Vloerbekisting voor een betonvloer met Doka- of Peri-systeem

Een betonvloer is een dragende constructie. De dikte, de wapening, de betonsterkte en de manier van ondersteunen staan in de tekeningen en berekeningen van de constructeur. De bekistingsploeg werkt op basis van die gegevens, dus zorg dat ze compleet en actueel op de bouwplaats liggen.

Voor het bekisten hoort het volgende klaar te zijn:

• Dragende binnen- en buitenmuren tot de onderkant van de vloer, recht gemetseld of gelijmd en voldoende uitgehard
• Een duidelijke hoogtemaat voor de onderkant van de vloer, het liefst als meterpeil op de muren aangegeven
• Een draagkrachtige en vlakke ondergrond voor de stempels: een betonvloer, werkvloer of verdichte grond met planken eronder
• Een vloertekening met sparingen voor trap, schoorsteen, leidingschachten en doorvoeren
• Afspraken over wie de randkist en de bekisting van eventuele balken maakt, en of er randelementen als verloren bekisting worden gebruikt
• Bereikbaarheid voor de vrachtwagen met bekistingsmateriaal en vrije ruimte om het op te slaan

In de praktijk komt het vaak voor dat de ploeg aankomt en de begane grond vol staat met pallets kalkzandsteen, een berg zand en een mixer. De stempels moeten dan tussen de obstakels door, het raster wordt onregelmatig en het werk duurt onnodig lang. Een lege, aangeveegde vloer scheelt tijd en gedoe. Heb je een kruipruimte, dan staan de stempels op de begane grondvloer. Die moet dan het gewicht van de verse vloer erboven kunnen dragen, en ook dat hoort de constructeur te bekijken.

De systemen verschillen in details, het principe is hetzelfde. De ploeg werkt volgens de montagehandleiding van de fabrikant en volgens tabellen die per vloerdikte aangeven hoe ver de stempels en liggers uit elkaar mogen staan.

1. Inmeten en indelen

Eerst worden de binnenmaten van de ruimtes gemeten en wordt de hoogte gecontroleerd van de vloer tot de geplande onderkant van de nieuwe vloer. Daarop wordt de lengte van de stempels afgesteld. Bij een normale verdiepingshoogte gebruikt men stalen schroefstempels die je uitschuift en met de schroefdraad fijn afstelt.

2. Stempels, driepoten en stempelkoppen

De eerste stempels komen in een driepoot, die ze rechtop houdt tot de liggers erop liggen. Bovenop zit een stempelkop of vorkkop waar de ligger in valt. Langs de randen en in de hoeken staan de stempels dichter op elkaar, omdat de bekisting daar het minst stabiel is.

3. Onderliggers en bovenliggers

Bij een liggersysteem komen eerst de onderliggers in de stempelkoppen en daar haaks overheen de bovenliggers. Meestal zijn dat houten I-liggers, in de bouw vaak H20-liggers genoemd. De onderlinge afstand hangt af van de vloerdikte: hoe dikker de vloer, hoe dichter het raster. Bij een paneelsysteem worden in plaats van losse liggers kant-en-klare frames met bekistingsplaat geplaatst.

4. Het bekistingsvlak

Op de liggers komen de bekistingsplaten, meestal driedelige platen met een gele of andere coating, ongeveer 21 of 27 mm dik. Ze worden strak tegen elkaar gelegd en de stroken langs de muren worden op maat gezaagd. De naad tussen plaat en muur moet zo klein mogelijk zijn, anders loopt er cementwater doorheen.

5. Op hoogte stellen

Als het vlak dicht is, controleert de ploeg de hoogte met een waterpasinstrument of laser en stelt de stempels bij. Bij grotere overspanningen schrijft de constructeur soms een kleine zeeg voor: de bekisting komt in het midden iets hoger te liggen, zodat de vloer na belasting niet zichtbaar doorbuigt.

6. Randen, sparingen en randbeveiliging

Rondom komt de randkist, die de dikte van de vloer aan de rand bepaalt. Sparingen voor trap en schoorsteen worden met zijschotten afgezet. Op vrije randen komt een leuning als randbeveiliging, want vlechters en storters lopen daarna nog dagen over de bekisting.

7. Ontkistingsolie

Tot slot krijgen de platen een dunne laag bekistingsolie of een andere lossingsmiddel volgens de fabrikant. Dat maakt het ontkisten makkelijker, spaart de platen en geeft een mooier plafond. Dit gebeurt voordat de wapening erop komt, zodat er geen olie op het staal terechtkomt.

Doka en Peri hebben allebei meerdere vloersystemen. Bij woningen en kleinere appartementengebouwen kom je er in de praktijk vooral twee tegen. Bij grote appartementencomplexen met steeds dezelfde woningen zie je in Nederland ook tunnelbekisting, maar dat is een ander soort werk dan losse vloerbekisting.

Liggerbekisting

Voorbeelden zijn Dokaflex en Peri Multiflex. Het bestaat uit stempels, houten liggers en losse bekistingsplaten. Het voordeel is de flexibiliteit: het past zich aan een onregelmatige plattegrond aan, aan schuine muren, nissen, verschillende hoogtes en betonbalken. Het nadeel is dat er meer onderdelen zijn en meer handwerk bij het zagen van platen.

Paneelbekisting

Voorbeelden zijn Peri Skydeck en Dokadek. De panelen zijn kant-en-klare frames, vaak van licht aluminium, die de ploeg snel inhangt en omhoog klapt. Op regelmatige vlakken gaat de montage duidelijk sneller en wordt het plafond gelijkmatiger. Sommige systemen hebben valkoppen voor vroeg ontkisten: de panelen kunnen er eerder uit, terwijl de stempels onder de vloer blijven staan. Bij een sterk verspringende plattegrond moeten de panelen wel gecombineerd worden met aanvullende liggerbekisting.

Wat dit voor jou betekent

• Eenvoudige rechthoekige woning met rechte muren: beide systemen werken, panelen zijn vaak sneller
• Verspringende plattegrond, erkers, schuine muren, betonbalken: meestal een liggersysteem
• Meerdere verdiepingen met dezelfde indeling: panelen worden interessanter naarmate ze vaker worden ingezet
• Hoge ruimtes, zoals een vide of een garage met extra hoogte: er kunnen langere stempels of ondersteuningstorens nodig zijn

Een combinatie van beide systemen is heel gewoon en geen fout. Belangrijk is dat de ploeg zich houdt aan de belastingtabellen van de fabrikant voor de betreffende vloerdikte.

De prijs per vierkante meter hangt af van hoeveel werk en materiaal één meter in werkelijkheid kost. Twee vloeren met dezelfde oppervlakte kunnen totaal verschillende klussen zijn.

Het werk gaat sneller bij:

• Een regelmatige plattegrond zonder uitsprongen en schuine delen
• Een normale verdiepingshoogte waarbij standaardstempels volstaan
• Een vaste, vlakke vloer op de verdieping eronder
• Een groter aaneengesloten vlak waarop de ploeg een ritme vindt
• Goede bereikbaarheid voor vrachtwagen of kraan bij aan- en afvoer
• Maatvaste muren zonder grote afwijkingen

Het werk wordt bewerkelijker door:

• Betonbalken en onderslagen die apart bekist moeten worden, met zijschotten en eigen ondersteuning
• Uitkragingen, balkonplaten en overstekken
• Veel sparingen en doorvoeren die afgezet moeten worden
• Grotere hoogte, waarvoor langere stempels, steigers of ondersteuningstorens nodig zijn
• Een dikkere vloer, met een dichter raster van stempels en liggers
• Een oneffen of zachte ondergrond die eerst verstevigd moet worden
• Een klein vlak met veel hoeken, waar veel gezaagd en gepast moet worden
• Werken in de winter, wanneer het beton beschermd moet worden en de ondersteuning langer blijft staan

Kijk ook of de prijs alleen de montage omvat, of ook aanvoer, huur van het materiaal, ontkisten, schoonmaken en terugbrengen. Huur loopt zolang de bekisting op de bouwplaats staat, dus vertraging bij de wapening of het storten werkt ook hier door.

Een vloer bekisten is geen werk voor een leek. Het gaat om een dragende constructie, werken op hoogte en een belasting die bij een gewone vloer al snel op enkele honderden kilo's per vierkante meter uitkomt. Een fout betekent niet alleen een scheef plafond, maar kan ook leiden tot instorten tijdens het storten. Daarom staat hier bewust geen doe-het-zelfgids. Als opdrachtgever help je vooral door de vloer vrij te maken, de bereikbaarheid te regelen en de tekeningen op tijd aan te leveren. De montage zelf laat je aan een ervaren ploeg over.

De vloerbekisting is een knooppunt waar meerdere vakken samenkomen. Hoe beter de afspraken vooraf, hoe minder er later in het verharde beton geboord hoeft te worden.

Metselaars, lijmploeg en constructeur

Het muurwerk moet klaar en op hoogte zijn. De constructeur bepaalt hoe de vloer op de muren rust, waar ringbalken komen en hoe lang de stempels moeten blijven staan. Bij balken en uitkragingen hoort zijn wapeningstekening op de bouwplaats te liggen.

Betonvlechters

De wapening komt pas op een complete en ingeoliede bekisting. De bekistingsploeg moet weten waar de afstandhouders komen en waar zwaardere zones ontstaan, bijvoorbeeld bij balken.

Erkend elektricien, installateur en ventilatie

In de vloer komen plafonddozen voor verlichting, mantelbuizen voor kabels en vaak ook kanalen voor de WTW-ventilatie. De dozen worden direct op de bekistingsplaat vastgezet. Doorvoeren voor riolering, rookgasafvoer of ventilatie worden met sparingsblokken of zijschotten uitgespaard. Een vergeten doorvoer betekent later een kernboring, met het risico dat er wapening wordt doorgeboord.

Betoncentrale en betonpomp

De stortdatum wordt pas vastgelegd als de bekisting gecontroleerd en de wapening gekeurd is. De betonpomp heeft een vaste opstelplek nodig. Het storten moet in één vloeiende beweging gaan, zonder lange pauzes.

Uitvoerder

Het is verstandig dat de uitvoerder of de constructeur bekisting en wapening vóór het storten nakijkt en dat dit in het bouwdagboek wordt vastgelegd. Na het storten kan niemand het meer controleren.

De meeste problemen komen pas na het ontkisten aan het licht, als ze niet meer eenvoudig te herstellen zijn.

• Stempels op een zachte ondergrond. Op onverdichte grond, bevroren grond of zonder onderleggers zakken stempels tijdens het storten weg. De vloer buigt door en in het ergste geval zakt de bekisting plaatselijk in.
• Te ruim raster van stempels en liggers. Wie de tabel van de fabrikant niet volgt, krijgt een bekisting die tussen de stempels doorbuigt en een golvend plafond. Bij een dikkere vloer dreigt overbelasting.
• Stempels niet loodrecht. Een schuine stempel draagt minder. Ontbrekende driepoten aan de randen maken het geheel instabiel.
• Open naden. Door kieren loopt cementwater weg, waardoor op het plafond grindnesten en scherpe braampjes ontstaan. Dat maakt het stucwerk lastiger voor de stukadoor.
• Verkeerde hoogte. De vloer ligt lager of hoger dan op tekening, en later passen kozijnen, trap of dekvloerhoogte niet meer.
• Geen of te veel ontkistingsolie. Zonder olie hecht het beton aan de plaat en scheuren er bij het ontkisten stukjes uit. Te veel olie geeft vlekken en kan de hechting van het stucwerk verminderen.
• Vergeten sparingen en dozen. Achteraf boren in een harde vloer is traag en kan de wapening beschadigen.
• Te vroeg ontkisten en stempels weghalen. Jong beton heeft nog niet zijn volle sterkte. De vloer kan doorbuigen of scheuren, ook als hij er op het eerste gezicht goed uitziet.
• Jonge vloer te zwaar belasten. Pallets stenen op een verse vloer zetten, of de volgende verdieping te vroeg bekisten zonder de vloer eronder te ondersteunen.

Bij meerdere verdiepingen wordt vaak vergeten dat een verse vloer niet alleen zichzelf draagt, maar via de stempels ook de nieuwe vloer erboven. Daarom blijven onder de lagere verdiepingen de stempels langer staan, volgens de aanwijzingen van de constructeur.

Montage

Bij een gewone woning met een regelmatige plattegrond bekist een ervaren ploeg de vloer meestal in één tot enkele dagen. Een paneelsysteem op een vlak oppervlak gaat vaak sneller, een verspringende plattegrond met balken en uitkragingen kost meer tijd. Daar komen het vlechten van de wapening, de controle en het storten nog bij.

Uitharden en ontkisten

Hoe lang het duurt voordat er ontkist mag worden, hangt af van de betonsterkte, de vloerdikte, de overspanning en vooral de temperatuur. Als grove richtlijn:

• De randkist kan bij warm weer meestal na één tot drie dagen weg
• Bij systemen met vroeg ontkisten gaan platen en liggers er eerder uit, maar de stempels blijven staan
• Bij een gewone liggerbekisting gaat de bekisting er meestal na enkele dagen tot ongeveer twee weken uit, en wordt de vloer daarna verder ondersteund
• De ondersteunende stempels blijven vaak enkele weken staan, precies zoals de constructeur aangeeft
• Onder ongeveer 5 °C gaat het uitharden flink langzamer en worden alle termijnen langer

Beton bereikt zijn ontwerpsterkte meestal na ongeveer 28 dagen. Dat betekent niet dat tot die tijd alles ondersteund moet blijven, maar elk eerder ontkisten hoort in overleg met de uitvoerder of constructeur te gebeuren. In de zomer moet de verse vloer beschermd worden tegen snel uitdrogen, door nat te houden of af te dekken. In de winter gaat het om bescherming tegen vorst.

Nastempelen

Gaat de bekisting er eerder uit, dan blijven de stempels onder de vloer staan of worden er nieuwe gezet, het zogenoemde nastempelen. Belangrijk is dat niet het hele vlak tegelijk wordt losgedraaid, maar veld voor veld, zodat de vloer niet ineens belast wordt.

Voordat de wapening en later het beton op de bekisting komen, loont het om er goed doorheen te lopen. Je hoeft geen vakman te zijn: veel zie je gewoon van onderaf en van bovenaf. Twijfel je, vraag het dan aan de uitvoerder.

• Stempels staan loodrecht op een vaste ondergrond, waar nodig op houten onderleggers
• Aan de randen en in de hoeken staan driepoten of is de stabiliteit op een andere manier geborgd
• Het raster van stempels en liggers past bij de vloerdikte volgens de tabellen van de fabrikant
• De hoogte van de onderkant vloer klopt met de tekening, gecontroleerd met laser of waterpasinstrument
• Het bekistingsvlak is vlak, zonder zichtbare overgangen tussen de platen
• De naden zijn dicht, ook langs de muren en rond de sparingen
• De randkist heeft de juiste hoogte en zit stevig vast
• Sparingen voor trap, schoorsteen en schachten zitten op de juiste plek en hebben de juiste maat
• Plafonddozen en doorvoeren zitten volgens de tekening van elektricien en installateur
• Het oppervlak is schoon, zonder zaagsel, spijkers en afvalstukken
• De ontkistingsolie is dun en gelijkmatig aangebracht
• Op de vrije randen staat randbeveiliging
• Er is afgesproken wanneer en hoe er ontkist wordt en hoe lang de stempels blijven staan
• De controle is vastgelegd in het bouwdagboek

Bekijk na het ontkisten het plafond. Kleine naadafdrukken zijn normaal en verdwijnen onder stucwerk of spuitwerk. Grotere grindnesten, een doorgebogen vloer of scheuren laat je aan de uitvoerder zien voordat de stukadoor begint.