Beton zeminin makineyle perdahlanması (helikopter perdah)

Mastarla çekilmiş beton düzdür, ama yüzeyi gözeneklidir ve içinde bolca su vardır. Helikopter yüzeye ince bir çimento şerbeti çıkarır, gözenekleri kapatır ve üstteki birkaç milimetrelik tabakayı sıkıştırır. Ortaya çıkan yüzey yalnızca mastarla çekilmiş ya da elle perdahlanmış betona göre daha geç aşınır, daha kolay temizlenir ve daha az toz yapar.

Peki elle perdah yetmez mi? Birkaç metrekarede yeter. Daha büyük bir alanda ise tek bir usta elindeki malayla buna yetişemez. Beton bütün alanda aynı anda prizini alır ve perdah için uygun zaman aralığı sınırlıdır. Makine bir vardiyada onlarca, hatta yüzlerce metrekareyi bitirir ve çok daha düzgün bir yüzey bırakır.

Tipik kullanım alanları

• zeminin bitmiş yüzey olarak kaldığı garajlar ve araç sundurmaları,
• atölyeler, depolar, tarım yapıları ve ahırlar,
• bodrumlar, kazan daireleri ve teknik odalar,
• müstakil evlerde sonraki katmanlar için hassas düzlem gereken taban betonları,
• sonradan epoksi kaplanacak ya da emprenye edilecek beton alanlar.

Evin yaşam alanlarında perdahlı beton bitmiş zemin olarak daha az kullanılır. Orada genellikle dekoratif silinmiş ya da cilalanmış beton tercih edilir. Bu başka bir teknik ve başka gereksinimleri var.

Perdah, istediğiniz bir güne planlayabileceğiniz bağımsız bir iş değildir. Doğrudan beton dökümünün arkasından gelir. Ekip döküm günü şantiyede olmalıdır ve iş çoğu zaman akşam geç saatlere, hatta geceye uzar.

Adım adım uygulama

1. Beton dökülür, şişe vibratörle ya da titreşimli mastarla sıkıştırılır ve kot noktalarına göre istenen yüksekliğe çekilir.
2. Uzun saplı geniş bir perdah malasıyla ilk düzeltme yapılır, mastarın bıraktığı izler kapatılır.
3. Betonun "çekmesi" beklenir. Ustalar yüzeyi ayaklarıyla dener: ayakkabı genellikle yalnızca 2 ila 3 mm derinliğinde iz bırakıyor ve izin içinde su birikmiyorsa makine alana girebilir.
4. Helikopter, takılı perdah diskiyle ilk kez geçer. Disk yüzeyi açar, küçük dalgaları düzler ve şerbeti yukarı çeker.
5. Sertleştiricili uygulamada malzeme nemli yüzeye genellikle iki seferde serpilir ve diskle yüzeye işlenir.
6. Ardından kanatlarla geçilir, kanat açısı her geçişte biraz artırılır. Her turda yüzey biraz daha sıkılaşır ve parlamaya başlar.
7. Duvar kenarları, köşeler ve boru geçişlerinin çevresi küçük bir makineyle ya da elle bitirilir.
8. Perdah biter bitmez yüzeye kür malzemesi sürülür ya da üzeri naylonla örtülür.
9. Derzler, sıcaklığa ve betonun sertleşmesine göre genellikle sonraki 24 saat içinde kesilir.

Zamanlama neden bu kadar önemli

Makine alana erken girerse gömülür, yüzeye fazla su çıkarır ve dalga yapar. Geç girerse yüzey artık fazla serttir, kanatlar betonu sıkıştırmadan yalnızca cilalar. Doğru anın ne zaman geleceği sıcaklığa, rüzgâra, güneşe, çimento tipine ve katkılara bağlıdır. Yazın bu süre dökümden sonra kabaca 2 ila 4 saat, soğuk havada 8 saat ve daha fazla olabilir. Bu yüzden uygulamada sabah başlayan bir dökümün perdahının hava karardıktan sonra bitmesi sık görülür.

Perdah, altındaki her şey kadar iyidir. Perdahçılara yüklenen pek çok sorun aslında zemin hazırlığında başlar.

• taşıma gücü yeterli, sıkıştırılmış bir zemin, örneğin kompaktörle sıkıştırılmış ve yumuşak noktası olmayan bir mıcır yatağı,
• projeye göre ayırıcı naylon, su yalıtımı ya da üzerinde folyo olan ısı yalıtımı,
• yere bırakılmamış, paspayı takozları üzerine oturtulmuş ve sıkıca bağlanmış donatı,
• doğru yükseklikte yerleştirilmiş süzgeçler, kanallar, boru geçişleri ve kablo koruma boruları,
• betonun duvarlara dayanmaması için çevre boyunca kenar dilatasyon şeridi,
• işaretlenmiş zemin kotu ve varsa eğimler, örneğin garajda süzgece doğru,
• transmikser ve beton pompası için yaklaşma yolu ve duracakları yer,
• makineler için elektrik ya da yakıt, karanlıkta çalışmak için aydınlatma,
• çatısı olan yapılarda cereyana karşı kapatılmış boşluklar, yazın gölgelik, kışın dona karşı koruma.

Betonun siparişi de önemlidir. Perdahlı zeminlerde genellikle TS EN 206'ya göre en az C25/30 sınıfı, her mikserde aynı kıvamda gelen ve perdahı zorlaştıracak katkılar içermeyen bir beton kullanılır. Yüzey sertleştirici uygulanacaksa beton hava sürüklenmiş olmamalıdır. Hava sürüklenmiş betona serpme yapılırsa yüzey ileride kabuk kabuk kalkabilir. Beton tipini hazır beton santraliyle ve perdah ekibiyle önceden konuşmanız işinizi kolaylaştırır.

Sertleştiricisiz perdah

Makine yalnızca betondan yüzeye çıkan şerbetle çalışır. Yüzey, mastarla çekilmiş betona göre pürüzsüz ve daha sağlamdır. Bodrumlar, hafif kullanılan depolar, taban betonları ve sonradan kapatılacak zeminler için bu seçenek yeterlidir.

Yüzey sertleştiricili perdah

Yüzey sertleştirici, çimento ile kuvars kumu ya da korund gibi sert bir dolgunun kuru karışımıdır. Taze betonun üzerine serpilir ve yüzeye işlenir. Böylece araç tekerleklerine, el arabalarına, transpaletlere ve ağır eşyaların sürüklenmesine daha iyi dayanan, daha sert bir üst tabaka oluşur. Sertleştirici renkli de olabilir, en çok gri, antrasit ve kırmızımsı tonlar kullanılır. Renkli uygulamada tonun tamamen eşit olmayacağını bilmeniz gerekir. Hafif bir mermersi görünüm bu zeminin doğasında vardır.

Hangi durumda hangisi

• garaj, atölye, transpaletli depo: genellikle sertleştiricili,
• bodrum, teknik oda: çoğu zaman sertleştiricisiz yeterli,
• seramik, yapıştırılan zemin kaplaması ya da tesviye şapı altı: sertleştiricisiz, yüzeyi fazla kapatmak burada çoğu zaman uygun değildir,
• epoksi kaplama altı: sertleştiricisiz ya da kaplamacının istediği şekilde, çünkü kaplamacı yüzeyi zaten taşlayacak veya kumlayacaktır.

Elle yürütülen ve oturmalı makine

Küçük alanlarda ve müstakil evlerde, çapı kabaca 60 ila 120 cm olan tek rotorlu, elle yürütülen helikopterler kullanılır. Büyük fabrika ve depo zeminlerinde ise operatörün üzerinde oturduğu çift rotorlu makineler çalışır. Bir evin garajında ya da atölyesinde oturmalı makine genellikle kullanılmaz, çünkü içeri giremez, duvarların ve kolonların arasında manevra yapamaz.

Lifli beton

Hasır çelik yerine çelik ya da polipropilen lifli beton kullanılacaksa bunu önceden bilmek gerekir. Lifler yüzeyden dışarı çıkabilir ve perdah ekibi buna göre farklı çalışır. Lifli betonda yüzey sertleştirici çoğu zaman tam da lifleri yüzeyin altına bastırmak için kullanılır.

Metrekare başına iş yükü, dolayısıyla maliyet, büyük ölçüde makinenin ne kadar hızlı ve kesintisiz çalışabildiğine bağlıdır. Engelsiz, düz bir alan ekip için girintili çıkıntılı bir mekândan çok daha kolaydır.

İşi kolaylaştıranlar

• kolonsuz ve boru geçişi olmayan geniş, dikdörtgen bir alan,
• eğimsiz, yatay bir zemin,
• transmikser ve pompa için rahat yaklaşma,
• güneşten, rüzgârdan ve yağmurdan korunan, üstü kapalı bir alan,
• betonun öngörülebilir şekilde priz aldığı ılıman hava,
• her mikserde aynı kıvamı tutturan güvenilir bir santralden gelen beton.

İşi zorlaştıranlar

• elle perdah gerektiren küçük odalar ve çok sayıda köşe,
• alanın içindeki kolonlar, süzgeçler, kanallar ve boru geçişleri,
• süzgece doğru eğimler, çünkü eğim makineyle düz zeminden daha zor perdahlanır,
• yağmur ya da sert güneş riski olan açık alanda çalışmak,
• kış, çünkü beton yavaş priz alır ve perdah geceye uzar,
• sıcak ve rüzgârlı hava, çünkü yüzey hızlı ve düzensiz kurur, bu Türkiye'de özellikle yaz aylarında sık görülür,
• ısı yalıtımı üzerine dökülen ince plak, çünkü daha yumuşaktır ve makinenin hareketine daha hassastır,
• plak içinde yerden ısıtma, çünkü derz keserken dikkat gerekir.

Perdahlı zemin birkaç meslek grubunun arasında kalır. Bir kez betonun içinde kalan şeyi sonradan taşımak kolay değildir, bu yüzden her şeyi önceden konuşmak gerekir.

• tesisatçı ve elektrikçi zemindeki hatları, süzgeçleri ve koruma borularını dökümden önce bitirmiş olmalıdır,
• yerden ısıtmada sistem basınç altında test edilmiş olmalı, boru güzergâhları çizilmiş olmalıdır ki derz kesimi borulara denk gelmesin,
• şantiye şefi ya da mimar zemin kotunu kapı eşiklerine, garaj kapısına ve dışarıdaki zemine göre belirlemelidir,
• derz kesme ekibi zamanında gelmelidir, birkaç gün sonra değil,
• kaplamacı ya da fayansçı nasıl bir yüzeye ihtiyaç duyduğunu önceden söylemelidir,
• apartmanın ortak bodrumunda ya da otoparkında çalışılacaksa transmikserin yaklaşması, gürültü ve çalışma saatleri apartman yönetimiyle önceden konuşulmalıdır.

Seramik ve yapıştırılan kaplamalarda çoğu zaman bir şey unutulur: çok pürüzsüz, kapanmış bir yüzey yapıştırıcıyı iyi tutmaz. Bu durumda zeminin taşlanması ya da yapıştırıcı üreticisinin önerdiği astarla hazırlanması gerekir. Betonun üzerine seramik geleceğini baştan biliyorsanız bunu perdah ekibine söyleyin. O zaman yüzeyi parlatana kadar kapatmalarına gerek kalmaz.

Epoksi ve poliüretan kaplamalarda ise betonun nemi belirleyicidir. Yeni bir plak kalınlığa ve koşullara göre haftalar, hatta aylar boyunca kurur. Fazla nemli zemine yapılan kaplama ileride kabarabilir ya da kalkabilir. Ne zaman kaplama yapılabileceğine kaplamacı nem ölçümüne göre karar verir.

Betona su eklemek

Şantiyelerde betonun daha kolay çekilmesi için mikserin içine su eklendiği hâlâ görülür. Bu durumda yüzey zayıf ve tozlu olur, beton daha çok rötre yapar. Böyle bir zemin zamanla toz yapar ve üzerinde çatlaklar belirir.

Çok erken ya da çok geç perdah

Makinenin erken girmesi dalgalara ve sonradan su tutan çukurlara yol açar. Geç girmesi ise sadece parlayan ama sıkışmamış bir yüzey bırakır. Bu yüzey ufalanabilir ve kabuk kabuk kalkabilir.

Sertleştiricinin kalkması

Sertleştirici fazla kurumuş bir yüzeye serpilirse ya da yüzey, içindeki su ve hava çıkmadan kapatılırsa, üst tabakanın altında zayıf bir bölge oluşur. Aylar sonra ince pullar halinde kalkmalar başlar, en çok da araçların geçtiği yerlerde.

Yanık yüzey

Sertleşmiş betonda kanatları çok dik açıyla uzun süre çalıştırmak koyu, parlak lekeler bırakır. Bu sadece görüntü sorunu değildir. Böyle bir yüzey genellikle kırılgandır ve bazen üzerinde ince, ağ şeklinde çatlaklar oluşur.

Kür yapılmaması

En sık rastlanan hata budur. Perdahı yeni bitmiş yüzey güneşte ya da cereyanda bırakılırsa çok hızlı kurur. Kılcal çatlaklar oluşur, yüzey toz yapar ve dayanımını kaybeder. Betonun genellikle en az birkaç gün nemli tutulması, naylonla örtülmesi ya da üretici talimatına göre kür malzemesiyle korunması gerekir.

Geç ya da sığ kesilen derzler

Beton sertleşirken büzülür ve bir yerden çatlar. Kesilen derz, betona nerede çatlaması gerektiğini gösterir. Derzler geç ya da çok sığ kesilirse çatlak başka bir yerde, çoğu zaman bütün alanı eğri büğrü geçerek oluşur. Kesim derinliği genellikle plak kalınlığının yaklaşık üçte biri kadardır, derz aralıkları ise plak kalınlığına ve mekânın şekline göre belirlenir.

Kırık kenarlar ve izler

Duvar, eşik ve geçiş çevreleri elle bitirilir ve yorgunlukta ya da karanlıkta burada iş kolayca kötüleşir. Bu genellikle garaj kapısının önünde düzgün olmayan bir kenar ya da köşelerde diz izleri olarak kendini gösterir.

Sıradan bir garajın ya da atölyenin perdahı, döküm dahil bir gün sürer ve çoğu zaman akşama uzar. Büyük alanlar bölüm bölüm dökülür, her bölüm döküldüğü gün perdahlanır.

• derz kesimi genellikle 24 saat içinde, sıcaklığa göre bazen perdahtan birkaç saat sonra,
• zeminde dikkatli yürüme genellikle 1 ila 2 gün sonra,
• kür ve kurumaya karşı koruma yaklaşık ilk hafta boyunca,
• normal yükleme, örneğin otomobille girmek, betona ve tedarikçinin önerisine göre genellikle 1 ila 4 hafta sonra,
• betonun tam dayanımı genellikle 28 gün sonra kabul edilir,
• kaplama ya da yapıştırma ancak beton üreticinin belirttiği nem değerine kadar kuruduktan sonra.

Kışın beton yeterli dayanıma ulaşana kadar dondan korunmalıdır. Önlem alınmadan donlu havada döküm yapılması önerilmez, özellikle iç ve doğu bölgelerde bu konu ciddiye alınmalıdır. Yazın ise yüzeyi doğrudan güneşten korumak ve zemini daha uzun süre nemli tutmak gerekir.

Bazı ev sahipleri birkaç on metrekareye kadar olan garaj ya da atölye zeminlerini kendileri perdahlar. Helikopter, makine kiralama firmalarından kiralanabilir. Yine de doğru zamanlamanın deneyim istediğini ve betonun sizi beklemeyeceğini bilmelisiniz. Yardımcı olmadan bu işe girişmeyin ve en azından perdah için bir ekip çağırmanın daha akıllıca olup olmadığını düşünün. Makineyle çalışırken sağlam ayakkabı giyin ve dönen kanatlara kimsenin yaklaşmamasına dikkat edin.

1. Zemini hazırlamak ve sıkıştırmak, naylonu, paspayı takozları üzerindeki donatıyı ve kenar şeridini yerleştirmek.
2. Zemin kotunu duvarlara işaretlemek, mastarı ve kılavuz latalarını hazırlamak.
3. Hem diski hem kanatları olan bir helikopter kiralamak, kullanımını kuru zeminde denemek ve makineyi ertesi gün teslim etmeyi kiralama firmasıyla konuşmak.
4. Perdaha uygun beton sipariş etmek ve içine su eklememek.
5. Betonu dökmek, sıkıştırmak, mastarla çekmek ve perdah malasıyla düzeltmek.
6. Ayakkabı izinin derinliği yaklaşık 2 ila 3 mm'ye inene ve izde su birikmeyene kadar beklemek.
7. Alanı diskli helikopterle, bindirmeli ve düzenli şeritler halinde geçmek.
8. Kanatları takmak ve birkaç geçişte açılarını yavaş yavaş artırmak.
9. Kenarları ve köşeleri çelik malayla elle bitirmek.
10. Yüzeye hemen kür malzemesi sürmek ya da naylonla örtmek ve birkaç gün nemli tutmak.
11. Ertesi güne kadar derzleri elmas diskli derz kesme makinesiyle önceden belirlenen derinlikte kesmek.

Plakta yerden ısıtma ya da tesisat hatları varsa derz kesimini, hatların tam olarak nereden geçtiğini bilen birine bırakın.

Zemini gün ışığında teslim alın, en iyisi pencereden ya da bir el fenerinden gelen yan ışıkla. Yan ışık, doğrudan ışıkta görünmeyen dalgaları ve lekeleri ortaya çıkarır. Düzlüğü iki metrelik bir mastarı farklı yönlere yatırarak kontrol edin ve altındaki boşluğu ölçün. Kabul edilebilir sapma anlaşmaya ve zeminin üzerine ne geleceğine bağlıdır, bu yüzden bunu önceden kararlaştırın.

• düzlük ya da eğimler anlaşmaya uygun ve su süzgece doğru akıyor,
• zemin kotu eşiklere ve garaj kapısına uyuyor,
• yüzey dalgasız, çukursuz ve makine izi olmadan tek düze,
• elle sıvazlandığında yüzey toz yapmıyor ve ufalanmıyor,
• çekiçle tıklatıldığında boşluk sesi gelmiyor ve kalkan sertleştirici yok,
• kesilen derzlerin dışında çatlak yok,
• derzler düz, kararlaştırılan aralıklarda ve yeterli derinlikte,
• duvar, eşik ve geçiş çevrelerindeki kenarlar bitirilmiş ve kırık değil,
• renkli sertleştiricideki ton farkları kararlaştırılan sınırlar içinde,
• kür yöntemi, yükleme zamanı ve gereken kuruma süresi size bildirildi.