Betonvloer machinaal vlinderen

Beton dat alleen met een rei is afgetrokken, ligt vlak. Het oppervlak is wel poreus en bevat nog veel water. De vlindermachine haalt een fijne cementpap naar boven, sluit de poriën en verdicht de bovenste laag, ongeveer een paar millimeter dik. Zo krijg je een oppervlak dat minder slijt, makkelijker schoon te houden is en minder stoft dan beton dat alleen is afgetrokken of met de hand is gepleisterd.

Waarom niet gewoon met de hand afwerken? Voor een paar vierkante meter kan dat prima. Op een groter oppervlak houd je het met een handspaan niet bij. Het beton trekt overal tegelijk aan en je hebt maar een beperkte tijd om af te werken. Een machine haalt in één dienst tientallen tot honderden vierkante meters en geeft een gelijkmatiger resultaat.

Waar je een gevlinderde vloer meestal tegenkomt

• Garages en carports, waar de betonvloer de eindafwerking is
• Werkplaatsen, opslagruimtes, schuren en agrarische gebouwen zoals stallen
• Bergingen en technische ruimtes
• Betonvloeren in een woning of aanbouw waar een vlak oppervlak nodig is voor de volgende lagen
• Vloeren die later een epoxycoating of impregnering krijgen

In de woonruimtes van een Nederlands huis ligt op de constructievloer meestal een dekvloer van zandcement of anhydriet. Een gevlinderde betonvloer als zichtbare eindafwerking zie je daar minder vaak. Wie een strak betonlook-interieur wil, komt vaak uit bij een geschuurde of gepolijste betonvloer. Dat is een andere techniek met andere eisen.

Je plant het vlinderen niet zomaar op een willekeurige dag in. Het sluit direct aan op het storten, dus de ploeg moet dezelfde dag aanwezig zijn. Vaak werken ze door tot in de avond of zelfs tot in de nacht.

Stap voor stap

1. Het beton wordt gestort, verdicht met een trilnaald of trilbalk en op de juiste hoogte afgetrokken volgens de peilmaten.
2. Het oppervlak wordt eerst met een brede spaan aan een lange steel gladgestreken, zodat de groeven van de rei verdwijnen.
3. Dan is het wachten tot het beton aantrekt. De vakmensen testen dat met hun schoen: blijft er een afdruk van meestal maar 2 tot 3 mm diep achter en loopt er geen water in, dan kan de machine erop.
4. De eerste gang met de vlinderschijf "opent" het oppervlak, maakt kleine oneffenheden vlak en haalt cementpap naar boven.
5. Bij een vloer met instrooilaag wordt het instrooimiddel op het vochtige oppervlak gestrooid, meestal in twee keer, en met de schijf ingewerkt.
6. Daarna volgen gangen met de bladen, waarbij de hoek van de bladen steeds iets groter wordt. Elke gang verdicht het oppervlak verder en de vloer begint te glanzen.
7. Randen, hoeken en de zones rond doorvoeren worden met een kleinere machine of met de hand nagewerkt.
8. Direct na het afwerken komt er een nabehandelingsmiddel (curing compound) op of wordt de vloer afgedekt met folie.
9. De krimpvoegen worden gezaagd, meestal binnen 24 uur, afhankelijk van de temperatuur en hoe snel het beton uithardt.

Waarom de timing zo belangrijk is

Gaat de machine te vroeg op de vloer, dan zakt hij weg, perst hij te veel water naar boven en ontstaan er golven. Komt hij te laat, dan is het oppervlak al te hard en poetsen de bladen het alleen nog op, zonder te verdichten. Wanneer het goede moment aanbreekt, hangt af van temperatuur, wind, zon, het type cement en de hulpstoffen. In de zomer kan dat ongeveer 2 tot 4 uur na het storten zijn, bij koud weer ook 8 uur of langer. In de praktijk begint het storten daarom vaak 's ochtends en is het vlinderen pas na zonsondergang klaar.

Een gevlinderde vloer is zo goed als alles wat eronder ligt. Veel problemen die op het conto van de vlinderaars worden geschoven, ontstaan eigenlijk bij de voorbereiding.

• Een draagkrachtige, verdichte ondergrond, bijvoorbeeld een zandbed dat met een trilplaat is verdicht, zonder zachte plekken
• Volgens het ontwerp een scheidingsfolie, vochtwering of isolatie met folie
• Wapening op afstandhouders, dus niet op de grond, en stevig aan elkaar gevlochten
• Putten, goten, leidingdoorvoeren en mantelbuizen op de juiste hoogte
• Langs de wanden een randstrook, zodat de vloer niet tegen de muren klemt
• Het vloerpeil en eventueel afschot aangegeven, bijvoorbeeld naar een put in de garage
• Toegang voor de truckmixer en betonpomp, of een plek om ze neer te zetten
• Stroom of brandstof voor de machines en verlichting om in het donker te kunnen werken
• In een gebouw met dak: openingen dicht tegen tocht, in de zomer schaduw, in de winter vorstbescherming

Het bestellen van het beton telt ook mee. Voor gevlinderde vloeren gebruik je meestal minimaal sterkteklasse C25/30, met een gelijkmatige consistentie en zonder hulpstoffen die het vlinderen lastiger maken. Komt er een instrooilaag, dan hoort het beton geen luchtbelvormer te bevatten. Op beton met kunstmatige luchtbellen kan de instrooilaag later loslaten. Stem het type beton daarom vooraf af met zowel de betoncentrale als de vlinderaars.

Woon je in een appartementencomplex en gaat het om een gemeenschappelijke berging of garage, overleg dan eerst met de Vereniging van Eigenaars (VvE).

Vlinderen zonder instrooilaag

De machine werkt alleen met de cementpap die uit het beton komt. Het oppervlak wordt glad en harder dan bij beton dat alleen is afgetrokken. Deze variant volstaat voor bergingen, opslag met licht gebruik, ondervloeren en vloeren die later nog worden afgedekt.

Vlinderen met instrooilaag

Een instrooimiddel is een droog mengsel van cement en een hard vulmiddel, zoals kwartszand of korund. Je strooit het op het verse beton en werkt het in het oppervlak in. Zo ontstaat een hardere, slijtvastere toplaag die autobanden, steekwagens, palletwagens en het verslepen van zware spullen beter verdraagt. Instrooimiddel bestaat ook in kleur, meestal grijs, antraciet of roodachtig. Bij een gekleurde instrooilaag wordt de tint nooit helemaal egaal. Een lichte wolkerige tekening hoort bij het karakter van deze vloer.

Wanneer kies je wat

• Garage, werkplaats, opslag met palletwagen: meestal met instrooilaag
• Berging, technische ruimte: vaak volstaat zonder instrooilaag
• Ondergrond voor tegels, een verlijmde vloer of een gietvloer: zonder instrooilaag, en het oppervlak liever niet te dicht afwerken
• Ondergrond voor een epoxycoating: zonder instrooilaag of volgens de eisen van de coatingleverancier, die het oppervlak toch schuurt of straalt

Loopvlinder of zitvlinder

Voor kleinere oppervlakken en woningen gebruikt men een loopvlinder met één rotor, met een diameter van ongeveer 60 tot 120 cm. In grote hallen zetten ze zitvlinders met twee rotoren in, waarop de bediener zit. Bij de garage of werkplaats van een woonhuis zie je die zelden: zo'n machine past niet door de deur en kan niet goed om muren en kolommen heen.

Vezelbeton

Wordt er in plaats van wapeningsnetten beton met staal- of kunststofvezels gebruikt, dan moet de ploeg dat vooraf weten. Vezels kunnen uit het oppervlak steken, en daar moeten de vlinderaars anders mee omgaan. Bij vezelbeton kiest men vaak juist voor een instrooilaag, om de vezels onder het oppervlak te drukken.

De inspanning per vierkante meter, en daarmee de prijs, hangt vooral af van hoe snel en ongestoord de machine kan werken. Een open, eenvoudig vlak is voor de ploeg veel lichter werk dan een ruimte vol hoeken en obstakels.

Wat het makkelijker maakt

• Een groot, rechthoekig oppervlak zonder kolommen en doorvoeren
• Een vlakke vloer zonder afschot
• Goede bereikbaarheid voor truckmixer en betonpomp
• Een overdekte ruimte, beschut tegen zon, wind en regen
• Gematigd weer, waarbij het beton voorspelbaar aantrekt
• Beton van een betrouwbare centrale, met dezelfde consistentie in elke mixer

Wat het lastiger maakt

• Kleine ruimtes en veel hoeken die met de hand moeten worden afgewerkt
• Kolommen, putten, goten en leidingdoorvoeren in het vlak
• Afschot naar een put, dat machinaal moeilijker af te werken is dan een vlakke vloer
• Buiten werken zonder dak, met kans op een bui of felle zon
• Winterweer, waardoor het beton langzaam aantrekt en het vlinderen tot diep in de nacht duurt
• Hitte en wind, waardoor het oppervlak snel en ongelijkmatig uitdroogt
• Een dunne vloer op isolatie, die zachter is en gevoeliger voor de bewegingen van de machine
• Vloerverwarming in de vloer, waarbij je bij het zagen van de voegen goed moet opletten

Een gevlinderde vloer raakt aan het werk van meerdere vakmensen. Wat eenmaal in het beton zit, verplaats je niet meer zomaar. Het loont dus om alles vooraf af te stemmen.

• De loodgieter en de erkend elektricien hebben vóór het storten de leidingen in de vloer, de putten en de mantelbuizen klaar
• Bij vloerverwarming laat de installateur het systeem afpersen en blijft het onder druk staan. De leidingtracés liggen vast op tekening of foto, zodat het voegenzagen geen leiding raakt
• De uitvoerder of ontwerper legt het vloerpeil vast ten opzichte van dorpels, de garagedeur en het maaiveld eromheen
• De voegenzager komt op tijd, dus niet pas na een paar dagen
• De leverancier van de coating of de tegelzetter geeft vooraf aan welk oppervlak hij nodig heeft

Bij tegels en verlijmde vloeren vergeet men vaak één ding: een heel glad, gesloten oppervlak hecht slecht met tegellijm. De ondergrond moet dan worden opgeschuurd of voorgestreken volgens de lijmfabrikant. Weet je al dat er tegels op komen, zeg dat dan tegen de vlinderaars. Ze hoeven het oppervlak dan niet tot glans dicht te zetten.

Bij epoxy- en polyurethaancoatings is het vochtgehalte van het beton beslissend. Een nieuwe vloer droogt weken tot maanden, afhankelijk van de dikte en de omstandigheden. Een coating op een te vochtige ondergrond kan later loslaten of blazen vormen. De coatingleverancier meet het restvocht en bepaalt wanneer er gecoat kan worden.

Water toevoegen aan het beton

Het gebeurt nog steeds dat iemand water bij de mixer toevoegt, zodat het beton makkelijker verwerkt. Het oppervlak wordt dan zwak en stoffig en krimpt meer. Zo'n vloer gaat na verloop van tijd stuiven en krijgt haarscheurtjes.

Te vroeg of te laat vlinderen

Gaat de machine te vroeg op de vloer, dan krijg je golven en kuiltjes waarin later water blijft staan. Komt hij te laat, dan glanst het oppervlak wel, maar is het niet verdicht. Zo'n oppervlak kan gaan brokkelen en afbladderen.

Loslatende instrooilaag

Strooi je het instrooimiddel op een oppervlak dat al te droog is, of wordt het oppervlak dichtgezet voordat water en lucht konden ontsnappen, dan ontstaat er een zwakke laag onder de toplaag. Na maanden laten er dan dunne schilfers los, meestal op de plekken waar auto's rijden.

Verbrand oppervlak

Te lang afwerken met de bladen in een steile stand op beton dat al hard is, geeft donkere, glimmende vlekken. Dat is niet alleen een schoonheidsfout: zo'n oppervlak is vaak bros en krijgt soms fijne netvormige scheurtjes.

Geen nabehandeling

Dit is veruit de meest gemaakte fout. Een vers gevlinderd oppervlak dat in de zon of op de tocht ligt, droogt te snel uit. Er ontstaan haarscheurtjes, de vloer gaat stoffen en verliest sterkte. Houd het beton meestal minstens een paar dagen vochtig, dek het af met folie of behandel het met een curing compound volgens de fabrikant.

Te laat of te ondiep voegen zagen

Beton krimpt bij het uitharden en scheurt dan ergens. Een gezaagde voeg bepaalt waar die scheur komt. Worden de voegen te laat of te ondiep gezaagd, dan scheurt de vloer op een andere plek, vaak schuin over het hele vlak. De zaagdiepte is meestal ongeveer een derde van de vloerdikte. De grootte van de velden hangt af van de vloerdikte en de vorm van de ruimte.

Beschadigde randen en afdrukken

Langs muren, dorpels en doorvoeren wordt met de hand nagewerkt. Wie moe is of in het donker werkt, levert hier sneller minder goed werk af. Dat zie je later aan een onregelmatige rand bij de garagedeur of aan knieafdrukken in een hoek.

Een gewone garage of werkplaats storten en vlinderen kost meestal één dag, vaak met doorwerken tot in de avond. Grotere oppervlakken worden in stroken gestort, en elke strook wordt op de dag van het storten gevlinderd.

• Voegen zagen: meestal binnen 24 uur, bij warm weer soms al een paar uur na het afwerken
• Voorzichtig lopen: meestal na 1 à 2 dagen
• Nabehandeling en bescherming tegen uitdrogen: ongeveer de eerste week
• Normale belasting, zoals een personenauto: meestal na 1 tot 4 weken, afhankelijk van het beton en het advies van de leverancier
• Volledige sterkte: daarvoor wordt meestal 28 dagen aangehouden
• Coaten of verlijmen: pas als het restvocht onder de waarde zit die de fabrikant opgeeft

In de winter moet het beton tegen vorst worden beschermd tot het voldoende sterkte heeft. Storten bij vorst zonder maatregelen is af te raden. In de zomer bescherm je het oppervlak tegen direct zonlicht en houd je de vloer langer vochtig.

Sommige eigenaren vlinderen zelf een garage of werkplaats van een paar tientallen vierkante meter. Een vlindermachine kun je huren bij een verhuurbedrijf voor gereedschap. Houd er wel rekening mee dat de timing ervaring vraagt en dat het beton niet op je wacht. Begin er nooit alleen aan. Overweeg ook of het niet verstandiger is om in elk geval het vlinderen zelf aan een ploeg over te laten. Draag stevige werkschoenen en zorg dat niemand in de buurt komt van de draaiende bladen.

1. De ondergrond voorbereiden en verdichten, folie leggen, wapening op afstandhouders plaatsen en de randstrook aanbrengen.
2. Het vloerpeil op de muren aftekenen en een rei en geleiders klaarleggen.
3. Een vlindermachine met schijf en bladen huren, de bediening vooraf droog uitproberen en afspreken dat je de machine pas de volgende dag terugbrengt.
4. Beton bestellen dat geschikt is om te vlinderen en er geen water aan toevoegen.
5. Het beton storten, verdichten, aftrekken met de rei en gladstrijken met een spaan.
6. Wachten tot een schoenafdruk nog maar ongeveer 2 à 3 mm diep is en er geen water meer in loopt.
7. Met de schijf het hele vlak in regelmatige, overlappende banen afwerken.
8. De bladen monteren en in een paar gangen de hoek van de bladen stap voor stap groter maken.
9. Randen en hoeken nawerken met een stalen handspaan.
10. Het oppervlak direct nabehandelen met curing compound of afdekken met folie en een paar dagen vochtig houden.
11. Binnen een dag de krimpvoegen zagen met een zaag met diamantblad, tot de vooraf bepaalde diepte.

Liggen er vloerverwarming of leidingen in de vloer, laat het voegen zagen dan over aan iemand die precies weet waar ze lopen.

Bekijk de vloer bij daglicht, liefst met strijklicht van een raam of zaklamp. Zo zie je golven en vlekken die bij recht licht onzichtbaar blijven. Controleer de vlakheid met een rei van twee meter, in verschillende richtingen, en meet de ruimte eronder. De toegestane afwijking hangt af van wat je hebt afgesproken en van wat er op de vloer komt. Leg die daarom vooraf vast, eventueel met verwijzing naar de NEN-normen die de aannemer hanteert.

• Vlakheid of afschot klopt met de afspraak en water loopt naar de put
• Vloerpeil sluit aan op dorpels en garagedeur
• Oppervlak is egaal, zonder golven, kuiltjes en machinesporen
• Oppervlak stoft en brokkelt niet als je er met je hand overheen gaat
• Bij het afkloppen met een hamertje geen holle plekken of loslatende instrooilaag
• Geen scheuren buiten de gezaagde voegen
• Voegen zijn recht, in het afgesproken patroon en voldoende diep
• Randen bij muren, dorpels en doorvoeren zijn netjes afgewerkt en niet beschadigd
• Kleurverschillen bij een gekleurde instrooilaag vallen binnen wat is afgesproken
• Je hebt gehoord hoe je de vloer nabehandelt, wanneer je hem mag belasten en hoe lang hij moet drogen