Keramische systeemvloer monteren

Het gaat om een zogenoemde half-geprefabriceerde vloer. Een deel komt kant-en-klaar uit de fabriek, de rest wordt op de bouwplaats gestort. Het resultaat is een samenhangende gewapende betonvloer met aan de onderzijde een keramisch plafondvlak.

De onderdelen van het systeem

• Keramische betonbalken hebben onderin een keramisch profiel waarin een stalen tralieligger is ingestort. Die tralieligger steekt boven de balk uit en verbindt de balk na het storten met de druklaag. De balken worden op lengte gemaakt, passend bij de overspanning van de ruimte.
• Vulelementen of potten zijn holle keramische blokken die tussen de balken worden gelegd. Ze bestaan in verschillende hoogtes. Welke hoogte nodig is, bepaalt de constructeur op basis van overspanning en belasting.
• De druklaag is de betonlaag boven de potten, meestal ongeveer 4 tot 6 cm dik. Hierin komt een wapeningsnet (bouwstaalmat). Het beton vult ook de ruimte tussen de potten boven de balken op, zodat er betonribben ontstaan.
• De ringbalk is een gewapende betonstrook rondom de vloer, boven op de dragende muren. Hij verbindt de vloer met het metselwerk en maakt het hele gebouw stijver.
• Stempels zijn tijdelijke steunen met jukken of balken eroverheen. Ze dragen de vloer totdat het beton sterk genoeg is.

Waarom keramiek

Het keramische plafondvlak heeft ongeveer dezelfde eigenschappen als baksteen. Stucwerk of spuitwerk hecht er daardoor goed op, mits de ondergrond schoon is en de stukadoor de juiste voorstrijk gebruikt. De vloer is lichter dan een massieve betonvloer van dezelfde dikte. Dat scheelt in de belasting op muren en fundering. De holle potten dempen luchtgeluid een beetje, maar contactgeluid, zoals voetstappen, los je ook bij deze vloer op met een zwevende dekvloer.

Een keramische systeemvloer werkt goed bij eenvoudige plattegronden met normale overspanningen. De balken zijn zo licht dat twee mensen ze met de hand kunnen dragen en neerleggen. Op de bouwplaats is dan alleen een truckmixer met betonpomp nodig, of bij kleine oppervlakken een betonmolen.

Vergelijking met andere vloeren

• Een in het werk gestorte betonvloer kan complexe vormen, grote overspanningen, uitkragingen en balkons aan. Daarvoor is wel bekisting over het hele vlak nodig, plus meer wapening en meer beton. De vloer wordt zwaarder en het werk bewerkelijker.
• Kanaalplaatvloeren liggen snel, vaak in één dag, en je kunt er direct overheen lopen. Je hebt wel een kraan nodig, een goede bereikbaarheid van de kavel en strak gemetselde muren. Voor onregelmatige plattegronden zijn ze minder geschikt.
• Breedplaatvloeren zijn dunne prefab platen met wapening waarop de rest van de dikte wordt gestort. Ze geven een glad betonplafond en worden ook met een kraan gelegd.
• Balk-en-broodjesvloeren met EPS lijken sterk op de keramische variant en isoleren beter. Je ziet ze vooral boven een kruipruimte. Het plafondvlak is minder geschikt om direct te stucen.
• Een houten balklaag is licht en snel. In houtskeletbouw of als zoldervloer is dat logisch, maar hout dempt geluid minder goed en is minder stijf dan een betonvloer.

Waar de grenzen liggen

Voor grote open ruimtes zonder tussensteun raadt de constructeur dit systeem vaak af, of hij kiest hogere potten en balken op kortere afstand. Uitkragende balkons en luifels kun je er niet direct mee maken. In de praktijk worden die als gestort deel uitgevoerd en op de rest van de vloer aangesloten. Bij renovatie, waarbij een houten vloer wordt vervangen door een keramische, moet eerst vaststaan of het oude metselwerk het extra gewicht kan dragen. Begin daar niet aan zonder berekening van een constructeur. In een appartementengebouw is de vloer bovendien gemeenschappelijk bezit, dus overleg dan vooraf met de VvE.

Een vloer is een dragende constructie. Hij wordt niet op het oog gelegd, maar volgens tekening. De meeste problemen ontstaan al voordat de eerste balk ligt.

Het legplan

Bij de vloer hoort een legplan. Daarop staan type en lengte van de balken, hun positie, de hoogte van de potten, waar dubbele balken en ravelingen komen, de wapening van de ringbalk en de sterkteklasse van het beton. Het legplan wordt gemaakt door de constructeur of door de technische afdeling van de leverancier, op basis van het bouwkundig ontwerp en de geldende NEN-normen. Zonder legplan weet de leverancier meestal niet eens welke balken hij moet leveren.

De bouwplaats

• Het metselwerk van de dragende muren is klaar op de juiste hoogte en ligt waterpas. Verschillen in muurhoogte zorgen voor scheve balken en een scheve vloer.
• De ondergrond onder de vloer, een betonvloer of een lagere verdiepingsvloer, moet de stempels kunnen dragen. Op losse grond zakken stempels zonder stevige onderlegger weg.
• Het materiaal ligt op de bouwplaats en is zo opgeslagen dat het niet beschadigt. Balken liggen horizontaal op klossen, niet schuin tegen een muur.
• Er zijn genoeg stempels en jukken. Het aantal volgt uit de overspanningen en de voorschriften van de leverancier.
• De erkend elektricien en de installateur weten vooraf waar lichtpunten, rioleringsdoorvoeren, ventilatiekanalen en eventueel een rookkanaal komen.

Veiligheid

Het werk gebeurt op hoogte en boven een open ruimte. Vloerranden moeten beveiligd zijn tegen vallen, sparingen voor de trap afgedekt of afgezet. De bouwstroomvoorziening hoort bij een erkend elektricien. Omdat het om een dragende constructie op hoogte gaat, is dit geen werk voor een leek, en een doe-het-zelfgids ontbreekt hier bewust. Bij zelfbouw kun je meehelpen als extra handen, maar de werkwijze en de controle horen bij ervaren vakmensen en een onafhankelijke bouwbegeleider of constructeur.

Oplegging uitvlakken

Op de muurkruin komt op de plekken waar de balken rusten een laag mortel die kleine oneffenheden opvangt. Een balk moet met zijn hele onderkant dragen, niet alleen op de rand van een steen. De oplegdiepte schrijven leverancier en constructeur voor, meestal ongeveer 12 tot 15 cm aan elke kant.

Stempels plaatsen

Vlak voor of direct na het leggen van de balken komen de stempels eronder. Haaks op de balken lopen jukken of ondersteuningsbalken die op de stempels rusten. De onderlinge afstand bepaalt de leverancier, vaak rond de 1,5 tot 1,8 m. Bij langere overspanningen worden de stempels in het midden iets hoger gezet, zodat de vloer na belasting recht ligt. Die zeeg en de grootte ervan staan in de tekening en worden niet door de ploeg geschat.

Balken leggen

De balken komen op een hart-op-hartafstand die past bij de breedte van de potten. De eerste twee balken worden gelegd, aan beide uiteinden komt er een pot tussen als mal, en daarmee wordt de plaats van de volgende balken bepaald. Onder binnenmuren die haaks op de balken staan hoeft niets te veranderen. Onder binnenmuren die evenwijdig aan de balken lopen schrijft de constructeur vaak dubbele balken voor. Bij sparingen voor trap, rookkanaal of schacht wordt geraveeld: de balken worden onderbroken en de last gaat via een raveling naar naastliggende, verzwaarde balken of naar een gestorte balk.

Potten leggen

De potten gaan droog, zonder mortel, strak tegen elkaar tussen de balken. De laatste potten bij de ringbalk worden afgesloten, zodat er geen beton in de holtes loopt. Potten met een gebroken onderkant horen niet in de vloer, omdat ze later met stucwerk en al kunnen loslaten. Over de potten wordt niet rechtstreeks gelopen. De ploeg legt planken neer die het gewicht naar de balken brengen.

Ringbalk bekisten en wapenen

Aan de buitenkant van de ringbalk komt bekisting, of er worden keramische randelementen gebruikt waarachter isolatie komt. Die isolatie voorkomt een koudebrug ter hoogte van de ringbalk, zeker bij een gevel met spouwmuurisolatie. In de ringbalk komt de wapening volgens tekening, meestal vier langsstaven met beugels. Het wapeningsnet gaat op afstandhouders over de potten, zodat het midden in het beton komt en niet onderin.

Leidingen en doorvoeren

Nu is het laatste moment voor inbouwdozen voor lichtpunten in de potten, mantelbuizen in de druklaag en sparingen of buizen voor doorvoeren. Wat vergeten wordt, moet later in de harde vloer geboord worden, en boren in ribben met wapening is altijd een risico.

Controle voor het storten

Laat de wapening en de oplegging controleren door de constructeur of de bouwbegeleider, en leg die controle vast met foto's en een notitie in het bouwdossier. Na het storten valt er niets meer te herstellen.

Storten

Vlak voor het storten worden de potten goed natgemaakt. Droge keramiek zuigt water uit het beton, waardoor het beton in de ribben niet goed uithardt. Het beton in de voorgeschreven sterkteklasse wordt gelijkmatig verdeeld en niet op één hoop gestort. Met een trilnaald wordt het verdicht, vooral in de ribben en de ringbalk, waar makkelijk luchtholtes achterblijven. Het oppervlak wordt met een rei vlak afgetrokken.

Nabehandeling

De eerste dagen na het storten bepalen de kwaliteit. Het oppervlak blijft vochtig door nat te houden of af te dekken met folie, meestal minstens een week, bij warmte en wind langer. Onder ongeveer 5 °C wordt zonder wintermaatregelen niet gestort.

Hoe bewerkelijk de montage is, verschilt sterk per project, ook als het vloeroppervlak gelijk is.

Makkelijker

• Een eenvoudige rechthoekige plattegrond met gelijke overspanningen en één type balk.
• Strak gemetselde, waterpas liggende muren zonder extra uitvlakwerk.
• Een goed bereikbare kavel voor truckmixer en betonpomp.
• Materiaal dat op tijd geleverd wordt en dicht bij het gebouw ligt.
• Een kant-en-klaar legplan en duidelijkheid over de plaats van leidingen.

Lastiger

• Een grillige plattegrond, schuine muren en veel verschillende balklengtes.
• Veel doorvoeren, ravelingen en dubbele balken.
• Een hoge verdieping waar langere stempels en steigerwerk nodig zijn.
• Combinatie met gestorte delen, zoals een balkon of een onderslag.
• Een smalle kavel of een krappe straat in een woonwijk, waar het beton moeizaam aangevoerd wordt.
• Renovatie, waarbij de vloer in oud metselwerk komt, vaak met een scheve muurkruin en sloopwerk vooraf.
• Ongunstig weer, hitte of vorst, waardoor extra nabehandeling nodig is.

Vergelijk je offertes, kijk dan goed wat er onder de prijs per m² valt. Soms is dat alleen het leggen van balken en potten, soms ook stempels, ringbalk, wapening en storten. Het verschil in omvang van het werk is vaak groter dan het lijkt.

Bij de vloer komen veel vakgebieden samen. Hoe beter de afspraken vooraf, hoe minder er later in de afgewerkte constructie gehakt en geboord wordt.

• De metselaar metselt de muren precies tot de hoogte uit de tekening. De vloerhoogte bepaalt de trap, de vrije hoogte in de kamers en de hoogte van de kozijnen op de verdieping.
• De constructeur maakt het legplan en controleert de wapening voor het storten.
• De erkend elektricien plaatst inbouwdozen en mantelbuizen voordat er beton op komt.
• De loodgieter en de installateur geven doorvoeren aan voor riolering, water, verwarming en ventilatie, zodat er later niet geboord hoeft te worden.
• De leverancier van het rookkanaal geeft de maat van de sparing en de afstanden tot brandbaar materiaal door.
• De betoncentrale levert beton in de juiste sterkteklasse en consistentie op het afgesproken tijdstip. De stortploeg staat klaar voordat de truckmixer arriveert.
• Na de vloer volgt het metselwerk van de volgende verdieping of de kap, later de dekvloer en het plafond. De stukadoor werkt direct op de keramiek, dus een vlakke vloer scheelt hem veel werk. Wordt er een verlaagd plafond van gipsplaat gemaakt, dan is het hangsysteem in de potten te bevestigen.

In de praktijk zie je steeds dezelfde fouten terug. De meeste komen voort uit haast of uit bezuinigen op stempels.

• Te weinig stempels of te grote afstanden. De balken buigen door onder het gewicht van het natte beton en de vloer blijft blijvend doorgebogen. Dat zie je aan een scheef plafond en scheuren in het stucwerk.
• Te korte of scheve oplegging. De balk kan kantelen of de rand van het metselwerk afbreken. Later verschijnen scheuren in de hoek tussen muur en plafond.
• Droge potten bij het storten. Het beton in de ribben verliest water, hardt slecht uit en wordt minder sterk. Aan het oppervlak ontstaan haarscheurtjes.
• Wapeningsnet onderin het beton. Zonder afstandhouders zakt het net op de potten en doet het niets. Het vloeroppervlak kan dan gaan scheuren.
• Niet verdicht beton. In ribben en ringbalk blijven grindnesten en holtes achter. De constructie is zwakker en de wapening kan gaan roesten.
• Open randpotten. Beton loopt de holtes in, de vloer wordt onnodig zwaar en het beton ontbreekt waar het hoort.
• Te vroeg ontkisten of belasten. Pallets stenen op een jonge vloer zetten of stempels na een paar dagen weghalen leidt tot doorbuiging en scheuren.
• Vergeten doorvoeren. Achteraf boren kan de wapening in een rib doorsnijden. Bij grotere gaten is een beoordeling door de constructeur nodig.
• Binnenmuur evenwijdig aan de balken zonder verzwaring. De balk onder de muur geeft langzaam mee en in de muur ontstaat een scheur.

Het leggen van balken en potten gaat snel. Bij een gewone eengezinswoning legt een ervaren ploeg één verdieping meestal in één tot twee dagen. Bekisting en wapening van de ringbalk, het wapeningsnet en de leidingen kosten nog een dag of twee. Het storten van één verdieping lukt doorgaans in één dag.

Het wachten duurt het langst. Beton bereikt zijn ontwerpsterkte na ongeveer 28 dagen. Dan gaan de stempels er meestal uit, tenzij de constructeur of leverancier anders voorschrijft. Sommige werkwijzen staan eerder gefaseerd ontstempelen toe, maar alleen volgens de tekening. Bij koud weer hardt beton langzamer uit en duurt het langer. Na een paar dagen kun je voorzichtig over de vloer lopen. Zet er geen zwaar materiaal op zolang niet aan de voorwaarden van de constructeur is voldaan.

Wil je doorgaan met metselen op de verdieping, vraag de constructeur dan vanaf wanneer dat kan en of de stempels moeten blijven staan. Metselen op een gestempelde vloer is gebruikelijk, maar moet wel afgesproken zijn.

Let bij de oplevering vooral op wat later moeilijk te herstellen is. Een deel van de controles gebeurt voor het storten, een deel na het ontstempelen. Een bouwbegeleider erbij halen is verstandig.

• Type, lengte en positie van de balken komen overeen met het legplan
• De oplegging op het metselwerk heeft de voorgeschreven diepte en de balken liggen in een mortelbed
• Dubbele balken en ravelingen zitten waar de tekening ze aangeeft
• De potten zijn heel, liggen strak en de randpotten zijn afgesloten
• Wapening van de ringbalk en het wapeningsnet liggen volgens tekening en op afstandhouders
• De controle van de wapening voor het storten is vastgelegd in het bouwdossier
• Inbouwdozen en doorvoeren zitten op de afgesproken plekken
• De afleverbon van het beton bevestigt de voorgeschreven sterkteklasse
• De druklaag is vlak, zonder grote scheuren of grindnesten
• Het plafond is na het ontstempelen vlak en zonder zichtbare doorbuiging
• Bij de aansluiting van vloer en muren zijn geen scheuren te zien
• De stempels zijn pas verwijderd op het moment dat tekening of constructeur aangaf