Installatieautomaat en aardlekschakelaar aansluiten

In de prijslijst gaat het om het werk van de installateur bij het plaatsen en aansluiten van één component in een bestaande of nieuwe groepenkast. Bij zowel de automaat als de aardlekschakelaar omvat dit doorgaans:

• de groep uitschakelen, beveiligen tegen herinschakelen en controleren dat er geen spanning meer op staat,
• het component op de DIN-rail in de groepenkast plaatsen,
• de inkomende en uitgaande draden aansluiten, eventueel doorverbinden met andere componenten via een kamrail,
• de klemmen aandraaien met het voorgeschreven aanhaalmoment,
• de groep in de groepenkast benoemen,
• inschakelen en een functietest uitvoeren, bij de aardlekschakelaar ook met de testknop.

Het werk omvat niet het component zelf, een nieuwe groepenkast, nieuwe leidingen naar de ruimtes of de keuring. Wordt de hele groepenkast vervangen of nieuw geplaatst, dan is dat een aparte post: groepenkast plaatsen en aansluiten. De keuring wordt apart begroot.

Installatieautomaat

Een installatieautomaat bewaakt hoeveel stroom er door de groep loopt. Bij langdurige overbelasting, bijvoorbeeld als op één groep tegelijk een waterkoker, een oven en een elektrische kachel draaien, schakelt hij met enige vertraging uit. Bij kortsluiting schakelt hij vrijwel direct af. Op de automaat staat een aanduiding zoals B16 of C16. De letter is de uitschakelkarakteristiek, het getal de nominale stroom in ampère. In woningen is karakteristiek B gebruikelijk, voor motoren en apparaten met een hoge aanloopstroom karakteristiek C. Een gewone eindgroep in een Nederlandse woning is meestal afgezekerd op 16 A met draad van 2,5 mm². De waarde van de automaat wordt altijd gekozen op basis van de draaddoorsnede en de manier waarop de leiding is aangelegd. De automaat mag nooit zwaarder zijn dan de leiding verdraagt.

Aardlekschakelaar

Een aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die de groep in gaat met de stroom die terugkomt. Is het verschil groter dan zijn gevoeligheid, dan schakelt hij uit. In woningen wordt een gevoeligheid van 30 mA gebruikt. Bij een nieuwe installatie of bij het aanpassen van de groepenkast moeten de eindgroepen in de woning achter een aardlekschakelaar van 30 mA komen. Een aardlekschakelaar beschermt zelf niet tegen overbelasting of kortsluiting, daarom hoort er altijd een automaat bij.

Aardlekautomaat

Er bestaat ook een component dat automaat en aardlekschakelaar in één behuizing combineert: de aardlekautomaat. Het voordeel is dat een storing op één groep alleen die groep uitschakelt en niet de helft van de woning. Hij neemt weinig ruimte in, maar is duurder dan een losse automaat.

• Oudere woning zonder of met te weinig aardlekbeveiliging. In veel woningen uit de vorige eeuw zitten nog smeltzekeringen, of is er maar één aardlekschakelaar die alleen de natte ruimtes beveiligt. Aardlekbeveiliging toevoegen is een van de verstandigste investeringen in veiligheid.
• Nieuwe groep. Voor een inductiekookplaat, oven, airco, boiler, wasmachine, droger of elektrische vloerverwarming wordt een aparte groep geplaatst. Een inductiekookplaat krijgt vaak twee groepen of een driefase aansluiting.
• Vervanging van een versleten component. De automaat schakelt zonder aanleiding uit, de aardlekschakelaar reageert niet op de testknop, of het component is verbrand of mechanisch beschadigd.
• Renovatie van de elektrische installatie. Bij een nieuwe installatie worden de groepen opnieuw verdeeld en worden aardlekschakelaars toegevoegd volgens het ontwerp.
• Nieuwe apparatuur met elektronica. Een warmtepomp, laadpaal of zonnepanelen met omvormer kunnen volgens de voorschriften van de fabrikant een ander type aardlekbeveiliging vereisen.

De hoofdzekering vóór de meter is een ander verhaal. Die hoort bij de aansluiting, is eigendom van de netbeheerder en is verzegeld. Een zwaardere aansluiting, bijvoorbeeld van 1x35 A naar 3x25 A, vraagt u aan bij de netbeheerder. Zie ook laagspanningsaansluiting naar de woning aanleggen.

Een kleine klus in de groepenkast is snel klaar als de installateur alle informatie vooraf heeft. Het loont om het volgende klaar te hebben:

• Een foto van de groepenkast. Een foto van de componenten is voldoende, zonder de afdekplaat te verwijderen. Zo kan de installateur inschatten of er ruimte is voor een extra component en in welke staat de kast verkeert.
• Een lijst met apparaten. Noteer wat u op de nieuwe groep wilt aansluiten, bijvoorbeeld een inductiekookplaat, oven, airco of boiler, en welk vermogen ze hebben.
• Een beschrijving van het probleem. Valt er iets uit, noteer dan wanneer, bij welk apparaat en of het de automaat of de aardlekschakelaar is.
• Een eerder keuringsrapport of groepenverklaring. Als u die heeft, ziet de installateur daarin hoe de installatie is opgebouwd en welke waarden zijn gemeten.
• Vrije toegang tot de meterkast. Ruim de meterkast en de ruimte ervoor leeg. Houd er rekening mee dat tijdens het werk een deel van de woning of de hele woning zonder stroom zit. Houd de koelkast en vriezer gesloten.

In sommige appartementencomplexen staan de meters of hoofdbeveiligingen in een gemeenschappelijke ruimte. Moet de hele woning spanningsloos, dan heeft de installateur daar toegang toe nodig. Ga daarom vooraf na wie de sleutel heeft, bijvoorbeeld de VvE of de beheerder.

Inspectie van de groepenkast

De installateur bekijkt eerst hoe de installatie is opgebouwd, welke draaddoorsneden er liggen, of er ruimte is voor een nieuw component en of de staat van de bestaande componenten en klemmen een uitbreiding toelaat. Bij oude groepenkasten blijkt vaak dat het toevoegen van één aardlekschakelaar ook betekent dat andere groepen moeten worden aangepast of dat de hele kast vervangen moet worden.

Spanningsloos maken en controleren

Voor elk werk wordt de betreffende automaat of de hoofdschakelaar uitgeschakeld, beveiligd tegen herinschakelen en wordt met een meetinstrument gecontroleerd dat er geen spanning meer op de draden staat. Ontbreekt een hoofdschakelaar, zoals bij oudere kasten, dan moet de verzegelde hoofdzekering eruit. Dat mag alleen een installateur met zegelrecht. In de praktijk komt het voor dat er een voeding van elders in de kast binnenkomt en dat na het uitschakelen van één automaat nog steeds draden onder spanning staan. Daarom wordt er altijd gemeten.

Plaatsen en aansluiten

Het component wordt op de DIN-rail geklikt. Bij een aardlekschakelaar lopen zowel de fase als de nul van alle groepen die hij beveiligt via de aardlekschakelaar. De nul van een beveiligde groep mag nooit worden verbonden met de nul van een andere groep, anders schakelt de aardlekschakelaar zonder duidelijke reden uit of werkt hij juist niet. De beschermingsleiding (aarde) loopt niet via de aardlekschakelaar. De draden worden op de juiste lengte gestript en met het voorgeschreven moment aangedraaid. Een losse klem wordt na verloop van tijd warm en is een veelvoorkomende oorzaak van brand in groepenkasten.

Testen en benoemen

Na het inschakelen drukt de installateur op de testknop van de aardlekschakelaar en controleert dat die uitschakelt. Daarnaast meet hij met een installatietester de isolatieweerstand en de werking van de aardlekschakelaar, dus de aanspreekstroom en de uitschakeltijd. De testknop alleen meet niet bij welke stroom en hoe snel de aardlekschakelaar uitschakelt. Tot slot worden de groepen in de kast benoemd, zodat duidelijk is welk component wat uitschakelt.

• Aardlekschakelaar type AC. Reageert alleen op wisselstroomlekstroom. Voor huidige woningen vol elektronica is dit type niet meer geschikt en wordt het in nieuwe of aangepaste installaties niet meer toegepast.
• Aardlekschakelaar type A. Reageert ook op pulserende gelijkstroom van bijvoorbeeld wasmachines, inductiekookplaten en voedingen. Dit is in woningen de standaard.
• Aardlekschakelaar type F of B. Wordt gebruikt bij apparatuur met frequentieregeling, bij sommige warmtepompen en omvormers en bij laadpalen. Voor een laadpaal is een type B nodig, of een type A als de laadpaal zelf een ingebouwde 6 mA DC-detectie heeft. Het juiste type staat in de voorschriften van de fabrikant.
• Tweepolige en vierpolige aardlekschakelaar. Tweepolig voor eenfase groepen, vierpolig voor een driefase installatie.
• Eenfase installatieautomaat. De meest gebruikte automaat voor groepen met verlichting en wandcontactdozen. Meestal 16 A, maar altijd afgestemd op de leiding.
• Driefase installatieautomaat. Voor een kookplaat op 400 V, een doorstromer of een warmtepomp.

Bij meerdere groepen is het af te raden de hele woning achter één aardlekschakelaar te zetten. Schakelt die uit, dan zit u zonder licht en zonder koelkast. Gangbaar is minimaal twee aardlekschakelaars met de groepen verdeeld, of aardlekautomaten per groep. In de praktijk zetten installateurs meestal niet meer dan vier groepen achter één aardlekschakelaar, ook al is die harde grens in de nieuwste versie van de norm losgelaten.

• Een zwaardere automaat zodat hij niet meer uitschakelt. In de praktijk komt het voor dat een automaat van 16 A wordt vervangen door 20 A of 25 A, zodat de groep niet meer uitvalt. De leiding blijft echter hetzelfde en wordt bij overbelasting te warm. Dit is een ernstig brandrisico.
• Doorverbonden nullen. De nul van een beveiligde groep wordt verbonden met de nul van een andere groep, waarna de aardlekschakelaar willekeurig uitschakelt.
• Een aardlekschakelaar type AC bij apparatuur met elektronica. Bij bepaalde storingen reageert hij mogelijk niet.
• Te veel groepen achter één aardlekschakelaar. De normale lekstroom van meerdere apparaten telt op en de aardlekschakelaar schakelt ook zonder storing uit.
• Losse klemmen. De klem wordt warm, het component verkleurt en kan gaan branden.
• Zelf vervangen. De bewoner vervangt een component aan de hand van een video, zonder metingen en zonder keuring. Bij een storing of ongeval ontbreekt dan het bewijs dat de installatie in orde is.
• Een groepenkast zonder benoeming. Bij een storing weet niemand welke automaat wat uitschakelt.

In Nederland geldt geen algemeen wettelijk verbod op het zelf werken aan de elektrische installatie in de eigen woning, maar de installatie moet na elke aanpassing blijven voldoen aan NEN 1010. Werk in de groepenkast hoort daarom thuis bij een vakbekwaam installatiebedrijf. Kies bij voorkeur een erkend elektrotechnisch installateur, bijvoorbeeld met een InstallQ-erkenning. Zo'n bedrijf heeft ook zegelrecht, nodig als de verzegelde hoofdzekering eruit moet. Na een aanpassing in de groepenkast hoort een keuring met metingen en een rapport. Meer daarover leest u op de pagina keuringsrapport elektrische installatie appartement. Een wijziging van de hoofdzekering of de aansluitwaarde verloopt altijd via de netbeheerder.

Bewaar het keuringsrapport goed. De verzekeraar vraagt erom bij schade, een huurder of koper kan ernaar vragen bij verhuur of verkoop, en bij het aansluiten van nieuwe apparatuur zoals een laadpaal of zonnepanelen is het eveneens nuttig.

Het aansluiten is werk voor de installateur, maar een aantal zaken kunt u als bewoner veilig zelf controleren zonder de afdekplaat van de groepenkast te verwijderen:

1. In de groepenkast kijken of er wel een aardlekschakelaar aanwezig is. U herkent hem aan de testknop met de letter T en aan de vermelding van de gevoeligheid, bijvoorbeeld 30 mA.
2. Op de testknop drukken. De aardlekschakelaar moet direct uitschakelen. Daarna de hendel weer omhoog zetten. Fabrikanten adviseren maandelijks te testen, minimaal twee keer per jaar. Een handig moment is de overgang naar zomer- of wintertijd. Het precieze advies staat in de handleiding van het component.
3. Als de aardlekschakelaar na het indrukken van de testknop niet uitschakelt, niet verder proberen, de groep niet gebruiken voor gevoelige toepassingen en een installateur bellen.
4. Als de aardlekschakelaar vanzelf uitschakelt, alle stekkers uit de wandcontactdozen halen, de aardlekschakelaar inschakelen en de apparaten een voor een weer aansluiten. Schakelt hij uit bij één bepaald apparaat, dan zit de fout waarschijnlijk in dat apparaat.
5. Als een automaat uitschakelt, nagaan of er op één groep tegelijk meerdere zware apparaten draaien. Schakelt hij ook zonder belasting uit, dan is het een storing voor de installateur.
6. Noteren welke automaat welke ruimte uitschakelt, als dat in de groepenkast ontbreekt. Daarvoor de automaten een voor een uitschakelen en kijken welke lampen en wandcontactdozen uitvallen.
7. Nooit de afdekplaat van de groepenkast verwijderen, zelf componenten vervangen of draden omzetten, en nooit aan het zegel van de netbeheerder komen.

Voelt de groepenkast warm aan, ruikt het er verbrand of verkleuren de componenten, schakel dan de hoofdschakelaar uit en bel een installateur.

• de componenten zitten stevig op de rail en de afdekplaat sluit zonder druk op de draden,
• de groepen zijn benoemd en de benoeming klopt met de werkelijkheid,
• de aardlekschakelaar schakelt direct uit na het indrukken van de testknop,
• de waarden van de automaten passen bij de leidingen en de installateur kan uitleggen waarom welke automaat waar zit,
• u heeft een keuringsrapport met de gemeten waarden en de gegevens van de keurende installateur,
• na het inschakelen van gewone apparaten valt er niets uit.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst voor het aansluiten van een aardlekschakelaar is circa € 22 per stuk. Voor het aansluiten van een eenfase installatieautomaat is dat circa € 65 per stuk. Het gaat om het werk van de installateur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder het component zelf, de groepenkast en de leidingen. De prijzen verschillen per regio en per stad.

Het uiteindelijke bedrag hangt af van:

• het aantal componenten en groepen dat wordt verdeeld of doorverbonden,
• de staat en grootte van de bestaande groepenkast, en of er ruimte is of een grotere kast nodig is,
• of er in een oude installatie doorverbonden nullen moeten worden opgespoord en gescheiden,
• het type aardlekschakelaar en automaat, bijvoorbeeld een vierpolige uitvoering, een type B of een aardlekautomaat,
• de keuring na het werk en het verhelpen van eventuele gebreken,
• voorrijkosten, als het om een losse kleine klus gaat.

Alle verwante posten vindt u in het onderdeel elektrische installatie.