Kamerthermostaat aansluiten en plaatsen

De post in de prijslijst wordt per stuk berekend, dus per thermostaat. Meestal hoort erbij:

• het kiezen van de plek op de wand volgens de voorschriften van de fabrikant en de indeling van de ruimte,
• het monteren van de thermostaat of de muurplaat op een aanwezige inbouwdoos of direct op de wand,
• het aansluiten van de thermostaatdraad op de klemmen van de thermostaat en op de klemmen van de cv-ketel of de ontvanger,
• bij een draadloze thermostaat het plaatsen van de ontvanger bij de ketel en het koppelen met de thermostaat,
• het plaatsen van de batterijen, indien nodig, en het instellen van temperatuur, regelwijze en tijd,
• controleren of de ketel op een warmtevraag van de thermostaat aanslaat en weer afslaat,
• uitleg over de bediening en bij een slimme thermostaat het koppelen met de app.

Niet inbegrepen zijn de thermostaat zelf, het trekken van nieuwe bekabeling via sleuven door meerdere ruimtes, het frezen en dichtzetten van sleuven, werkzaamheden aan het gasdeel van de ketel en het inregelen van de ketel door een cv-monteur. Deze onderdelen worden apart afgerekend. Is er een nieuwe kabel nodig, dan wordt die het best tijdens een renovatie vóór het stucwerk aangelegd.

Bij nieuwbouw of renovatie wordt de thermostaatdraad samen met de elektrische installatie aangelegd en wordt de thermostaat zelf pas na het schilderwerk gemonteerd, als de verwarming klaar is en de ketel in bedrijf is gesteld. In een bestaande woning wordt de thermostaat meestal vervangen bij een nieuwe cv-ketel of als de oude thermostaat het niet meer doet. Loopt er geen draad van de ketel naar de woonkamer, dan is een draadloze thermostaat de oplossing, want daarvoor hoeft niet gefreesd te worden.

Voordat de installateur komt, is het handig om het volgende geregeld te hebben:

• Een thermostaat die bij de ketel past. Controleer in de handleiding van de ketel of deze een gewone aan/uit-thermostaat ondersteunt, het OpenTherm-protocol of een eigen bus van de fabrikant, zoals EMS bij Nefit en Bosch of eBUS bij Vaillant.
• Een gekozen plek. Doorgaans de woonkamer of een andere ruimte waar het meest wordt verbleven, de zogenoemde referentieruimte.
• Een draad of een plan voor de draadloze verbinding. Bij een bedrade thermostaat een tweeaderige draad van de ketel naar de plek van de thermostaat, bij een draadloze thermostaat een stopcontact of voeding voor de ontvanger bij de ketel.
• Toegang tot de ketel. De klemmen voor de thermostaat zitten achter de mantel of in het aansluitcompartiment van de ketel.
• Wifi bij een slimme thermostaat. Voldoende signaal op de plek van de ontvanger of de bridge.

De plek bepaalt of de thermostaat de werkelijke temperatuur in de ruimte meet. Fabrikanten herhalen in hun handleidingen steeds dezelfde regels. Honeywell Home geeft bij de bedrade T4 een montagehoogte van 1,2 tot 1,5 m boven de vloer aan, en Milieu Centraal adviseert de thermostaat op ooghoogte te hangen, niet op een koude muur, niet in de zon, niet bij een raam of deur en niet boven een radiator.

• op een binnenmuur, niet op een buitenmuur die in de winter koud is,
• op ongeveer 1,5 m boven de vloer,
• buiten direct zonlicht, dat de thermostaat opwarmt waardoor de verwarming afslaat,
• uit de buurt van radiatoren, een haard, de televisie, de koelkast en lampen,
• buiten de tocht bij deuren en ramen,
• niet achter een gordijn, in een kast of achter meubels, waar de lucht niet circuleert,
• niet in de keuken, waar koken de temperatuur verhoogt.

In de praktijk komt de thermostaat vaak op de plek van de oude thermostaat of daar waar de draad uit de muur komt, en niet waar hij zou moeten hangen. Het gevolg is dat de verwarming reageert op de zon of op de haard en dat het in de rest van het huis koud blijft.

Spanning uitschakelen

Voor elke handeling aan de ketel wordt de ketel uitgeschakeld en wordt de stekker uit het stopcontact gehaald. Daarna wordt gecontroleerd dat er geen spanning op de klemmen staat. Fabrikanten van thermostaten en ketels noemen dit in hun handleidingen als eerste stap.

Aansluitwijze bepalen

Een gewone aan/uit-thermostaat heeft een potentiaalvrij contact, dus een schakelaar zonder eigen spanning die alleen twee klemmen met elkaar verbindt. Bij veel thermostaten heten die klemmen COM en NO. De ketel heeft daarvoor eigen klemmen, die bij levering vaak met een draadbrug zijn verbonden; die brug wordt verwijderd als de thermostaat wordt aangesloten. Veel ketels van onder meer Remeha, Intergas en ATAG hebben OpenTherm-klemmen, vaak gemarkeerd met OT. Op dezelfde twee aders wordt dan een modulerende thermostaat aangesloten die de ketel traploos kan aansturen. Ketels met een eigen bus, zoals EMS of eBUS, vragen om een thermostaat van hetzelfde merk of om een adapter of module. Een thermostaat op de verkeerde klemmen kan de ketelprint beschadigen.

Thermostaat op de wand monteren

De muurplaat van de thermostaat wordt op de inbouwdoos of direct op de wand geschroefd. De aders worden in de klemmen gezet en de thermostaat wordt direct op de muurplaat geklikt. Heeft de thermostaat een voeding van 230 V nodig, dan sluit een elektricien hem aan volgens het schema in de handleiding.

Draadloze ontvanger

Bij een draadloze thermostaat wordt de ontvanger bij de ketel geplaatst en op de thermostaatklemmen van de ketel aangesloten. De ontvanger krijgt voeding uit het lichtnet. Daarna worden thermostaat en ontvanger volgens de handleiding gekoppeld en wordt gecontroleerd of het signaal vanaf de plek van de thermostaat goed doorkomt. Dikke betonnen wanden en vloeren verzwakken het signaal.

Instellen en testen

Indien nodig worden de batterijen geplaatst en worden de tijd, de regelwijze (aan/uit of OpenTherm) en de gewenste temperatuur ingesteld. Daarna wordt de temperatuur op de thermostaat hoger gezet dan de actuele kamertemperatuur en wordt gecontroleerd of de ketel aanslaat. Na het verlagen van de temperatuur hoort de ketel af te slaan. Bij een klokthermostaat wordt het dag- en weekprogramma ingesteld.

Het vervangen van een bedrade aan/uit-thermostaat door een vergelijkbaar model is voor een handig persoon goed zelf te doen, zolang er niet aan de ketel zelf wordt gewerkt en niet met netspanning. Werkwijze:

1. De ketel uitschakelen en de stekker uit het stopcontact halen.
2. Een foto maken van de aansluiting van de draden op de oude thermostaat.
3. De draden losnemen en de oude thermostaat van de wand halen.
4. In de handleiding van de nieuwe thermostaat nagaan op welke klemmen de draden voor de verwarming horen.
5. De muurplaat van de nieuwe thermostaat op de wand schroeven.
6. De draden op de juiste klemmen aansluiten en de thermostaat op de muurplaat klikken.
7. Indien nodig de batterijen plaatsen en tijd en temperatuur instellen.
8. De ketel weer inschakelen en controleren of de ketel reageert op het verhogen en verlagen van de temperatuur.

Heeft de oude thermostaat drie of meer draden, staat er 230 V op de klemmen of moet de thermostaat in de ketel worden aangesloten of omgezet naar een andere aansluitwijze, laat het werk dan over aan een elektricien of cv-monteur.

Eenvoudige kamerthermostaat

Hierop wordt alleen de gewenste temperatuur ingesteld. Hij is goedkoop en betrouwbaar, maar verlaagt de temperatuur 's nachts niet automatisch.

Klokthermostaat

Hiermee worden verschillende temperaturen ingesteld voor verschillende delen van de dag en dagen van de week, bijvoorbeeld een lagere temperatuur 's nachts en overdag als iedereen op het werk is. Dit is de belangrijkste reden waarom een thermostaat energie bespaart.

Slimme thermostaat

Een slimme thermostaat wordt via een app op de telefoon bediend, kan reageren op het feit of er iemand thuis is en sommige modellen leren de gewoonten van het huishouden. In Nederland zijn onder meer tado°, Google Nest, Honeywell Home, Netatmo en de thermostaten van de ketelfabrikanten gangbaar. Een slimme thermostaat heeft wifi nodig en vaak een bridge of ontvanger. Wie de hele woning slim wil regelen, doet er goed aan ook de thermostatische radiatorkranen mee te nemen in het plan.

Aan/uit of OpenTherm

Een gewone thermostaat zet de ketel alleen aan en uit. Een thermostaat met OpenTherm geeft de ketel door welke watertemperatuur nodig is, en de ketel past zijn vermogen daarop aan. De ketel slaat daardoor minder vaak aan en brandt gelijkmatiger. Dit werkt alleen als zowel de ketel als de thermostaat het protocol ondersteunen. OpenTherm-thermostaten krijgen vaak ook hun voeding via de ketel, zodat batterijen dan niet nodig zijn.

Thermostaat en radiatorkranen

Zitten er thermostatische radiatorkranen op de radiatoren, dan hoort de kraan in de referentieruimte met de kamerthermostaat helemaal open te staan, of daar wordt een gewone handkraan toegepast. Anders werken thermostaat en kraan elkaar tegen en blijft de ketel branden terwijl er geen water meer door de radiator stroomt.

Wat de thermostaat schakelt, hangt af van de warmtebron in de woning. Hetzelfde principe wordt bij verschillende systemen net iets anders uitgevoerd.

Cv-ketel op gas

Dit is de meest voorkomende situatie in appartementen en woningen. De thermostaat wordt aangesloten op de klemmen van de ketel die voor de kamerthermostaat bedoeld zijn. Bij een HR-ketel loont een modulerende thermostaat als de ketel dat ondersteunt, omdat de ketel dan met een lagere watertemperatuur werkt en beter condenseert. Bij stadsverwarming stuurt de thermostaat de afleverset aan; volg dan de aanwijzingen van de warmteleverancier over geschikte thermostaten.

Elektrische ketel en directe elektrische verwarming

Bij een elektrische ketel wordt de thermostaat op dezelfde manier op de ingang aangesloten als bij een gasketel. Bij elektrische vloerverwarming of elektrische panelen worden andere thermostaten gebruikt, die het verwarmingscircuit rechtstreeks schakelen en vaak een vloervoeler hebben. Die worden gekozen op basis van het vermogen van het circuit en aangesloten op de 230 V installatie, dus dat is altijd werk voor een elektricien.

Warmtepomp

Warmtepompen hebben meestal een eigen weersafhankelijke regeling en een ruimtebediening van de fabrikant. Een universele thermostaat wordt alleen aangesloten op de ingang die de fabrikant daarvoor heeft bedoeld, vaak een aan/uit- of OpenTherm-ingang. Bij een hybride warmtepomp wordt de thermostaat meestal op de warmtepomp of de hybride regelmodule aangesloten, die zelf de cv-ketel bijschakelt als dat nodig is. Een verkeerd aangesloten thermostaat kan de warmtepomp onnodig vaak laten aan- en afslaan, wat slecht is voor het toestel. Overleg daarom vóór de aankoop van een thermostaat met de installateur die de warmtepomp heeft geplaatst.

Meerdere zones

In een grotere woning of bij vloerverwarming in elke ruimte wordt zoneregeling toegepast. Elke ruimte heeft een eigen thermostaat die een thermische motor op de verdeler of een radiatorknop aanstuurt, en een regelunit zet de ketel aan zodra ten minste één zone warmte vraagt. Zo'n regeling wordt als geheel geprijsd en niet als één thermostaat.

• Thermostaat op de verkeerde plek. In de praktijk hangt de thermostaat geregeld boven een radiator of tegenover een raam in de zon, waardoor de verwarming afslaat terwijl het in de andere ruimtes nog koud is.
• Thermostaat op een buitenmuur. De koude muur koelt de thermostaat af en de ketel brandt onnodig lang.
• Verkeerde klemmen in de ketel. De thermostaat wordt aangesloten op klemmen met netspanning of op klemmen van een ander onderdeel.
• Aansluitwijze komt niet overeen. Aan de ene kant OpenTherm en aan de andere kant aan/uit, of de thermostaat staat in het menu nog op de verkeerde regelwijze.
• Thermostaat past niet bij de ketel. Er wordt een slimme thermostaat gekocht die niet met de betreffende ketel kan communiceren zonder adapter.
• Dichtgedraaide radiatorkraan in de referentieruimte. De ruimte met de thermostaat wordt niet warm en de ketel blijft branden.
• Zwak signaal van de draadloze thermostaat. De ketel krijgt af en toe geen signaal en stopt met verwarmen.
• Lege batterijen. Sommige thermostaten schakelen niet meer als de batterijen leeg zijn. Jaarlijks vervangen vóór het stookseizoen voorkomt dat.

Het aansluiten van de thermostaat in de ketel en alle werk aan de 230 V installatie hoort thuis bij een vakkundige elektricien of installateur. Fabrikanten van slimme thermostaten adviseren vaak installatie door een opgeleide installateur. Aan het gasdeel van de ketel mag niet worden gewerkt door de bewoner: sinds april 2023 mogen alleen gecertificeerde bedrijven met CO-gecertificeerde monteurs werkzaamheden aan cv-ketels en andere gastoestellen uitvoeren. Het inregelen en het onderhoud van de ketel doet dus een gecertificeerde cv-monteur. Sommige ketelfabrikanten stellen voor de garantie als voorwaarde dat werk aan de ketel door een erkend installatiebedrijf wordt gedaan. Voor het plaatsen van een kamerthermostaat is doorgaans geen vergunning nodig; vraag bij twijfel bij de gemeente na of dat in uw situatie anders is.

• de thermostaat hangt op een binnenmuur op ongeveer 1,5 m hoogte, buiten de zon en uit de buurt van warmtebronnen,
• bij het verhogen van de temperatuur op de thermostaat slaat de ketel binnen enkele minuten aan,
• bij het verlagen van de temperatuur slaat de ketel af of brandt hij lager,
• het display toont een temperatuur die overeenkomt met een thermometer in de ruimte,
• bij een draadloze thermostaat meldt de ontvanger ook vanaf de plek van de thermostaat een verbinding,
• de mantel van de ketel is gesloten, de thermostaat zit vast op de muurplaat en er hangen geen losse draden,
• het programma is ingesteld en u weet hoe u het kunt wijzigen,
• u hebt de handleiding en bij een slimme thermostaat toegang tot de app.

Geeft de thermostaat een andere temperatuur aan dan een gewone thermometer in de ruimte, dan is bij de meeste modellen een correctie van enkele tienden tot een paar graden mogelijk. Honeywell Home vermeldt voor de T4 een instelbare afwijking van plus of min 1,5 °C, en met nieuwere firmware plus of min 3 °C.

In de prijslijst van NUMIQ kost het aansluiten en plaatsen van een kamerthermostaat ongeveer 65 euro per stuk aan arbeid, inclusief klein verbruiksmateriaal. De thermostaat zelf is daarbij niet inbegrepen; voor een gangbare slimme thermostaat wordt in de winkel grofweg 90 tot 250 euro betaald, afhankelijk van merk en uitvoering. De prijs van het werk verschilt per regio en per stad.

Het uiteindelijke bedrag hangt af van:

• of de draad van de ketel naar de plek van de thermostaat al aanwezig is,
• een bedrade, draadloze of slimme thermostaat en het aantal apparaten dat gekoppeld moet worden,
• het type ketel, het protocol en de bereikbaarheid van de klemmen,
• of er een adapter of module nodig is tussen thermostaat en ketel,
• de noodzaak om een nieuwe kabel te trekken, sleuven te frezen en dicht te zetten,
• regeling van meerdere zones of groepen,
• het inregelen van de ketel door een cv-monteur.

Aanverwant werk kunt u apart laten begroten, bijvoorbeeld de voorbereiding voor het aansluiten van een slimme thermostaat, het vervangen van een thermostatische radiatorkraan of het frezen van sleuven voor de kabel. Meer posten vindt u bij elektrische installatie.