Funderingsplaat storten van 150 mm dik

De dikte van een plaat is geen kwestie van smaak. Die hangt af van de belasting, het draagvermogen van de grond en bij een woning van de berekening van de constructeur. In de prijslijst staan drie gangbare diktes. Ze verschillen vooral in wat de plaat kan dragen en hoeveel beton erin gaat.

In Nederland speelt de grond een grote rol. Op zand in het oosten en zuiden kan een plaat op een goed verdichte ondergrond prima liggen. Op klei of veen, zoals in grote delen van het westen, zakt de grond langzaam na. Woningen staan daar meestal op palen en ook voor een zwaardere garage loont het om eerst te laten beoordelen of een plaat op staal, dus direct op de grond, wel verstandig is.

Plaat van 100 mm

Geschikt voor lichte bouwwerken en vlakken zonder zware puntlasten: de vloer van een tuinhuis, een berging, een overkapping voor brandhout of een terras waar je alleen over loopt. Zo'n plaat dient ook vaak als werkvloer onder andere lagen. Per vierkante meter heb je meestal 0,1 m³ beton nodig.

Plaat van 150 mm

Dit is de meest gebruikte dikte. Je kiest hem voor een garage voor een personenauto, een werkplaats, een groter tuingebouw, een kleinere houtskeletbouw en vloeren waar zwaardere spullen op komen te staan. Met een goed wapeningsnet en een goed verdichte ondergrond draagt hij normale belastingen zonder problemen. Het betonverbruik is ongeveer 0,15 m³ per m².

Plaat van 200 mm

Deze dikte zie je bij woningen op een funderingsplaat, onder gemetselde dragende wanden, bij een slappere ondergrond en onder zwaar materieel. Vaak zitten er twee lagen wapening in en zijn de randen onder dragende muren verdikt. Het verbruik is ongeveer 0,2 m³ per m². Bij een woning bepaalt de constructeur altijd de dikte, de betonsterkte en de wapening.

Een betonploeg die bij een onvoorbereide bouwput aankomt, moet wachten of stort op een slechte ondergrond. Allebei wil je niet. Voor het storten horen deze zaken af te zijn.

Ondergrond en verdichten

Eerst gaan de teelaarde, wortels en slappe grond eruit, tot je op vaste, ongeroerde grond zit. Daarna komt een fundatielaag van menggranulaat, puingranulaat of grof grind, of in zandgebieden een goed verdicht zandbed. Die laag is meestal ongeveer 150 tot 300 mm dik, afhankelijk van de grond. Je verdicht in lagen met een trilplaat, niet de hele dikte in één keer. Op klei, veen of opgebrachte grond is een geotextiel onder de fundatielaag verstandig, zodat het granulaat niet in de grond wegdrukt.

Waarom wordt verdichten zo benadrukt? Beton is sterk, maar alleen als het op een ondergrond ligt die niet beweegt. Zakt de fundatielaag later in, dan verliest de plaat zijn steun en scheurt hij. Die scheuren verschijnen vaak pas na maanden, als er al een vloer of muren op staan.

Bekisting en hoogte

De randen van de plaat vormt de bekisting van planken, balken of systeemkist. Bij platen met isolatie wordt soms een verloren bekisting van XPS gebruikt. De bekisting moet stevig verankerd zijn, want vers beton duwt er flink tegen. De bovenkant wordt met een waterpastoestel of laser op de juiste hoogte gezet. Bij een plaat van 150 mm zet de ploeg meestal ook een paar hoogtepunten midden in het vlak.

Wapening

Meestal worden gelaste wapeningsnetten gebruikt, op de bouw vaak bouwstaalmatten genoemd. Belangrijk is dat het net niet op de ondergrond ligt. Het gaat op kunststof of betonnen afstandhouders, zodat het beton er aan alle kanten omheen loopt. De dekking is volgens het ontwerp meestal 30 tot 50 mm. Netten overlappen elkaar minstens één maas, bij een woning volgens de wapeningstekening. Bij een plaat van 200 mm met twee lagen houden stalen stoelen het bovenste net boven het onderste.

Doorvoeren, funderingsaarde en isolatie

Alles wat door de plaat heen moet, zit er vóór het storten in: riolering, de waterleiding, mantelbuizen voor stroom en internet en eventueel leidingen voor een warmtepomp. Stem dit vooraf af met de loodgieter of installateur. De erkend elektricien legt de funderingsaarde, meestal een verzinkte band of draad die deel uitmaakt van de aarding van het gebouw. Dat werk hoort bij een vakman, niet bij de betonploeg en niet bij een doe-het-zelver.

Bij een woning moet je vooraf weten waar de isolatie en de vochtwering komen. Soms gaan ze onder de plaat, soms erop. Onder de plaat komt meestal een PE-folie, die voorkomt dat de cementlijm in de fundatielaag wegzakt en die vocht van onderen tegenhoudt.

Bereikbaarheid voor truckmixer en pomp

Een truckmixer is zwaar en heeft een stevige oprit nodig. Kan hij niet tot aan de bekisting rijden, dan bestel je een betonpomp. Spreek van tevoren af waar de pomp komt te staan, of er bovenleidingen of bomen in de weg zitten en of je de buren moet waarschuwen dat de straat een paar uur bezet is. In smalle straten en achtertuinen zonder achterom is een pomp eerder regel dan uitzondering.

Is alles goed voorbereid, dan gaat het snel en in een vaste volgorde. Een plaat van 150 mm van een paar tientallen vierkante meters is meestal in één ochtend gestort.

1. Controle vooraf: de ploeg controleert de hoogte van de bekisting, de wapening op de afstandhouders en de doorvoeren. Bij een woning kijkt de constructeur of uitvoerder vaak nog een keer mee.
2. Bevochtigen: bij warm weer worden ondergrond en bekisting licht natgemaakt, zodat ze geen water uit het verse beton zuigen.
3. Beton storten: het beton wordt gelijkmatig vanaf één hoek gestort, niet op één hoop die daarna met harken over een grote afstand wordt uitgetrokken.
4. Verdichten: met een trilnaald of trilbalk gaat de lucht uit het beton. Zo vult het de ruimte rond de wapening en langs de bekisting.
5. Afreien op hoogte: een rei of trilbalk wordt over de bekisting en de hoogtepunten getrokken tot het vlak recht is.
6. Oppervlak afwerken: afhankelijk van wat er later op komt, blijft het oppervlak ruw, wordt het met de hand gladgestreken of wordt het na het aantrekken machinaal gevlinderd.
7. Nabehandelen: zodra het oppervlak het toelaat, wordt de plaat afgedekt met folie of natgehouden.

Bij vlinderen wacht de ploeg tot het beton zo ver is aangetrokken dat je er bij een stap nog maar een paar millimeter in wegzakt. In de zomer is dat na een paar uur, in voor- en najaar veel later. Daarom blijft de ploeg soms tot de avond.

Betonsterkte

Voor kleinere platen onder tuingebouwen wordt meestal C20/25 gebruikt. Voor garages en woningen is C20/25 tot C30/37 gebruikelijk. Ligt de plaat buiten en krijgt hij vorst of strooizout te verduren, bijvoorbeeld bij een oprit naar de garage, dan moet het beton ook in de juiste milieuklasse vallen volgens NEN-EN 206 en NEN 8005. De sterkte en milieuklasse komen uit het ontwerp. Heb je geen ontwerp, vertel de betoncentrale dan bij het bestellen waar de plaat voor dient. Ze adviseren je dan.

Consistentie

Voor platen bestel je meestal beton in consistentieklasse S3 of S4, dat zich goed laat verdelen en verdichten. Op de bouw hoort er geen water bij. Dunner beton verwerkt makkelijker, maar wordt minder sterk en krimpt meer. Heb je vloeibaarder beton nodig, bijvoorbeeld voor de pomp, dan bestel je het met een hulpstof rechtstreeks van de centrale.

Wapening: één net, twee netten of vezels

Eén wapeningsnet in het onderste derde tot de helft van de dikte is genoeg voor de meeste platen van 100 en 150 mm. Twee netten, boven en onder, komen in dikkere en zwaarder belaste platen, typisch bij 200 mm onder een woning. Vezelbeton met staal- of kunststofvezels beperkt kleine krimpscheurtjes en vervangt bij sommige bedrijfsvloeren het net. Bij een funderingsplaat onder een woning beslist alleen de constructeur daarover.

Afwerking afhankelijk van wat erop komt

Wordt er op de plaat gemetseld en komt er later een dekvloer, dan is een vlak, ruw oppervlak voldoende. Moet de plaat direct de vloer van een garage of werkplaats worden, dan is vlinderen de moeite waard, eventueel met een instrooilaag die de vloer slijtvaster maakt. Bij een buitenterras wordt het oppervlak vaak licht met een bezem opgeruwd, zodat het nat niet glad is.

De post in de prijslijst wordt per vierkante meter gerekend, maar twee platen met dezelfde oppervlakte kunnen heel verschillend uitpakken. Het werk wordt makkelijker door:

• Een goede bereikbaarheid, waarbij de truckmixer tot aan de bekisting kan rijden
• Een eenvoudige rechthoekige plattegrond zonder uitsprongen
• Voorbereiding die af en gecontroleerd is: ondergrond, bekisting, wapening en doorvoeren
• Gematigd weer, zonder vorst, hitte of regen

Het werk wordt moeilijker door:

• De noodzaak van een betonpomp, bijvoorbeeld bij een achtertuin of op een helling
• Een grillige vorm, verdikte randen en veel doorvoeren waaromheen met de hand verdicht moet worden
• Een kleine hoeveelheid beton, waarbij de truckmixer half leeg rijdt en de levering minder efficiënt is
• Een bewerkelijke afwerking, vooral vlinderen, waarvoor de ploeg moet wachten
• Werken in de winter of bij hitte, als er beton met hulpstoffen, afdekken en een langere nabehandeling nodig is

Een grotere dikte betekent meer beton en iets meer werk met verdichten. Bij een plaat van 200 mm met twee netten duren ook de controle en het storten zelf langer. In offertes staan de fundatielaag, de bekisting en de wapening vaak als aparte posten. Kijk bij het vergelijken van offertes dus goed wat er precies in elke prijs zit.

De voorbereiding, dus ontgraven, fundatielaag, verdichten, bekisten en wapenen, kost bij een plaat onder een garage of kleinere woning meestal een paar dagen. Het storten zelf neemt doorgaans een halve tot een hele dag in beslag, inclusief de afwerking.

Beton wordt geleidelijk hard. Na een tot twee dagen kun je er voorzichtig over lopen. De bekisting gaat er meestal na twee tot drie dagen af. Met metselen begint men doorgaans na ongeveer een week, bij koud weer later. Zijn ontwerpsterkte bereikt beton meestal na 28 dagen. Wacht dus minstens zo lang met de volle belasting, zoals een auto in de garage.

Nabehandelen wordt vaak onderschat, terwijl het bepaalt hoe het oppervlak wordt. Beton heeft water nodig om uit te harden. Verdampen zon en wind dat te snel, dan scheurt het oppervlak en gaat het later stoffen. Houd de plaat daarom minstens de eerste zeven dagen vochtig: afgedekt met folie, met een geotextiel dat je natmaakt of met een curing compound volgens de fabrikant. In de zomer sproei je niet met koud water in de felle zon, maar 's ochtends en 's avonds.

Bij temperaturen onder ongeveer +5 °C wordt alleen met maatregelen gestort: beton met een hulpstof, isolerend afdekken en nooit op een bevroren ondergrond. Bij hitte boven ongeveer +30 °C begin je liever vroeg in de ochtend.

De meeste fouten zie je niet meteen. Op de dag van het storten ziet de plaat er mooi uit, het probleem komt een jaar later.

• Onvoldoende verdichte fundatielaag: de plaat zakt ongelijk, er ontstaan scheuren door de hele dikte en tegels of plavuizen erop breken
• Net dat op de ondergrond ligt: de wapening zit niet in het beton maar eronder. Ze doet niets en gaat op termijn roesten. De plaat gedraagt zich alsof hij ongewapend is
• Water toegevoegd op de bouw: lagere sterkte, meer krimp, meer scheuren en een stoffend oppervlak
• Slecht getrild: grindnesten langs de randen en onder de wapening, waarlangs later vocht omhoog trekt
• Vergeten doorvoer: achteraf kernboren of hakken, waarbij wapening en folie beschadigd raken
• Oneven vlak: bij lijmblokken of kalkzandsteen moet de eerste laag worden uitgevlakt, bij de vloer is een dikkere dekvloer nodig
• Geen nabehandeling: een netwerk van fijne scheurtjes aan het oppervlak, dat al in de eerste dagen verschijnt
• Geen voegen in grote buitenvlakken: bij terrassen en erven scheurt beton zelf waar het wil. Krimpvoegen worden daarom meestal binnen een tot twee dagen na het storten ingezaagd

Laat de funderingsplaat van een woning over aan vakmensen, het is een dragende constructie volgens een berekening. Een kleine plaat van 100 tot 150 mm onder een tuinhuis, berging of containeropstelling kun je wel zelf maken, als je een helper hebt en het beton bij een centrale bestelt. Een grotere hoeveelheid met de hand mengen is uitputtend en het beton wordt ongelijkmatig.

1. Uitzetten met een touw en piketpaaltjes, diagonalen nameten.
2. Teelaarde afgraven tot ongeveer de dikte van de plaat plus de fundatielaag.
3. Granulaat of zand aanbrengen en in lagen verdichten met een gehuurde trilplaat.
4. Bekisting van planken plaatsen, met paaltjes verankeren en met waterpas of laser op hoogte stellen.
5. PE-folie leggen en het wapeningsnet op afstandhouders plaatsen.
6. Het volume berekenen: oppervlakte maal dikte, met ongeveer 5 tot 10 % extra.
7. Beton van de juiste sterkte bestellen en de aanrijroute van de truckmixer afspreken.
8. Het beton verdelen, doorsteken of met een trilnaald verdichten en met een rei over de bekisting afreien.
9. Het oppervlak gladstrijken met een spaan of opruwen met een bezem.
10. De plaat afdekken met folie en minstens een week vochtig houden.

Draag bij werk met vers beton handschoenen, rubberlaarzen en een veiligheidsbril. Cementwater is sterk basisch en verbrandt bij langer contact de huid.

Bekijk de plaat een à twee dagen na het storten en nog een keer voordat de metselaar of vloerenlegger begint. Bewaar de papieren, die heb je nodig als er later iets mis blijkt te zijn.

• Afmetingen en diagonalen kloppen met de tekening
• De hoogte van de bovenkant klopt met het peil
• Vlakheid gecontroleerd met een rei van twee meter, zonder grotere kuilen
• Alle doorvoeren zitten op hun plek en zijn niet volgelopen of verschoven
• De funderingsaarde komt uit op de plek waar de elektricien hem nodig heeft
• Randen na het ontkisten zonder grindnesten of afgebroken hoeken
• Oppervlak zonder scheuren waar je met een nagel in blijft haken
• Afleverbonnen van de centrale met sterkteklasse en hoeveelheid zijn overhandigd
• Foto's van wapening en doorvoeren vóór het storten zijn beschikbaar
• De nabehandeling is afgesproken en uitgevoerd