Otomatik sigorta ve kaçak akım rölesi bağlantısı

Fiyat listesinde bu kalem, elektrikçinin mevcut ya da yeni bir panoya tek bir cihazı yerleştirip bağlamasıdır. Hem otomatik sigortada hem de kaçak akım rölesinde iş genellikle şunları içerir:

• devrenin kapatılması, yeniden açılmaya karşı emniyete alınması ve gerilim olmadığının ölçülerek doğrulanması,
• cihazın panodaki DIN rayına takılması,
• giriş ve çıkış iletkenlerinin bağlanması, gerekirse diğer cihazlarla tarak bara ile birleştirilmesi,
• klemenslerin üreticinin belirttiği torkla sıkılması,
• devrenin panoda etiketlenmesi,
• devreye alma ve fonksiyon testi, kaçak akım rölesinde test butonuna basılarak da kontrol.

İşe cihazın kendisi, yeni pano, odalara giden yeni kablolar ve kontrol raporu dahil değildir. Panonun tamamı değişiyorsa ya da yeni pano kuruluyorsa bu ayrı bir kalemdir: daire sigorta panosu montajı ve bağlantısı. Kontrol raporu ayrıca fiyatlandırılır.

Otomatik sigorta

Otomatik sigorta, devreden geçen akımın büyüklüğünü izler. Uzun süren aşırı yükte, örneğin aynı priz hattına su ısıtıcısı, fırın ve elektrikli ısıtıcı birlikte takıldığında, gecikmeli olarak açar. Kısa devrede ise neredeyse anında açar. Sigortanın üzerinde B16 ya da C10 gibi bir ifade bulunur. Harf açma eğrisini, sayı ise amper cinsinden anma akımını gösterir. Konutlarda genellikle B eğrisi, motorlar ve kalkış akımı yüksek cihazlar için C eğrisi kullanılır. Sigorta değeri her zaman kablonun kesitine ve döşenme şekline göre seçilir. Sigorta, kablonun taşıyabileceğinden büyük olamaz.

Kaçak akım rölesi

Kaçak akım rölesi, devreye giden akımla geri dönen akımı karşılaştırır. Aradaki fark rölenin hassasiyet değerini aşarsa devreyi keser. Konutlarda can güvenliği için 30 mA hassasiyet kullanılır. Priz devreleri, banyo ve mutfak gibi ıslak hacimler ile dış mekan prizleri için 30 mA kaçak akım koruması yürürlükteki kurallara göre aranır. Binanın ana girişinde ise yangın koruması amacıyla daha yüksek eşikli, örneğin 300 mA bir röle bulunabilir. Kaçak akım rölesi tek başına aşırı yüke ve kısa devreye karşı koruma sağlamaz, bu yüzden önünde ya da arkasında mutlaka otomatik sigorta olmalıdır.

Kombine cihaz

Otomatik sigorta ile kaçak akım rölesini tek gövdede birleştiren cihazlar da vardır, piyasada kaçak akım korumalı otomatik sigorta ya da RCBO olarak bilinir. Avantajı, bir devredeki arızanın yalnızca o devreyi kesmesi, dairenin yarısını karanlıkta bırakmamasıdır. Panoda az yer kaplar ama daha pahalıdır.

• Kaçak akım rölesi olmayan eski daire. Eski apartmanların birçoğunda sigorta kutusunda kaçak akım rölesi yoktur, bazılarında topraklama hattı bile bulunmaz. Rölenin eklenmesi güvenlik için yapılabilecek en akıllıca yatırımlardan biridir.
• Yeni devre. Ankastre ocak, fırın, klima, elektrikli termosifon veya yerden ısıtma için ayrı bir otomatik sigorta, çoğu zaman da kaçak akım rölesi eklenir.
• Ömrünü doldurmuş cihazın değişimi. Sigorta sebepsiz atıyor, röle test butonuna tepki vermiyor, cihaz yanmış veya mekanik olarak hasar görmüş.
• Elektrik tesisatı yenileme. Yeni tesisatta devreler projeye göre ayrılır ve kaçak akım röleleri eklenir.
• Elektronikli yeni cihaz. Isı pompası, elektrikli araç şarj ünitesi veya güneş enerjisi sistemi, üreticinin talimatına göre farklı tipte bir kaçak akım rölesi gerektirebilir.

Sayaçtan önceki ana sigorta ayrı bir konudur. Bu sigorta abonelik noktasına aittir, genellikle mühürlüdür ve değişikliği bölgenizdeki elektrik dağıtım şirketi üzerinden yapılmalıdır. Mühürün izinsiz açılması ciddi sorunlara yol açabilir. Bu konuyla daireye harici AG bağlantı hattı montajı da ilgilidir.

Panodaki küçük bir iş, elektrikçi tüm bilgileri önceden alırsa hızlı biter. Şunları hazırlamanız işinizi kolaylaştırır:

• Açık panonun fotoğrafı. Kapağın arkasındaki cihazları, iç kapağı sökmeden fotoğraflamanız yeterlidir. Elektrikçi bu fotoğraftan yeni cihaz için yer olup olmadığını ve panonun durumunu tahmin edebilir.
• Cihaz listesi. Yeni devreye neyi bağlamak istediğinizi, örneğin ankastre ocak, fırın, klima veya termosifon, ve bunların gücünü yazın.
• Sorunun tarifi. Bir şey atıyorsa ne zaman, hangi cihaz çalışırken ve atanın otomatik sigorta mı yoksa kaçak akım rölesi mi olduğunu not edin.
• Eski kontrol raporu. Varsa, elektrikçi tesisatın nasıl bağlandığını ve hangi değerlerin ölçüldüğünü buradan görebilir.
• Panoya erişim. Panonun önünü boşaltın ve çalışma sırasında dairenin bir kısmının ya da tamamının elektriksiz kalacağını hesaba katın. Buzdolabı ve derin dondurucunun kapağını kapalı tutun.

Apartmanlarda dairenin ana sigortası çoğu zaman bina girişindeki ya da bodrumdaki ortak sayaç panosundadır. Dairenin tamamının kapatılması gerekiyorsa elektrikçinin oraya erişmesi gerekir, bu yüzden anahtarın kimde olduğunu, örneğin yöneticide veya kapıcıda olup olmadığını önceden öğrenin.

Panonun incelenmesi

Elektrikçi önce dairedeki şebeke bağlantı sistemini, topraklama hattı olup olmadığını, kablo kesitlerini, panoda yeni cihaz için yer bulunup bulunmadığını ve eski cihazlarla klemenslerin durumunun eklemeye uygun olup olmadığını kontrol eder. Eski panolarda çoğu zaman tek bir kaçak akım rölesi eklemenin diğer devrelerde de düzenleme yapmak ya da panonun tamamını değiştirmek anlamına geldiği ortaya çıkar.

Kapatma ve gerilimsizliğin doğrulanması

Her çalışmadan önce ilgili sigorta veya ana şalter kapatılır, yeniden açılmaya karşı emniyete alınır ve ölçü aletiyle iletkenlerde gerilim olmadığı doğrulanır. Uygulamada panoya başka bir yerden besleme geldiği ve bir sigorta kapatıldıktan sonra bazı iletkenlerin hala gerilim altında kaldığı görülür. Bu nedenle her zaman ölçüm yapılır.

Takma ve bağlantı

Cihaz DIN rayına oturtulur. Kaçak akım rölesinde, korunan tüm devrelerin hem faz hem nötr iletkeni rölenin çıkışından geçirilir. Korunan devrenin nötrü, korunmayan bir devrenin nötrüyle birleştirilmemelidir, aksi halde röle görünür bir sebep olmadan atar ya da tam tersine hiç çalışmaz. Koruma iletkeni, yani toprak hattı, röleden geçirilmez. İletkenlerin yalıtımı doğru uzunlukta soyulur ve klemensler belirtilen torkla sıkılır. Gevşek bir klemens zamanla ısınır ve panolardaki yangınların sık görülen sebeplerinden biridir.

Test ve etiketleme

Devreye aldıktan sonra elektrikçi rölenin test butonuna basar ve rölenin açtığını kontrol eder. Ayrıca ölçü aletiyle yalıtım direncini ve rölenin açma akımı ile açma süresini ölçer. Test butonu tek başına rölenin hangi akımda ve ne kadar sürede açtığını göstermez. Son olarak devreler panoda etiketlenir, böylece hangi cihazın neyi kestiği açıkça görülür.

• AC tipi kaçak akım rölesi. Yalnızca alternatif kaçak akıma tepki verir. Elektronik cihazlarla dolu günümüz evleri için artık genellikle önerilmez.
• A tipi kaçak akım rölesi. Çamaşır makinelerinden, indüksiyonlu ocaklardan ve adaptörlerden gelen darbeli doğru akıma da tepki verir. Konutlarda bugün yaygın standarttır.
• F veya B tipi kaçak akım rölesi. Frekans dönüştürücülü cihazlarda, bazı ısı pompalarında ve elektrikli araç şarj ünitelerinde kullanılır. Tipi cihaz üreticisinin talimatı belirler.
• İki kutuplu ve dört kutuplu röle. İki kutuplu röle tek fazlı devreler, dört kutuplu röle üç fazlı tesisat içindir.
• Tek fazlı otomatik sigorta. Aydınlatma ve priz devreleri için en yaygın olanıdır. Genellikle aydınlatmada 10 A, prizlerde 16 A kullanılır, ancak her zaman kabloya göre seçilir.
• Üç fazlı otomatik sigorta. 400 V ocak, ısıtıcı veya ısı pompası için kullanılır.

Birden fazla devre varsa dairenin tamamını tek bir kaçak akım rölesine bağlamak önerilmez. Röle attığında hem ışıksız hem de buzdolabısız kalırsınız. Devreleri iki röle arasında bölmek ya da kombine cihazlar kullanmak daha iyidir.

• Atmasın diye daha büyük sigorta. Uygulamada bazen 10 A sigorta, atmasın diye 16 A veya 20 A ile değiştirilir. Ancak kablo aynı kalır ve aşırı yükte ısınır. Bu ciddi bir yangın riskidir.
• Birleştirilmiş nötr iletkenleri. Korunan devrenin nötrü başka bir devrenin nötrüyle birleştirilir ve röle rastgele atmaya başlar.
• Elektronikli cihazlar için AC tipi röle. Bazı arızalarda tepki vermeyebilir.
• Dairenin tamamı tek rölede. Birçok cihazın normal kaçak akımları toplanır ve röle arıza olmadan da atar.
• Sıkılmamış klemensler. Klemens ısınır, cihaz kararır ve yanmaya başlayabilir.
• Kendi başına değişim. Daire sahibi cihazı bir videoya bakarak, ölçüm ve kontrol yapılmadan kendisi değiştirir. Arıza veya kaza durumunda tesisatın güvenli olduğunu gösteren bir belge bulunmaz.
• Etiketsiz pano. Arıza anında hangi sigortanın neyi kestiğini kimse bilmez.

Elektrik iç tesisatı işleri, bu alanda mesleki yeterliliğe sahip bir elektrik tesisatçısı tarafından yapılmalıdır. Elektrik tesisatçılığı, MYK mesleki yeterlilik belgesinin zorunlu olduğu meslekler arasındadır, bu nedenle elektrikçiye belgesini sormanız yerindedir. Bu kural tek bir sigortanın değişimi veya bir kaçak akım rölesinin eklenmesi için de geçerlidir. Panoya müdahaleden sonra yetkili bir kişi tarafından ölçüm ve kontrol yapılmalı ve sonuçlar bir raporla belgelenmelidir. Ayrıntılar için elektrik tesisatı kontrol raporu (daire) sayfasına bakabilirsiniz. Sayaç öncesi ana sigortanın değişimi için dağıtım şirketine başvurulması gerekir.

Kontrol raporunu saklayın. Hasar durumunda sigorta şirketi, kiracı veya satış sırasında alıcı bu belgeyi isteyebilir. Yeni cihazların bağlanmasında da genellikle işe yarar.

Bağlantı işi elektrikçiye aittir, ancak ev sahibi olarak bazı şeyleri panonun iç kapağını açmadan güvenle kontrol edebilirsiniz:

1. Panoya bakıp kaçak akım rölesi olup olmadığını tespit etmek. Röle, T harfiyle işaretli test butonundan ve 30 mA gibi bir hassasiyet değerinden tanınır.
2. Test butonuna basmak. Rölenin hemen açması gerekir. Ardından mandalı tekrar kaldırmak. Üreticiler testin düzenli yapılmasını, çoğunlukla ayda bir ile altı ayda bir arasında önerir, kesin süre cihazın kılavuzunda yazar.
3. Röle butona basıldığında açmıyorsa, denemeyi sürdürmemek, devreyi hassas bir iş için kullanmamak ve elektrikçi çağırmak.
4. Röle kendiliğinden atıyorsa, tüm cihazların fişini prizden çekmek, röleyi kaldırmak ve cihazları tek tek takmak. Belirli bir cihaz takıldığında atıyorsa, arıza büyük olasılıkla o cihazdadır.
5. Otomatik sigorta atıyorsa, aynı hatta aynı anda birden fazla güçlü cihazın çalışıp çalışmadığını kontrol etmek. Yük olmadan da atıyorsa, bu elektrikçinin çözmesi gereken bir arızadır.
6. Panoda etiket yoksa, hangi sigortanın hangi odayı kestiğini not etmek. Sigortaları sırayla kapatıp ışıkları ve prizleri kontrol etmek yeterlidir.
7. Panonun iç kapağını asla kendi başına açmamak, cihaz değiştirmemek ve iletkenleri birleştirmemek.

Pano dokunulduğunda sıcaksa, yanık kokusu geliyorsa veya üzerindeki cihazlar kararıyorsa, ana şalteri kapatın ve elektrikçi çağırın.

• cihazlar raya sağlam oturmuş ve pano kapağı iletkenlere baskı yapmadan kapanıyor,
• devreler etiketlenmiş ve etiketler gerçeğe uygun,
• kaçak akım rölesi test butonuna basıldığında hemen açıyor,
• sigorta değerleri kablolara uygun, elektrikçi hangi sigortanın neden orada olduğunu size açıklayabiliyor,
• ölçülen değerleri içeren ve yetkili kişi tarafından imzalanmış bir kontrol raporunuz var,
• normal cihazlar çalıştırıldığında hiçbir şey atmıyor.

NUMIQ fiyat listesinde kaçak akım rölesi bağlantısının işçilik fiyatı adet başına yaklaşık 430 TL, tek fazlı otomatik sigorta bağlantısının işçilik fiyatı ise adet başına yaklaşık 1.250 TL'dir. Bu fiyat, küçük sarf malzemeleri dahil elektrikçi işçiliğidir, cihazın kendisi, pano ve kablolar dahil değildir. Fiyatlar bölgeye ve şehre göre değişir, büyük şehirlerde genellikle daha yüksektir.

Toplam tutarı etkileyen etkenler:

• cihaz sayısı ve ayrılan veya birleştirilen devre sayısı,
• mevcut panonun durumu ve büyüklüğü, içinde yer olup olmadığı ya da daha büyük bir pano gerekip gerekmediği,
• eski tesisatta birleştirilmiş nötr iletkenlerinin bulunup ayrılması gerekip gerekmediği,
• eski binalarda topraklama hattının eksik olup olmadığı,
• röle ve sigorta tipi, örneğin dört kutuplu veya kombine cihaz,
• müdahale sonrası kontrol ve tespit edilen eksikliklerin giderilmesi,
• tek seferlik küçük bir işse yol süresi.

İlgili tüm kalemleri elektrik tesisatı işleri bölümünde bulabilirsiniz.