Funderingsstroken storten in de sleuf

Storten in de sleuf is zinvol als de wanden van de geul zelf blijven staan. Denk aan leemhoudend zand, stevige klei of zand met een flinke fractie leem. In zulke grond graaft de kraan de sleuf met een bak die even breed is als de toekomstige strook, en het beton gaat er zonder bekisting in.

Waarom niet altijd bekisten? Bekisten in een sleuf betekent breder graven, planken stellen en weer weghalen en daarna de ruimte naast de strook aanvullen en verdichten. In samenhangende grond levert dat niets op, het kost alleen tijd. Beton dat direct tegen de grond wordt gestort, sluit bovendien goed aan op het omliggende terrein.

Bekisting is wel nodig als de wanden inzakken, bijvoorbeeld in droog, los zand, of als de bovenkant van de strook boven het maaiveld uitkomt. In de praktijk zie je vaak een combinatie: het onderste deel wordt in de grond gestort en de laatste decimeters worden bekist, zodat de bovenkant recht en op de juiste hoogte komt.

Belangrijk voor Nederland: in grote delen van het westen en noorden ligt een slappe laag klei of veen boven de draagkrachtige zandlaag. Daar staan woningen meestal op palen en is een strokenfundering voor een woning of zware aanbouw vaak geen optie. De constructeur beslist dat op basis van grondonderzoek, bijvoorbeeld een sondering. Hij bepaalt ook de breedte, diepte en eventuele wapening van de strook. De onderkant moet vorstvrij liggen, in Nederland doorgaans op ongeveer 0,6 tot 0,8 m onder het maaiveld.

Het storten zelf duurt bij een aanbouw of klein huis meestal één dag. Of het lukt, wordt in de dagen ervoor bepaald. Staat de truckmixer eenmaal te draaien, dan is er geen tijd meer om iets aan te vullen.

Sleuf en funderingsbodem

De sleuven moeten de maten uit de tekening hebben en de bodem moet op de hoogte liggen die de constructeur of landmeter heeft vastgelegd. De bodem is vlak, zonder losgewoelde grond, modder of staand water. Zie je iets anders dan verwacht, zoals opgebrachte grond, puin, een veenlens of opwellend water, laat dan de constructeur meekijken. Het gebeurt regelmatig dat op een deel van het terrein dieper moet worden gegraven tot de draagkrachtige laag bereikt is.

Funderingsaarde

In de strook komt vaak een funderingsaardelektrode, meestal verzinkt bandstaal met aansluitpunten die boven het beton uitsteken. Daarop worden later de elektrische installatie en eventueel de bliksembeveiliging aangesloten. Een erkend elektricien bepaalt de ligging en controleert de aansluitingen. Het bandstaal moet rondom door beton omhuld zijn. Maak er vóór het storten foto's van.

Doorvoeren voor leidingen

Riolering, waterleiding, elektra en eventueel leidingen voor een warmtepomp moeten ergens door of onder de fundering. Op die plekken komen vóór het storten mantelbuizen: buizen met een grotere diameter waar later de leiding of kabel doorheen gaat. Stem de posities af met de loodgieter of installateur en met de elektricien. Achteraf door verse fundering boren of hakken is duur en verzwakt de strook.

Wapening, als de constructeur die voorschrijft

Bij eenvoudige bouwwerken op goede grond is de strook vaak van ongewapend beton. Op een mindere ondergrond, bij zwaardere belasting of op een helling schrijft de constructeur wapeningskorven voor. Die liggen op afstandhouders, niet direct op de grond, zodat het beton ze aan alle kanten omhult.

Bereikbaarheid en bestelling

Een truckmixer is zwaar. Hij heeft een verharde aanrijroute nodig, zo dicht mogelijk bij de sleuf, en ruimte om te keren. Kan hij niet dichtbij genoeg komen, dan wordt een betonpomp besteld. Het volume reken je uit de afmetingen van de sleuf en daar komt een reserve bij, omdat de echte sleuf bijna altijd iets breder is dan op tekening. Laat vóór het graven ook de ligging van kabels en leidingen opvragen via een KLIC-melding, zodat de kraan niets raakt.

Wie er voor en na je aan de beurt is

• Landmeter of maatvoerder: zet het gebouw uit en kan de hoogte van bodem en bovenkant controleren.
• Grondwerker: graaft het liefst kort voor het storten. Een sleuf die dagen in de regen of vorst ligt, verliest kwaliteit.
• Constructeur: beoordeelt de funderingsbodem als die afwijkt van wat verwacht was.
• Erkend elektricien: regelt de funderingsaarde en de aansluitpunten.
• Loodgieter of installateur: bepaalt positie en diameter van de mantelbuizen.
• Metselaar: zet na het storten het funderingsmetselwerk op, vaak in kalkzandsteen of betonblokken, waarna de vloer of kruipruimte volgt.

Sterkteklasse en consistentie

De constructeur bepaalt de sterkteklasse. Voor funderingsstroken van kleinere gebouwen is C20/25 gebruikelijk, bij zwaardere omstandigheden ook hoger. Bevat de grond of het grondwater agressieve stoffen, dan schrijft hij ook een milieuklasse voor, en die bepaalt mee de samenstelling. Geef bij de betoncentrale de sterkteklasse, milieuklasse, maximale korrelgrootte en consistentie door.

De consistentie geeft aan hoe makkelijk het beton vloeit. Voor sleuven wordt meestal een plastische tot zachte consistentie besteld, bijvoorbeeld S3, en bij pompen of dichte wapening eerder S4. Het beton moet die vloeibaarheid al vanaf de centrale hebben. Water toevoegen op de bouwplaats, zodat het makkelijker loopt, verlaagt de sterkte.

Ongewapend of gewapend

Ongewapend beton kan goed tegen druk, maar slecht tegen trek. Is de ondergrond niet overal even draagkrachtig, dan kan de strook licht doorbuigen en scheurt ongewapend beton. Wapening vangt die trekkrachten op. Die keuze hoort bij de constructeur, niet bij de aannemer of de buurman die het "altijd zo gedaan heeft".

Hoe het beton in de sleuf komt

• Direct uit de goot van de truckmixer: het eenvoudigst en snelst, als de wagen met de goot alle sleuven kan bereiken.
• Met een betonpomp: als de sleuf ver van de oprit ligt, achter het huis of op een helling. De giek komt ook op lastige plekken en het beton wordt gelijkmatig verdeeld.
• Met kruiwagens of een dumper: bij kleine hoeveelheden, zoals een strook onder een tuinmuur. Trager en je hebt meer handen nodig.

Vlakke en getrapte stroken

Op een vlak terrein ligt de bodem van alle stroken op één hoogte. Op een helling wordt de bodem getrapt aangelegd. Hoogte en lengte van de treden staan in de tekening. Bij het storten werk je van het laagste punt omhoog en let je op dat het beton bij de treden niet met grond vermengt.

De werkwijze is bij de meeste projecten gelijk. Een ervaren ploeg kent hem uit het hoofd, maar elke stap heeft een reden.

1. Sleuf controleren: maten, bodemhoogte, schone bodem, geen staand water of ingevallen grond.
2. Funderingsbodem laten beoordelen door de constructeur of toezichthouder als het bestek dat vraagt.
3. Ligging van funderingsaarde, mantelbuizen en wapening controleren en alles fotograferen.
4. Bovenkant strook aangeven, bijvoorbeeld met gewaterpaste piketten of latten, zodat duidelijk is tot waar gestort wordt.
5. Afleverbon van de eerste truckmixer aannemen en sterkteklasse, consistentie en tijd van aanmaak controleren.
6. Beton in lagen storten, meestal tot ongeveer 0,3 tot 0,5 m per laag, en het niet van grote hoogte op één plek laten vallen.
7. Elke laag verdichten met een trilnaald tot er geen luchtbellen meer opstijgen.
8. Doorwerken zonder pauze, zodat de nieuwe laag aansluit op de nog verse vorige laag en er geen ongewenste stortnaad ontstaat.
9. Bovenkant op hoogte brengen volgens de markeringen, afreien met een rei en nastrijken.
10. Als er direct op gemetseld wordt of bekistingsblokken op komen, eventuele stekeinden volgens tekening in het verse beton zetten.
11. Beton afdekken en nabehandelen, afhankelijk van het weer.

Doorgaan is het belangrijkst. Wordt het storten een paar uur onderbroken, dan begint de onderste laag te verharden en hecht de nieuwe laag er niet volledig aan. Is een onderbreking niet te voorkomen, bijvoorbeeld bij heel lange stroken, dan komt de stortnaad op een plek die de constructeur goedkeurt, en niet toevallig waar het beton op was.

De prijs per kuub verschilt in de praktijk sterk met de omstandigheden op de bouwplaats. Als je weet welke dat zijn, begrijp je offertes beter en kun je je terrein voorbereiden.

Makkelijker

• Goede bereikbaarheid voor de truckmixer tot aan de sleuf, zonder pomp.
• Samenhangende grond die de wanden recht houdt.
• Een droge sleuf zonder grondwater.
• Een groter, aaneengesloten volume dat in één keer wordt gestort.
• Ongewapende stroken of eenvoudige wapening.
• Gematigd weer, zonder vorst en zonder grote hitte.

Lastiger

• Een smalle of onverharde toegang, waardoor een pomp of handwerk nodig is.
• Los zand, waardoor het bovenste deel bekist moet worden of de wanden steeds schoongemaakt moeten worden.
• Water in de sleuf dat vóór en tijdens het storten weggepompt moet worden. Bij de hoge grondwaterstanden in Nederland is dat geen uitzondering.
• Een helling met getrapte stroken.
• Dichte wapening die het storten en trillen vertraagt.
• Kleine hoeveelheden verspreid over meerdere plekken, zoals een strook voor de schuur en een voor de tuinmuur.
• Storten in de winter, met hulpstoffen, afdekken en langere nabehandeling.

Houd er rekening mee dat het werkelijk gestorte beton telt. Graaft de kraan breder of vallen de wanden in, dan stijgt het verbruik ten opzichte van de berekening op tekening.

Fouten in de fundering zijn lastig te herstellen. De meeste worden pas na jaren zichtbaar, als de muren gestuct zijn en de vloeren liggen.

• Storten in water en modder. Het beton mengt met grond, verliest sterkte en de strook krijgt onderin een zwakke laag. Later kan dat leiden tot ongelijke zetting en scheuren in het metselwerk.
• Ingevallen grond op de bodem. Losse grond drukt onder belasting in. Het gebouw zakt op de ene plek meer dan op de andere.
• Te ondiep gefundeerd. Een strook boven de vorstgrens kan door bevriezende grond worden opgedrukt. Typisch zijn schuine scheuren in de hoeken van muren en bij kozijnen.
• Wapening op de grond. Zonder betondekking roest het staal en verliest de wapening haar werking.
• Water toegevoegd. Het beton loopt beter, maar is zwakker en krimpt meer.
• Niet getrild. Er blijven holtes en grindnesten achter, vooral rond de wapening en langs de sleufwanden.
• Vergeten doorvoeren en aarde. Achteraf kernboren verzwakt de fundering en de aarding moet op een andere manier worden opgelost.
• Scheve bovenkant. De eerste laag stenen wordt dan met dikke mortellagen uitgevlakt en het funderingsmetselwerk loopt scheef.
• Geen nabehandeling. Bij hitte droogt het oppervlak uit, scheurt en blijft stoffig en zacht.

Het storten van stroken voor een aanbouw of klein huis doet een ploeg meestal in één werkdag, bij kleinere projecten in een paar uur. Het voorbereiden van wapening, doorvoeren en aarde kost doorgaans één tot enkele dagen, afhankelijk van de omvang.

Beton begint een paar uur na het mengen op te stijven, afhankelijk van temperatuur en samenstelling. Na aankomst moet het zo snel mogelijk gestort worden. De tijd op de afleverbon en het advies van de betoncentrale zijn leidend.

Voorzichtig over de stroken lopen kan meestal de volgende dag. Met de eerste laag metselwerk wordt in de zomer doorgaans na enkele dagen begonnen, bij koud weer later. De ontwerpsterkte wordt na ongeveer 28 dagen bereikt, maar dat staat het metselen meestal niet in de weg als de uitvoerder of constructeur akkoord geeft.

Hoe je beton nabehandelt

Waarom nat houden als het beton er al in zit? Cement heeft water nodig om te verharden. Droogt de bovenkant te snel uit, dan blijft die zwak en scheurt hij. In de zomer wordt het oppervlak daarom afgedekt met folie of vochtig gehouden doek en een aantal dagen nat gehouden, meestal ongeveer een week. Bij beton in de grond is dat eenvoudiger, omdat de zijkanten in vochtige grond zitten.

Bij temperaturen rond +5 °C en lager moet het beton tegen vorst beschermd worden. De centrale levert dan beton met hulpstoffen voor koud weer en het verse oppervlak wordt afgedekt met isolatiedekens. In een bevroren sleuf of op een besneeuwde bodem wordt niet gestort.

Veiligheid bij de sleuf

Ga niet in diepere sleuven met instabiele wanden. Wanden kunnen inzakken, ook als ze stevig lijken, vooral na regen of naast een zware wagen. Let bij het werken met een pomp op bovengrondse leidingen en zorg dat niemand onder de giek staat.

Een fundering voor een woning of aanbouw is werk voor een vakploeg. Een korte, ondiepe strook voor een tuinmuurtje of lichte schuur kun je zelf storten, op voorwaarde dat de sleuf niet dieper is dan nodig voor vorstvrij funderen, de grond stevig staat en je de afmetingen afstemt met iemand die er verstand van heeft. Ga nooit in een sleuf waarvan de wanden afbrokkelen.

1. Ligging van kabels en leidingen nagaan en de strook met piketten en een touw uitzetten.
2. Sleuf graven tot vorstvrije diepte op stevige, ongeroerde grond en losse grond van de bodem verwijderen.
3. Bovenkant strook met piketten en een waterpas of laser op hoogte aangeven.
4. Hoeveelheid beton uitrekenen, een reserve erbij nemen en kant-en-klaar beton in de juiste klasse bestellen of zakgoed klaarzetten.
5. Kruiwagens, schop, rei, spaan, folie en water klaarzetten en een tweede persoon regelen.
6. Beton in lagen storten en elke laag goed aanstampen of met een gehuurde trilnaald verdichten.
7. Bovenkant afreien tot de markeringen en nastrijken met een spaan.
8. Strook afdekken met folie en een aantal dagen vochtig houden.
9. Enkele dagen wachten voordat er gemetseld wordt.

Controleren loont al tijdens het storten, niet pas erna. De meeste fouten zie je op de dag zelf, als ze nog te herstellen zijn. Vraag bij de oplevering om de papieren en loop de hele omtrek van de stroken langs.

• Afleverbonnen van elke truckmixer met juiste sterkteklasse, consistentie en hoeveelheid
• Totaal geleverd beton vergeleken met de berekening en het gefactureerde volume
• Akkoord van constructeur of toezichthouder op funderingsbodem en wapening, als dat is afgesproken
• Foto's van sleuf, wapening, funderingsaarde en mantelbuizen van vóór het storten
• Aansluitpunten van de funderingsaarde op de plekken die de elektricien heeft aangegeven
• Mantelbuizen op de juiste plaats, vrij en niet dichtgelopen met beton
• Bovenkant van de stroken op de juiste hoogte en vlak, zonder grote oneffenheden
• Breedte en verloop van de stroken volgens tekening, hoeken en kruisingen zonder versmallingen
• Oppervlak zonder grindnesten, gaten of zichtbare wapening
• Geen scheuren en geen stoffig of los oppervlak na de eerste dagen
• Afspraken over de nabehandeling, vooral bij hitte of kou
• Duidelijkheid over wanneer het funderingsmetselwerk kan beginnen