon, wind en vorst en vochtig blijven. Meestal wordt het ongeveer 5 tot 7 dagen natgehouden of afgedekt met folie. Stootborden en zijkisten kunnen er eerder af, vaak na een tot drie dagen. De onderbekisting en de stempels onder een vrijdragende trapboom blijven langer staan, meestal twee tot vier weken, afhankelijk van de temperatuur en de aanwijzingen van de constructeur. Zijn volle sterkte bereikt beton na ongeveer 28 dagen.

Hoeveel tijd het kost

Bekisting en wapening van een rechte trap in een woning kosten meestal een tot drie dagen. Bij een kwarttrap, wenteltrap of trap met bordes duurt het langer. Het storten zelf is een kwestie van uren. Het wachten duurt het langst: voorzichtig over de trap lopen kan meestal na een paar dagen, er zwaar materiaal over sjouwen en de stempels weghalen pas later. Tegels of natuursteen gaan er pas op als het beton voldoende droog is volgens de eisen van de lijmfabrikant.

Soorten bekisting

• Bekisting van ruw hout: goedkoop materiaal dat zich aan elke vorm laat aanpassen. Het betonoppervlak wordt wel ruwer en toont de afdruk van de planken. Prima als de trap later wordt bekleed.
• Betonplex: geeft een glad oppervlak en strakke randen. Kies dit als het beton zichtbaar blijft, of als je minder plamuurwerk wilt.
• Systeembekisting en stalen stempels: sneller en steviger ondersteunen, vooral bij grotere hoogtes en langere trappen.
• Verloren bekisting: bij buitentrappen worden de zijkanten soms gemaakt van bekistingsblokken of opsluitbanden die onderdeel van de trap blijven.

Beton

Bij een dragende trap volgt de betonsterkte uit de berekening van de constructeur. In woningen kom je vaak sterkteklasse C25/30 tegen. Een buitentrap heeft beton nodig dat bestand is tegen vorst en dooizouten. Bij de betoncentrale regel je dat met de milieuklasse volgens NEN-EN 206 en de Nederlandse aanvulling daarop. Je hoeft die klassen niet zelf te kennen: zeg bij de bestelling dat het om een buitentrap gaat met vorst en strooizout, dan stelt de centrale een passend mengsel voor. Beton uit een truckmixer heeft een constante kwaliteit. Zelf mengen in een betonmolen is zinvol voor een klein buitentrapje, maar houd je dan aan de mengverhouding en voeg geen water "op gevoel" toe.

Wapening

Een dragende trap wordt gewapend met staven betonstaal volgens een wapeningstekening. Bij een trap op de grond volstaat vaak een wapeningsnet of een paar staven tegen scheuren, maar beslissend is wat er voor die specifieke situatie nodig is. Zonder wapening maak je alleen heel kleine treden op een stevige ondergrond.

De moeite die een betonnen trap kost, en daarmee de prijs, kan flink verschillen. Het werk gaat makkelijker bij:

• Een rechte trap zonder bordes met een eenvoudige oplegging
• Goede bereikbaarheid voor een truckmixer of betonpomp
• Exact opgegeven vloerhoogtes en een complete tekening
• Een trap die later bekleed wordt, zodat het oppervlak niet perfect hoeft

Het werk wordt lastiger bij:

• Een kwarttrap, wenteltrap of gebogen trap met verdreven treden, waarbij elke trede anders is
• Veel ondersteuningshoogte en weinig ruimte in de ruwbouw
• Beton dat met de hand door het huis of over een steiger moet
• Schoon beton (zichtwerk), waarbij de bekisting perfect schoon, dicht en maatvast moet zijn
• Storten bij kou of hitte, wat extra bescherming van het beton vraagt
• Een trap die achteraf tegen een bestaand huis komt, waarbij ankers in oude constructie geboord moeten worden en de aansluiting moet worden uitgedacht

Een trap is een kruispunt van vakken. Wordt er niet op tijd afgestemd, dan wordt er later vaak in afgewerkte treden gehakt.

• Metselaars en vloeren: de aansluiting van de trapboom op vloer en bordes moet al bij het storten van de vloer voorbereid zijn, bijvoorbeeld met uitstekende wapening.
• Geluid: wil je een stille trap, dan wordt hij met een elastische strook of een onderbreking losgehouden van muur en vloeren. Dat besluit je voor het storten, achteraf kan het niet meer.
• Elektra: mantelbuizen voor tredeverlichting of schakelaars gaan in de bekisting. De bekabeling en het aansluiten zelf laat je over aan een erkend elektricien.
• Smid of timmerman: ankers of hulsbuizen voor de leuning worden mee ingestort, of er wordt vastgelegd waar je vanwege de wapening niet mag boren.
• Tegelzetter, natuursteenbedrijf, vloerenlegger: zij moeten de exacte tredehoogte en de vlakheid kennen. Bij houten treden meet de timmerman meestal pas het gestorte beton in.
• Gevel en waterkering: een buitentrap tegen het huis wordt losgehouden van de gevel, de plint en eventuele isolatie, zodat water niet naar de muur loopt en geen vocht de spouwmuurisolatie bereikt.

• Ongelijke treden: meestal de eerste of laatste trede, omdat bij het rekenen de vloeropbouw vergeten is. Mensen struikelen erover en achteraf herstellen is veel werk.
• Doorgebogen bekisting: te lichte stempels zakken onder het beton door, de onderkant van de trap wordt golvend en de treden gaan scheef.
• Wapening zonder dekking: wapening die op de bekisting ligt, gaat later roesten. Het beton springt eraf en aan de onderkant verschijnen roestbanen.
• Onvoldoende verdicht: grindnesten aan randen en stootborden die gerepareerd moeten worden.
• Te vroeg gestempeld weggehaald: scheuren of doorbuiging in de trapboom. Zo'n fout hoort een constructeur te beoordelen.
• Geen afschot buiten: er blijft water op de treden staan, in de winter wordt dat ijs en vorst breekt het beton af.
• Buitentrap vast aan het huis: zakt of beweegt de ondergrond, dan scheurt de trap los van de gevel en loopt water naar de plint.
• Slechte nabehandeling: beton in de zon droogt te snel, het oppervlak gaat stoffen en er komen haarscheurtjes.

Een dragende trap tussen verdiepingen is geen klus voor een leek. Het is een constructie die op berekening gemaakt wordt en die hoort bij een vakbedrijf. Twee tot vier treden in de tuin of naar een terras, op een stevige ondergrond en zonder dat ze iets anders dragen, kun je wel zelf maken. De aanpak ziet er ongeveer zo uit:

1. Het totale hoogteverschil meten en verdelen over gelijke treden, de aantrede berekenen met de stapregel.
2. Grond afgraven tot vorstvrije diepte, in Nederland vaak rond 60 tot 80 cm, of op zijn minst de teelaarde verwijderen en een laag puin of steenslag in lagen aanbrengen en verdichten.
3. Zijkisten van planken of betonplex maken met het tredeprofiel erop getekend en stevig vastzetten met piketten.
4. De stootborden plaatsen, de hoogte controleren en elke trede een licht afschot naar voren geven.
5. De bekisting insmeren met ontkistingsolie en een wapeningsnet op afstandhouders leggen.
6. De trap met een dilatatiestrook loshouden van de gevel.
7. Vorstbestendig beton bestellen of mengen, de mengverhouding aanhouden en geen onnodig water toevoegen.
8. Bij de onderste trede beginnen met storten, het beton porren en tegen de bekisting kloppen om lucht eruit te krijgen.
9. De bovenkant van de treden afreien, gladstrijken met een spaan en de randen afronden met een kantenspaan.
10. Het beton afdekken met folie en een paar dagen natmaken, beschermen tegen vorst en felle zon.
11. Zijkisten en stootborden meestal na twee tot drie dagen verwijderen, de trap pas na enkele weken zwaar belasten.

Draag tijdens het storten handschoenen en een veiligheidsbril. Cementlijm irriteert de huid en de ogen.

Neem bij de oplevering een duimstok, een waterpas en bij een binnentrap de tekening mee. Loop elke trede afzonderlijk na, ga niet alleen op de totaalindruk af. Controleer:

• Gelijke hoogte van alle treden, inclusief de toekomstige vloer en bekleding
• Gelijke aantrede en waterpas liggende treden, buiten met een licht afschot naar voren
• Een rechte onderkant van de trapboom zonder doorbuiging en zonder zichtbare wapening
• Gave randen en stootvlakken zonder grindnesten of grote gaten
• Geen scheuren, vooral niet bij de aansluiting op vloer en bordes
• Mantelbuizen, leuningankers en dilataties zoals afgesproken
• Scheiding tussen buitentrap en gevel of plint
• Duidelijke informatie van het bedrijf over wanneer de stempels weg mogen en wanneer de bekleding erop kan