Ventilator monteren en aansluiten (badkamer/toilet)

De elektricien kijkt eerst waar de ventilator het beste past en waar de lucht naartoe kan. Dat kan een ventilatiekanaal zijn, een afvoerbuis of direct naar buiten door de gevel. De ventilator hoort zo dicht mogelijk bij de bron van het vocht, dus bij de douche of het bad. Hij moet wel buiten bereik van opspattend water blijven en rekening houden met de veiligheidszones in de badkamer, zoals NEN 1010 die beschrijft.

Daarna volgt het eigenlijke werk:

• De plek aftekenen en de opening voorbereiden, meestal met een diameter van 100 of 125 mm, afhankelijk van ventilator en buis
• De leiding aanleggen: bij nieuwbouw ligt er vaak al een aansluitpunt, bij een renovatie moet er meestal een sleuf worden gefreesd en een inbouwdoos worden geplaatst
• De ventilator monteren, bij voorkeur met een dempingsring tegen trillingen, en de aansluiting op de buis goed afdichten
• De draden aansluiten volgens het type ventilator en de handleiding van de fabrikant
• De nalooptijd of de gevoeligheid van de sensor instellen en een proefdraai doen

Sleuven worden aan het eind dichtgezet, zodat de muur geschilderd of betegeld kan worden. Komt er ook nieuwe verlichting? Dan is het handig om beide tegelijk te laten doen. Lamp en ventilator gebruiken vaak dezelfde leidingroute.

Het type ventilator bepaalt hoe hij wordt aangesloten en hoe makkelijk hij in gebruik is.

• Een basisventilator met schakelaar zet je zelf aan en uit. Die past in een toilet of bijkeuken waar weinig damp ontstaat.
• Een ventilator met timer gaat meestal aan met het licht. Na het uitdoen draait hij nog een paar minuten door, afhankelijk van de instelling ongeveer 3 tot 15 minuten. Voor een toilet is dat een gangbare en praktische oplossing.
• Een ventilator met vochtsensor start vanzelf zodra de luchtvochtigheid boven de ingestelde grens komt en stopt als de ruimte droog is. Voor een badkamer zonder raam is dat vaak de verstandigste keuze.

Hoe kies je het vermogen? De luchtverplaatsing staat in m³/h. Voor een toilet is een kleiner debiet meestal genoeg, een badkamer met douche heeft meer nodig. Ook de lengte van de buis en het aantal bochten tellen mee. Bij een lange route of meerdere bochten is een ventilator met meer druk verstandig, anders bromt hij wel maar zuigt hij weinig lucht af. Ligt de badkamer naast de slaapkamer, let dan ook op het geluidsniveau dat de fabrikant opgeeft.

In een appartementencomplex met een gedeeld kanaal is een terugslagklep belangrijk. Die voorkomt dat lucht en geurtjes uit het kanaal terug je woning in komen.

Het snelst gaat het vervangen van een oude ventilator door een nieuwe van hetzelfde type, als er al een werkend aansluitpunt en een opening zijn. Meer werk is een compleet nieuwe ventilator in een afgewerkte badkamer. Dan moet er een leiding worden aangelegd, moeten er sleuven in tegels of stucwerk komen en soms moet er een nieuwe opening worden geboord.

Het werk wordt ook bewerkelijker door:

• Een ventilator met timer of sensor, die meer draden en instelwerk vraagt
• Een ontbrekend aansluitpunt of een onhandig geplaatste inbouwdoos
• Boren door een dikke gevel of een spouwmuur met spouwmuurisolatie
• Montage aan een hoog plafond of in een verlaagd plafond van gipsplaat
• Een langere buis met bochten die nog moet worden aangelegd

Veel Nederlandse woningen hebben centrale mechanische ventilatie, met een ventilatiebox op zolder en afzuigventielen in badkamer, toilet en keuken. Op zo'n afvoerkanaal hoort geen losse ventilator met eigen motor, want die werkt de box tegen. Twijfel je hoe het kanaal in je woning werkt? Dan weet de installateur of in een appartement de VvE vaak hoe het systeem in elkaar zit. Oudere kanalen zijn bovendien soms alleen bedoeld voor natuurlijke ventilatie.

Een badkamer is voor elektriciteit een van de meest risicovolle plekken in huis. Water, damp en metalen kranen kunnen samen met een verkeerd aangesloten apparaat een ongeluk veroorzaken. Werk aan de elektrische installatie hoort daarom bij een erkend elektricien. Een doe-het-zelfhandleiding vind je hier bewust niet.

De elektricien controleert of de badkamergroep in de groepenkast is beveiligd met een aardlekschakelaar, meestal met een gevoeligheid van 30 mA, en of de ventilator voor de gekozen plek de juiste beschermingsgraad (IP) heeft. Hij kijkt ook naar de doorsnede van de draden. Voor gewone ventilatoren is dat meestal 1,5 mm². Een ventilator met timer of sensor heeft naast fase en nul ook een geschakelde draad vanaf de lichtschakelaar nodig, dus er moeten meer aders liggen. De aarddraad in de doos mag niet ontbreken, ook als de ventilator zelf dubbel geïsoleerd is.

Vakkundige montage is ook belangrijk voor de garantie van de fabrikant en bij een eventuele schadeclaim bij je verzekering.

• Ventilator ver van de douche, bijvoorbeeld boven de deur. De damp slaat intussen al neer op de muren.
• Geen terugslagklep bij een gedeeld kanaal. Dan trekken geurtjes van de buren je woning in.
• Naloop verkeerd aangesloten. De ventilator gaat na het uitdoen van het licht niet uit, of draait juist helemaal niet na.
• Draden verwisseld of geen aarde. De ventilator reageert niet goed en er ontstaat een veiligheidsrisico.
• Te zwak model voor een lange buis. De ventilator draait, maar het vocht blijft hangen.
• Losse ventilator op centrale mechanische ventilatie. De box en de ventilator werken elkaar tegen.
• Schuin lopende sleuven door de muur. Bij later boren raak je zo makkelijk een leiding.
• Weggewerkte ventilator die na het tegelen of het plafond niet meer bereikbaar is om schoon te maken.

Laat de ventilator bij de oplevering in alle standen voordoen. Controleer:

• De ventilator zit stevig vast, rammelt niet en trilt niet
• De aansluiting op de buis of het kanaal is afgedicht
• Een velletje papier tegen het rooster wordt duidelijk aangezogen
• Hij gaat aan zoals afgesproken: met de schakelaar, met het licht of via de sensor
• De nalooptijd is ingesteld en de ventilator gaat daarna vanzelf uit
• Bij een vochtsensor is de gevoeligheid ingesteld en weet je hoe je die aanpast
• De terugslagklep beweegt vrij en sluit na het uitschakelen
• Sleuven zijn dichtgezet en de omgeving is schoon
• Het rooster is bereikbaar om schoon te maken
• Je hebt de handleiding gekregen en weet welke groep in de groepenkast bij de ventilator hoort