Machinale cementdekvloer (zandcement)

Het lijkt snel werk, en dat is het ook. Een ervaren ploeg legt de begane grond van een gemiddelde eengezinswoning vaak in één dag. Het resultaat hangt alleen af van details die al geregeld worden voordat de eerste lading specie de slang in gaat.

1. Ondergrond en hoogtes controleren. De ploeg kijkt de isolatie, de folie en de randstroken na. Vanaf het meterpeil, de horizontale lijn op de muren, of met een laser wordt de hoogte van de afgewerkte dekvloer in alle ruimtes uitgezet.
2. Hoogtepunten zetten. Op de vloer komen kleine bergjes of banen specie op precieze hoogte. Op grotere vlakken worden geleiders gemaakt, rechte stroken waarlangs straks wordt afgereid.
3. Specie mengen. In de machine gaan zand, cement, water en, afhankelijk van het recept, een plastificeerder en polypropyleen vezels. De specie is aardvochtig, eerder stijf dan vloeibaar. Knijp je een handvol samen, dan houdt het zijn vorm en loopt er geen water uit.
4. Aanpompen en verdelen. De specie gaat door de slang tientallen meters ver, ook gewoon naar de verdieping. Binnen wordt ze met schop en hark verdeeld en grof op hoogte gebracht.
5. Verdichten en afreien. De specie wordt aangestampt en met een aluminium rei langs de hoogtepunten afgetrokken. Verdichten is vooral belangrijk langs de randen en boven de leidingen van de vloerverwarming.
6. Machinaal afwerken. Zodra de specie iets is aangetrokken, gaat er een spaanmachine met draaiende schijf of bladen over, in het vak vaak een vlinder genoemd. Zo ontstaat een gesloten, vlak en vrij glad oppervlak. Hoeken en plekken rond leidingen worden met de hand nagespaand.
7. Dilatatievoegen maken. Volgens een vooraf afgesproken plan worden voegen ingezaagd of ingelegd, vooral in deuropeningen en op grote vlakken.

De dekvloer komt vrij laat in de bouwvolgorde. Alles wat eronder moet of wat nat werk boven de vloer is, hoort vooraf klaar te zijn. Anders moet de vloer later weer open of raakt hij beschadigd.

• Kozijnen en buitendeuren zitten erin. Een dekvloer heeft een beschutte ruimte nodig, zonder tocht en zonder vorst.
• Het stucwerk is klaar. Laat de stukadoor na de dekvloer nog komen, dan krijg je vuil, extra vocht en risico op schade aan het verse oppervlak.
• Water, riolering en elektra in de vloer liggen vast en zijn gecontroleerd. Afvoeren en putjes staan op de definitieve hoogte en zijn afgedopt.
• De vloerverwarming ligt en is afgeperst. Tijdens het storten blijft het systeem op druk, zodat een beschadigde leiding meteen opvalt.
• De thermische isolatie en contactgeluidisolatie liggen over het hele oppervlak, zonder kieren, en de platen wiebelen niet. Leidingen in de isolatielaag zijn met een extra laag weggewerkt, zodat de dekvloer niet op bruggetjes komt te liggen.
• Folie en randstroken zijn aangebracht. De folie met een overlap van ongeveer 10 cm, dichtgeplakt en tegen de wanden opgezet. Een randstrook van schuim loopt langs alle wanden, kolommen, stalen kozijnen en doorvoeren.

Denk ook aan de logistiek. Het zand wordt bij het huis gestort en het cement gelost, dus er moet een verharde plek dicht bij de ingang zijn waar een vrachtwagen kan komen. In een straat met weinig ruimte is het slim om vooraf met de buren af te stemmen. De ploeg heeft verder water nodig en vaak stroom. Sommige machines draaien op diesel, andere moeten op krachtstroom. Is die aansluiting er nog niet, laat haar dan door een erkend elektricien maken. Woon je in een appartement, stem dan met de VvE af wanneer er gewerkt wordt, hoe het trappenhuis en de lift worden beschermd en waar de slang langs gaat.

Zwevende dekvloer

Dit is in woningen de gangbare variant. De dekvloer ligt op isolatie, gescheiden door folie, en raakt nergens de wanden of de constructie. Daardoor dempt hij loopgeluid en kan hij bij temperatuurwisselingen vrij bewegen. De dikte ligt meestal rond 45 tot 60 mm. Boven vloerverwarmingsleidingen geldt doorgaans een dekking van minstens ongeveer 45 mm, maar de exacte waarden bepalen de leverancier van het systeem en de constructeur.

Dekvloer op een scheidingslaag

Deze ligt direct op een betonvloer, alleen gescheiden door folie. Je ziet hem bijvoorbeeld in garages, bergingen of werkplaatsen waar geen isolatie nodig is. De dikte begint meestal bij ongeveer 35 mm.

Hechtende dekvloer

Deze zit vast aan de ondergrond via een hechtbrug. Hij kan dunner zijn, meestal rond 25 tot 40 mm, maar de ondergrond moet sterk, schoon en stofvrij zijn. Bij renovatie wordt hij soms gebruikt om een oude betonvloer recht te trekken. Eén vette of stoffige plek is genoeg om de dekvloer daar te laten loskomen.

Zandcement of anhydriet

Op veel bouwplaatsen gaat de keuze tussen zandcement en een anhydriet gietvloer. Zandcement kan tegen vocht, past in badkamers, technische ruimtes en garages en verdraagt ook mindere omstandigheden tijdens de bouw. Het droogt wel langzamer en krimpt meer, dus het heeft dilatatievoegen en goede nazorg nodig.

Anhydriet is vloeibaar, loopt vanzelf uit en wordt meestal vlakker. Boven vloerverwarming kan het dunner en het geeft warmte goed door. Langdurig vocht verdraagt het alleen niet, het moet meestal worden geschuurd voordat de afwerking erop gaat en het is ongeschikt voor buiten of natte ruimtes met veel belasting. Twijfel je? Kijk dan waar de vloer komt en welke afwerking je wilt.

Bestaande woning: infrezen als alternatief

Bij een bestaande woning in Nederland ligt er vaak al een zandcementdekvloer op een kanaalplaat- of systeemvloer boven de kruipruimte. Wil je alleen vloerverwarming, dan is het infrezen van leidingen in de bestaande dekvloer soms een optie in plaats van slopen en opnieuw storten. Of dat kan, hangt af van de dikte en de kwaliteit van de huidige vloer. Wie tegelijk isoleert of een warmtepomp laat plaatsen, kan nagaan of er subsidie mogelijk is, bijvoorbeeld via de ISDE. De voorwaarden veranderen regelmatig, dus check de actuele regels bij RVO.

Sterkte, vezels en wapening

Een dekvloer wordt aangeduid volgens NEN-EN 13813, bijvoorbeeld CT-C20-F4. CT staat voor cementdekvloer, C voor druksterkte en F voor buigtreksterkte. Voor gewone woonruimtes volstaan lagere klassen, voor een garage of werkplaats kies je hoger. Polypropyleen vezels beperken kleine krimpscheurtjes. Een wapeningsnet komt er vooral in bij zwaardere belasting, bij vloerverwarming als de leverancier dat voorschrijft of als de constructeur erom vraagt. Het net moet in de dekvloer liggen, niet onderop, anders doet het niets.

Een dekvloer wordt per vierkante meter afgerekend, maar altijd voor een bepaalde basisdikte. Elke centimeter extra betekent meer materiaal en meer werk. Kijk bij het vergelijken van offertes dus goed voor welke dikte ze gelden.

Dit maakt het werk makkelijker:

• Een groot, aaneengesloten oppervlak zonder veel kleine ruimtes
• Vlak en goed gelegde isolatie en duidelijke hoogtes
• Een korte slangroute en een goede plek voor de zandwagen
• Water en stroom op de bouwplaats
• Een temperatuur binnen boven ongeveer 5 °C en gesloten openingen

Dit maakt het werk bewerkelijker:

• Een klein oppervlak, waarbij de inzet van machine en ploeg over weinig meters wordt verdeeld
• Veel kleine ruimtes, badkamers, gangetjes en nissen
• Vloerverwarming, waarbij voorzichtig verdicht en de dekking bewaakt moet worden
• Een scheve ondergrond, waardoor de dikte wisselt
• Hogere verdiepingen, een lange slangroute of een appartement in een complex
• Afschot naar putjes en een inloopdouche zonder drempel
• Werken in de winter, als de ruimte verwarmd moet worden

De meeste problemen ontstaan niet bij het leggen, maar in de weken erna. Een verse cementdekvloer heeft de eerste dagen vocht nodig om goed uit te harden. Tocht, fel zonlicht of meteen verwarmen laten de bovenkant sneller drogen dan de onderkant. Gevolg: scheuren en opkrullende randen, in het vak schotelen genoemd.

• Houd de ruimtes de eerste 2 tot 3 dagen ongeveer dicht en tochtvrij
• Bij warm weer kun je het oppervlak licht nat houden of afdekken met folie, als de dekvloerlegger dat adviseert
• Voorzichtig lopen kan meestal na 24 tot 48 uur, volledig belasten na ongeveer 28 dagen
• Begin na de eerste week geleidelijk te ventileren, liefst kort en een paar keer per dag

Hoe lang droogt een dekvloer? In de praktijk hoor je vaak de vuistregel van ongeveer een week per centimeter voor de eerste vier centimeter. Daarna gaat het drogen flink langzamer. Bij 5 tot 6 cm reken je dus op meerdere weken, in een koud en vochtig seizoen ook op twee maanden of meer. Op gevoel kun je niet vertrouwen. Voordat de afwerking erop gaat, wordt het vochtgehalte gemeten, meestal met de carbidmethode (CM). De grenswaarden komen van de leverancier van de vloerafwerking. Voor houten vloeren en pvc ligt die grens vaak rond 2 % CM, bij vloerverwarming nog lager.

Bij vloerverwarming wordt de vloer volgens een protocol opgestookt. Bij zandcement begint dat meestal op zijn vroegst na ongeveer 21 dagen, bij specie met een versneller volgens de fabrikant eerder. De temperatuur gaat elke dag een paar graden omhoog, blijft een tijd op het maximum en gaat daarna weer stapsgewijs omlaag. Vraag de installateur om het ingevulde protocol. De parketteur of tegelzetter vraagt er vaak naar.

De dekvloer verbindt de ruwbouw met de afbouw. Daarom loont het om de planning vooraf af te stemmen.

• Loodgieter en erkend elektricien ronden de leidingen in de vloer af en leveren ze gecontroleerd op. Later hakken in de dekvloer verzwakt hem en beschadigt folie en isolatie.
• De installateur perst de vloerverwarming af, laat het systeem op druk staan en stookt na het drogen op volgens protocol.
• Isolatie en folie legt de bouwploeg of de dekvloerlegger zelf. Leg in de offerte vast wie dat doet.
• Tegelzetter en vloerenlegger moeten de eindhoogte weten, zodat overgangen tussen ruimtes, drempels en deurhoogtes kloppen. Meestal wordt de dekvloer vooraf geschuurd om de cementhuid te verwijderen, een dunne zwakke toplaag waar lijm slecht op hecht.
• De timmerman plaatst houten binnendeurkozijnen en deuren pas na dekvloer en afwerking. Stalen kozijnen gaan er eerder in, en juist daar is de randstrook extra belangrijk.

Dilatatievoegen in de dekvloer moeten doorlopen in de afwerking. Tegelt de tegelzetter over een voeg heen, dan scheurt later de tegel. Laat het voegenplan daarom tekenen en geef het door aan de volgende vakmensen.

Ontbrekende of te vroeg afgesneden randstrook

Raakt de dekvloer een wand of kozijn, dan ontstaat een geluidsbrug. Buren horen voetstappen en bij temperatuurwisselingen verschijnen scheuren langs de wanden. Een veelvoorkomende fout: de strook wordt direct na het storten afgesneden en daarna wordt de plint met lijm geplakt, die alsnog een brug maakt. De strook hoort pas na het leggen van de afwerkvloer te worden afgesneden.

Lekkende folie

Cementwater loopt tussen de isolatieplaten en hardt daar uit. De contactgeluidisolatie werkt dan niet meer en de dekvloer zit plaatselijk vast aan de draagvloer.

Te natte specie

Die werkt lekkerder, maar krimpt meer, droogt langer en geeft een zwak, stoffig oppervlak. Kras je er met een sleutel over, dan brokkelt het af.

Te weinig dikte

Boven vloerverwarming, leidingen of oneffen isolatie is de dekvloer soms plaatselijk dunner. Juist daar ontstaan scheuren en bij belasting kan hij breken.

Geen voegen

Op grote vlakken, in een L-vorm of in deuropeningen maakt de dekvloer zelf een scheur, precies waar je die niet wilt. Als richtlijn gelden velden tot ongeveer 30 à 40 m² met een verhouding van de zijden tot ongeveer 1:2. Bij vloerverwarming zijn de velden volgens de leverancier vaak kleiner.

Afwerking op een natte dekvloer

Parket gaat golven, pvc laat los en onder de afwerking kan schimmel ontstaan. Dit gebeurt typisch als er haast is vanwege de verhuisdatum en er niet gemeten wordt.

Te vroeg stoken of drogen

Volle verwarming, hete lucht of een bouwdroger direct na het storten geven scheuren en schotelen. Een bouwdroger kan prima, maar pas na de eerste dagen en met mate.

Het machinaal leggen zelf is werk voor een ploeg met machine en ervaring. De voorbereiding en de nazorg kun je wel zelf doen, en daarmee voorkom je veel problemen. Laat het aansluiten van de machine op krachtstroom over aan een erkend elektricien.

1. Ondergrond vegen en stofzuigen, stucresten en bouwafval verwijderen.
2. Controleren of de isolatieplaten volledig dragen en niet wiebelen, kieren opvullen.
3. Randstrook langs alle wanden, kolommen, kozijnen en doorvoeren nalopen, ontbrekende stukken aanvullen.
4. Overlap van de folie controleren en naden dichtplakken met tape.
5. Leidingen in de vloer fotograferen met een duimstok in beeld, zodat je later weet waar ze lopen.
6. Kozijnen, vensterbanken, deuren en trap afdekken tegen specie.
7. Een vrij bereikbaar waterpunt regelen en een plek voor zand en cement vrijmaken.
8. Na het storten ramen en deuren sluiten en de eerste dagen tocht voorkomen.
9. Bij warm weer het oppervlak volgens de dekvloerlegger licht natmaken of afdekken met folie.
10. Na ongeveer een week geleidelijk kort en vaker ventileren en niet met zwaar gereedschap over de vloer gaan.
11. Voor het leggen van de afwerking het vochtgehalte laten meten en de uitslag noteren.

Controleer de dekvloer bij voorkeur op de dag van oplevering en nog een keer na een paar dagen, als je erop kunt lopen. Neem een rei van twee meter mee om de vlakheid te meten. Welke afwijking toelaatbaar is, hangt af van de afgesproken vlakheidsklasse, in Nederland vaak volgens NEN 2747, en van de afwerking. Grote tegels en pvc vragen een strengere klasse, spreek die dus vooraf af.

• Het oppervlak is vlak en onder de rei van twee meter zitten geen grotere kieren dan afgesproken
• De hoogte klopt met het meterpeil en met de geplande hoogte van afwerking en drempels
• Het oppervlak is gesloten, brokkelt niet en laat bij krassen met een sleutel niet los
• Er zijn geen zichtbare scheuren, vooral niet langs wanden, in deuropeningen en in hoeken
• De randstroken zijn heel en de dekvloer raakt nergens een wand of kozijn
• De dilatatievoegen liggen volgens plan, in deuropeningen en op grote vlakken
• Putjes en doorvoeren staan op de juiste hoogte en het afschot loopt naar de putjes
• Een hechtende dekvloer klinkt bij aankloppen nergens hol
• Bij vloerverwarming is het systeem op druk gebleven en is de druk niet gezakt
• Je hebt van de dekvloerlegger de dikte, de sterkteklasse en het voegenplan gekregen
• Er zijn afspraken gemaakt over de nazorg en het moment van de vochtmeting