Çelik hasır serimi ve bağlanması 150×150

Beton basınca iyi dayanır ama çekmede zayıftır. Plak kururken büzülür. Üzerine araba park edildiğinde, ağır bir raf konduğunda ya da altındaki zemin donduğunda içinde çekme gerilmeleri oluşur. Donatı yoksa bu gerilmeler zamanla genişleyen çatlaklar olarak ortaya çıkar. Çelik hasır gerilmeleri daha geniş bir alana yayar. Çatlaklar küçük kalır ve plak bir bütün olarak çalışır.

150×150 çelik hasır genellikle şu yerlerde kullanılır:

• Müstakil evlerde grobeton ve zemine oturan döşemeler
• Garaj, atölye, depo ve tarım yapılarının zeminleri
• Teras, bahçe yolu ve otopark gibi açık alan betonları
• Statik proje öyle öngörüyorsa radye temeller ve döşemeler
• Yerden ısıtmalı şaplar (burada hasır borulara da taşıyıcılık eder)

İki durumu birbirinden ayırmak gerekir. Zemine oturan döşemede veya terasta hasır esas olarak çatlamayı sınırlar. Döşeme plağında, radye temelde veya taşıyıcı perdede ise donatı taşıyıcı sistemin parçasıdır. Çapı, konumu, bindirme boyu ve pas payı statik projede yazar. Bu durumda şantiyede kimse donatıyı kafasına göre değiştirmemeli, "garanti olsun" diye başka bir hasır da eklememelidir.

150×150 çelik hasır

Teller iki yönde de 150 mm aralıklıdır. Tel çapı genellikle yaklaşık 4 ile 8 mm arasında değişir. Ev ve garaj zeminlerinde en çok 6 mm tercih edilir. Türkiye'de hasırlar çoğunlukla yaklaşık 2,15×5 m ölçülerinde paneller halinde satılır, ama ölçüyü tedarikçinizden teyit edin. Normal yük alan zeminler, plaklar ve açık alan betonları için çok yönlü bir seçimdir. Metrekare başına daha az panel düştüğü ve bindirmeler rahat yapıldığı için hızlı serilir.

100×100 çelik hasır

Daha sık göz, ince katmanlarda ve kılcal çatlakların daha iyi sınırlanması gereken yerlerde seçilir. İnce şaplar, boru aralığı dar olan yerden ısıtma sistemleri ve görünür kalacak dekoratif betonlar buna örnektir. Tel genellikle daha incedir. Serimi biraz daha uzun sürer, kesmesi zahmetlidir. İri agregalı beton sık gözlerden zor geçer, bu yüzden betonun agrega boyutuna ve vibratörle iyi sıkıştırılmasına dikkat etmek gerekir.

İnşaat demirinin tek tek bağlanması

Sürekli temellerde, hatıllarda, lentolarda, kolonlarda ve döşemelerde hasır yerine çoğu zaman donatı çizimine göre tek tek çubuklar bağlanır. Demirler belirtilen aralıklarla yerleştirilir, kesişimlerin tamamı ya da bir kısmı bağ teliyle bağlanır. Hasırdan daha emek isteyen bir iştir: demirci ekibi farklı çaplarla çalışır, etriye, büküm ve ankraj yapar. Buna karşılık yapının en çok zorlanan noktaları tam olarak güçlendirilebilir. Aynı şantiyede iki yöntem sık sık birlikte kullanılır. Plağın geneli hasırla, kenarlar ve boşluk çevreleri ilave demirle donatılır.

Pratikte "sık olan daha sağlamdır" düşüncesiyle 150×150 hasırın ince telli 100×100 hasırla değiştirildiği görülür. Bu her zaman doğru değildir. Belirleyici olan, metre genişlik başına düşen çelik alanıdır, yani tel çapı ile aralığın birlikte etkisi. Donatı statik mühendis tarafından tasarlandıysa her değişikliği mutlaka onunla konuşun.

Hasır ancak bitmiş bir alt zemine serilir. Ekip geldiğinde alt zemin hazır değilse zaman kaybedilir ve sonuç da çoğu zaman daha kötü olur. Serimden önce şunlar tamamlanmış olmalı:

• Doğru kotta, sıkıştırılmış blokaj (stabilize) dolgu veya grobeton
• Katmanlarda varsa ısı yalıtımı, su yalıtımı veya ayırıcı naylon, ek yerleri bantlanmış olarak
• Çevre kalıbı ile iş derzi ve dilatasyon derzi kalıpları
• Plaktan geçecek pis su, temiz su ve elektrik boruları ile diğer geçişler
• Beton üst kotunun işaretlenmesi, örneğin kalıp üzerinde ya da lazer nivoyla

Erişim de önemlidir. Bir hasır paneli, özellikle 6 mm ve üzeri telde, tek kişinin rahatça taşıyamayacağı ağırlıktadır ve genellikle iki kişi taşır. Hasırlar bahçeden ya da merdivenden elle taşınacaksa iş belirgin şekilde uzar. Paneller doğrudan çamurun üzerine değil, takozların üzerine istiflenmeli ve yağ, gres gibi maddelerden korunmalıdır.

Ev inşaatında donatı çizimini içeren statik projenin elinizde olması ve donatıyı beton öncesinde kimin kontrol edeceğinin baştan belli olması gerekir.

Panellerin yerleştirilmesi ve kesilmesi

Ekip önce alanı, fire en az olacak ve bindirmeler mantıklı yerlere gelecek şekilde planlar. Hasırlar sıralar halinde serilir. Ekler genellikle şaşırtmalı yapılır ki dört panelin köşesi aynı noktada buluşmasın. Gereken yerlerde hasır demir makasıyla veya avuç taşlamayla kesilir. Taşlama kullanılırken kıvılcımlara dikkat edilmelidir, çünkü alttaki yalıtımı ve naylonu yakabilirler.

Bindirme

Komşu paneller birbirinin üzerine bindirilmelidir. Zemine oturan döşemelerde bindirme genellikle en az bir göz, çoğu zaman iki göz yapılır. 150×150 hasırda bu yaklaşık 150 ile 300 mm demektir. Taşıyıcı elemanlarda bindirme boyunu proje belirler ve genellikle daha uzundur. Bindirme, sadece tel uçları değil enine teller de üst üste gelecek şekilde yapılır. Kısa bindirme, tam iki panelin birleşim hattında çıkan çatlakların en yaygın nedenlerinden biridir.

Takozlama ve pas payı

Hasır toprağın, naylonun ya da yalıtımın üzerinde yatmamalıdır. Plağın dibinde kalan hasır neredeyse işe yaramaz, üstelik paslanır. Hasır, plastik pas payı takozlarıyla ya da beton takozlarla yükseltilir. Takozun yüksekliği beton örtüsünü, yani pas payını belirler. Döşemelerde bu genellikle yaklaşık 20 ile 40 mm'dir, dış ortamlarda ve zorlu koşullarda daha fazladır. Takozlar hasır aralarda sehim yapmasın diye düzenli bir ızgara halinde, kabaca her 60 ile 100 cm'de bir konur. Taş, tuğla veya tahta parçaları uygun değildir. Kayarlar ve betonun içinde zayıf noktalar oluştururlar.

Bağlama

Bindirmeler tavlı bağ teliyle bağlanır. Bu iş kerpeten veya bağ kancasıyla elle, büyük alanlarda bağ tabancasıyla da yapılır. Bağlar, hasırı yürürken ve beton dökülürken yerinde tutacak sıklıkta atılır. Bindirmelerde genellikle birkaç on santimetrede bir, uçlarda ise her zaman bağlanır. Tel uçları yüzeye doğru değil içeri doğru bükülür ki betondan dışarı çıkıp paslanmasın. Çelik hasırın şantiyede kaynakla birleştirilmesi normalde yapılmaz, çünkü kaynak çeliği zayıflatabilir.

Çift kat hasır ve ilave donatı

Kalın plaklarda alt ve üst olmak üzere iki kat hasır bulunur. Üst hasır, beton dökümünde işçilerin yürümesine dayanacak çelik sehpalarla ya da mesafe elemanlarıyla taşınır. Geçişlerin çevresine, boşluk köşelerine ve plağın iç köşelerine kısa çapraz demirler eklenir, çünkü çatlaklar en çok buralarda başlar. Dilatasyon derzlerinde hasır kesilir, aksi halde derz işlevini yapamaz.

Metrekare başına harcanan emek, alanın ne kadar karmaşık olduğuna göre değişir. İşi kolaylaştıran ve hızlandıran durumlar:

• Neredeyse hiç kesim gerektirmeyen, geçişsiz, dikdörtgen bir alan
• Düz ve sağlam zemin üzerinde tek kat hasır
• Kamyonun veya vinçli aracın alana kadar yanaşabilmesi
• Ekip geldiğinde alt zeminin ve kalıbın hazır olması

Buna karşılık emeği artıran durumlar:

• Girintili çıkıntılı plan, eğriler, açılı duvarlar ve çok sayıda köşe
• Hasırın etrafında kesilip tamamlanması gereken çok sayıda geçiş, süzgeç ve kanal
• Sehpalı çift kat hasır ya da hasırla tek tek demirin birlikte kullanılması
• Daha sık 100×100 hasır ya da kesmesi ve bükmesi zor kalın tel
• Hasırların elle taşındığı döşeme üstü veya ulaşılması zor bir alan
• Aynı ekip yapıyorsa yerden ısıtma borularının hasıra bağlanması

Teklif alırken malzemenin, takozların ve bağ telinin dahil olup olmadığını, yoksa yalnızca işçiliğin mi kastedildiğini netleştirin. NUMIQ'te işçilik ve malzeme bu metnin üstünde ayrı ayrı gösterilir.

Donatı, birbirine bağlı iki aşamanın arasında kalır. Ondan önce tesisatçı ile elektrikçi, plağın içinden veya altından geçecek her şeyi bitirmiş olmalıdır. Bitmiş plağa sonradan delik açmak donatıyı kesmek demektir. Taşıyıcı bir elemanda bu, statik mühendisin onayı olmadan kabul edilemez.

Zeminde yerden ısıtma olacaksa, boruların doğrudan çelik hasıra mı bağlanacağını yoksa çıkıntılı sistem levhası mı kullanılacağını önceden konuşun. Borular hasıra bağlanacaksa hasırın düz ve iyi takozlanmış olması gerekir. Aksi halde borular farklı yüksekliklerde kalır ve üstlerindeki şap yer yer fazla ince olur.

Donatıdan sonra kontrol ve beton dökümü gelir. Beton ekibi takozların zayıf olduğu yerleri bilmeli, yürüme kalaslarının üzerinden ya da takozların üstüne denk gelen noktalardan yürümelidir. Donatı kontrol edilmeden beton siparişi verilmemelidir. Transmikser kapıda beklerken hatalar artık düzeltilmez.

• Dipte yatan ya da döküm sırasında ezilen hasır: plak donatısızmış gibi çatlar, nemli zeminde donatı korozyona uğrar
• Yüzeye çok yakın hasır: ince pas payı, pas lekeleri ve özellikle don ile tuzun etkili olduğu dış mekânda beton kabarması
• Kısa bindirme ya da hiç bindirme olmaması: tam panel eklerinde, düzenli aralıklarla tekrarlayan düz çatlaklar
• Geçişlerde ve köşelerde eksik ilave donatı: boşluk köşelerinden başlayan çapraz çatlaklar
• Dilatasyon derzinden geçen hasır: plak derzin yanında, istenmeyen bir yerden çatlar
• Yağlı, çamurlu veya ağır paslı hasır: beton çeliğe iyi yapışmaz, hafif yüzey pası ise sorun değildir
• Dışarı çıkan bağ teli uçları: bitmiş zeminde veya terasta pas noktaları
• Taşlamayla ya da keskin hasır uçlarıyla delinen su yalıtımı: nem sorunu ancak yıllar sonra kendini gösterir

Bu hataların çoğu beton öncesi yapılan bir turda görülür. Döküm sonrasında ise yalnızca çatlaklardan anlaşılırlar ve onarımları zahmetlidir.

Basit bir garaj zemininde veya terasta iki kişilik bir ekip serim ve bağlamayı genellikle birkaç saatte bitirir. Geçişleri ve ilave donatısı olan bir evin tüm zemin katı çoğunlukla bir gün sürer, çift kat hasırda veya döşemede daha uzun. Donatının kuruma süresi yoktur, ama betonu uzun süre beklememelidir. Beklerse kirlenir, üzerinde yürünür ve takozlar kayar. En iyisi donatıyı dökümden bir gün önce ya da döküm sabahı hazırlamaktır.

Zemine oturan bir döşemeye, örneğin bahçe kulübesinin, terasın ya da garajın zeminine çelik hasırı becerikli bir kişi de serebilir. Döşeme plağı, ev temeli, merdiven ve diğer taşıyıcı elemanların donatısını ise kendiniz yapmayın. Orada statik mühendisin çizimi geçerlidir ve donatıyı bir uzmanın kontrol etmesi gerekir. Eldiven ve koruyucu gözlük kullanın, tel uçları keskindir.

1. Alt zeminin sıkıştırılmış ve düz olduğunu, naylonun veya yalıtımın sağlam olduğunu kontrol etmek.
2. Panellerin yerleşimini, bindirmeler en az bir ila iki göz olacak ve komşu sıralardaki ekler şaşırtmalı gelecek şekilde planlamak.
3. Hasırları, kıvılcımlar naylona zarar vermesin diye alanın dışında demir makasıyla veya taşlamayla kesmek.
4. Pas payı takozlarını, istenen örtüye uygun yükseklikte, yaklaşık her 60 ile 100 cm'de bir ızgara halinde dizmek.
5. Hasırları takozların üzerine yerleştirmek, kenarlardan en az pas payı kadar mesafe bırakmak.
6. Bindirmeleri düzenli aralıklarla ve uçlarda bağ teliyle bağlamak, tel uçlarını aşağı bükmek.
7. Köşelere ve geçişlerin çevresine kısa çapraz demirler eklemek.
8. Planlanan dilatasyon derzinin yerinde hasırı kesmek.
9. Alanı dolaşıp hasırın hiçbir yerde zemine değmediğini ve sallanmadığını kontrol etmek.
10. Döküm sırasında dikkatli yürümek, ezilen hasırı kancayla yeniden yerine kaldırmak.

Transmikser gelmeden önce tüm alanı dolaşın. Ev inşaatında donatıyı statik mühendisin ya da işi yürüten teknik sorumlunun kontrol etmesi gerekir. Özellikle şunlara bakın:

• Hasır türü, tel çapı ve göz aralığı projeye veya yapılan anlaşmaya uygun
• Hasırlar pas payı takozlarının üzerinde, hiçbir yerde alt zemine değmiyor
• Pas payı kalıp yanında ve çevre boyunca da korunmuş
• Bindirmeler gereken uzunlukta ve bağlanmış
• Geçişlerde ve köşelerde ilave donatı var
• Dilatasyon derzlerinde hasır kesilmiş
• Çift kat donatıda üst hasır sağlam şekilde taşınıyor ve sallanmıyor
• Donatı temiz, çamur, yağ ve pul pul dökülen pas yok
• Tel uçları yüzeye bakmıyor, hasırın altındaki yalıtım hasarsız
• Tüm geçişler ve borular yerleştirilmiş ve kaymaya karşı sabitlenmiş