Doka ve Peri sistem kalıbıyla döşeme kalıbı kurulumu

Döşeme taşıyıcı bir elemandır. Kalınlığını, donatısını, beton sınıfını ve kirişlerle nasıl birleşeceğini statik projeyi hazırlayan mühendis belirler. Türkiye'de konutların büyük kısmı betonarme karkas olarak yapılır. Döşeme kolonlara, perdelere ve kirişlere oturur, tuğla veya gazbeton duvarlar çoğunlukla sonradan örülür. Bu yüzden döşeme kalıbı çoğu zaman kiriş kalıbıyla birlikte kurulur ve beton tek seferde dökülür. Apartmanda kat ilavesi veya ortak alana dokunan bir iş söz konusuysa apartman yönetimi ve kat malikleriyle önceden konuşmanız gerekir.

Kalıba başlamadan önce şunlar hazır olmalı:

• Bir alt katın kolonları ve perde duvarları dökülmüş, kalıpları sökülmüş ve yeterince sertleşmiş olmalı.
• Döşeme alt kotu net belirlenmiş ve kolonlara işaretlenmiş olmalı. Genelde metre kotu ya da kot işareti kullanılır.
• Dikmelerin basacağı zemin sağlam ve düz olmalı: grobeton, bir alt kat döşemesi ya da altına kalas serilmiş sıkıştırılmış dolgu olabilir.
• Merdiven boşluğu, baca, tesisat şaftları ve geçişler işlenmiş döşeme planı sahada bulunmalı.
• Kirişlerin yan kalıplarını, döşeme kenarındaki alın kalıplarını ve konsolları kimin yapacağı konuşulmuş olmalı.
• Kalıp malzemesini getirecek kamyon ya da vinç için ulaşım yolu ve malzemeyi istifleyecek boş bir alan bulunmalı.

Sahada sık görülen bir durum şudur: ekip geldiğinde zemin katta gazbeton paletleri, kum yığını ve betoniyer duruyordur. Dikmeler engellerin arasına sıkıştırılır, kalıp düzenli bir aksla kurulamaz ve iş gereksiz yere uzar. Boşaltılmış ve süpürülmüş bir alan hem zaman kazandırır hem de sinir bozucu pazarlıkları önler.

Ayrıntılar sistemden sisteme biraz değişse de mantık aynıdır. Ekip üreticinin montaj kılavuzunu ve döşeme kalınlığına göre dikme ve kiriş aralıklarını gösteren tabloları esas alır.

1. Ölçü alma ve yerleşim

Önce kolonlar arası net mesafeler ölçülür, ardından zeminden döşeme alt kotuna kadar olan yükseklik kontrol edilir. Dikme boyları buna göre ayarlanır. Konutlardaki normal kat yüksekliğinde teleskopik çelik dikmeler yeterlidir. Bu dikmeler uzatılır, ince ayarı da dişli somunla yapılır.

2. Dikmeler, üç ayaklar ve başlıklar

İlk dikmeler, üzerlerine kiriş konana kadar onları dik tutan üç ayaklara yerleştirilir. Dikmenin üst ucunda kirişin oturduğu çatal başlık bulunur. Kenarlarda ve köşelerde dikmeler daha sık kurulur, çünkü sistemin en az kararlı olduğu yerler buralardır.

3. Ana ve tali kirişler

Kirişli sistemde önce başlıklara ana (alt) kirişler yerleştirilir, bunların üzerine dik açıyla tali (üst) kirişler dizilir. Bunlar genellikle I kesitli ahşap kalıp kirişleridir. Aralıkları döşeme kalınlığına bağlıdır: döşeme ne kadar kalınsa aks o kadar sıklaşır. Panel sistemde kiriş yerine, kalıp levhası üzerine monte edilmiş hazır çerçeveler doğrudan takılır.

4. Kalıp yüzeyi

Kirişlerin üzerine kalıp levhaları serilir. Bunlar çoğunlukla sarı yüzeyli üç katlı paneller ya da filmli plywood olur, kalınlıkları genellikle 21 veya 27 mm civarındadır. Levhalar birbirine sıkı yanaştırılır, kolon ve kiriş kenarlarında kalan şeritler ölçüsüne göre kesilir. Levhayla kolon arasındaki derz olabildiğince dar tutulmalı, yoksa çimento şerbeti buradan akar.

5. Kot ayarı

Yüzey kapandıktan sonra ekip kotu nivo ya da lazerle kontrol eder, dikmelerde son ayarı yapar. Açıklık büyükse mühendis bazen açıklık ortasında hafif bir ters sehim ister. Böylece döşeme yük aldığında gözle görülür biçimde aşağı sarkmaz.

6. Kirişler, kenarlar, boşluklar ve düşme koruması

Kiriş tabanları ve yan kalıpları kurulur, döşeme çevresine döşeme kenar kalınlığını belirleyen alın kalıbı takılır. Merdiven ve baca boşlukları yan tahtalarla çevrilir. Açık kenarlara koruma korkuluğu monte edilir, çünkü kalıbın üzerinde sonrasında hem demirciler hem betoncular çalışacak.

7. Kalıp yağı

Son olarak levha yüzeyine üreticinin önerdiği kalıp yağı ya da ayırıcı emülsiyon sürülür. Bu, kalıbı almayı kolaylaştırır, levhaları korur ve tavanın görünüşünü iyileştirir. İnce bir kat yeterlidir. Donatı serilmeden önce sürülür ki yağ demire bulaşmasın.

Doka da Peri de birden fazla döşeme kalıp sistemi sunar. Müstakil ev ve küçük apartman projelerinde sahada genellikle iki yaklaşımla karşılaşırsınız.

Kirişli kalıp

Dokaflex veya Peri Multiflex bunun tipik örnekleridir. Dikmeler, ahşap kirişler ve serbest kalıp levhalarından oluşur. Esnekliği en büyük avantajıdır: düzensiz planlarda, eğik duvarlarda, girintilerde, farklı yüksekliklerde ve sarkan kirişlerde rahatlıkla çalışır. Dezavantajı parça sayısının fazla olması ve levha kesimiyle daha çok el işçiliği gerektirmesidir.

Panel kalıp

Peri Skydeck veya Dokadek örnek gösterilebilir. Paneller hazır çerçevelerdir, çoğu hafif alüminyumdur, ekip bunları hızla asıp kaldırır. Düzenli alanlarda montaj belirgin şekilde hızlıdır ve tavan yüzeyi daha düzgün çıkar. Bazı sistemlerde erken söküm başlıkları bulunur: paneller erken alınır, dikmeler döşemenin altında kalmaya devam eder. Çok girintili çıkıntılı bir planda ise panellerin kirişli kalıpla tamamlanması gerekir.

Sizin için ne anlama geliyor

• Düz duvarlı, dikdörtgen bir ev: iki sistem de çalışır, paneller genelde daha hızlıdır.
• Girintili plan, cumbalar, eğik duvarlar, çok sayıda sarkan kiriş: çoğunlukla kirişli sistem.
• Tekrar eden katları olan çok katlı yapı: paneller tekrarlı kullanımda avantaj sağlar.
• Galeri boşluğu ya da yüksek tavanlı garaj gibi yüksek hacimler: daha uzun dikmeler veya yük kuleleri gerekebilir.

İki sistemin bir arada kullanılması yaygındır ve hata sayılmaz. Asıl önemli olan, ekibin o döşeme kalınlığı için üreticinin yük tablolarına uymasıdır.

Metrekare fiyatı, bir metrekarenin gerçekte ne kadar işçilik ve malzeme istediğine göre şekillenir. Alanı aynı iki döşeme bambaşka işler olabilir.

İşi kolaylaştıranlar:

• Çıkıntısız, düzenli bir plan
• Standart dikmelerin yettiği normal kat yüksekliği
• Altta sağlam ve düz bir zemin
• Ekibin ritim tutturabileceği büyük ve kesintisiz bir alan
• Kalıp malzemesini getirip götürmek için kamyon ya da vinç erişimi
• Kotu ve aksı düzgün dökülmüş kolonlar ve perdeler

İşi uzatanlar:

• Ayrı taban ve yan kalıbı, ayrı desteği gereken sarkan kirişler
• Konsollar, balkon döşemeleri ve çıkmalar
• Tek tek çevrilmesi gereken çok sayıda boşluk ve geçiş
• Uzun dikme, iskele veya yük kulesi gerektiren büyük yükseklik
• Dikme ve kiriş aksının sıklaştığı kalın döşeme
• Önce güçlendirilmesi gereken bozuk ya da yumuşak zemin
• Çok köşeli küçük alanlar, yani bol kesim ve uydurma
• Kış koşulları, yani betonun korunması ve desteğin daha uzun kalması

Teklifin yalnızca montajı mı, yoksa nakliyeyi, kalıp kirasını, sökümü, temizliği ve iadeyi de kapsadığını mutlaka sorun. Kiralık kalıpta ödeme, malzemenin şantiyede kaldığı süreye göre yapılır. Demir bağlamada ya da beton dökümünde yaşanan bir gecikme bu kalemi de büyütür.

Döşeme kalıbı kurmak bir meraklının işi değildir. Taşıyıcı bir elemanın, yüksekte yapılan bir işin ve normal bir döşemede metrekare başına birkaç yüz kilogramı bulan yükün söz konusu olduğunu unutmayın. Hata yalnızca eğri bir tavana değil, beton dökülürken kalıbın çökmesine de yol açabilir. Bu nedenle bu sayfada bir kendin yap rehberi yer almıyor. Yapı sahibi olarak siz zemini, erişimi ve projeleri hazırlayarak katkı sağlarsınız. Montajı bu sistemle düzenli çalışan deneyimli bir ekibe bırakın.

Döşeme kalıbı, birçok zanaatın buluştuğu bir düğüm noktasıdır. Ekipler önceden ne kadar iyi anlaşırsa, sonradan sertleşmiş betonu delmek o kadar az gerekir.

Betonarme ekibi ve statik mühendis

Kolonlar ve perdeler kotunda ve aksında dökülmüş olmalı. Mühendis kirişlerin, hatılların ve döşemenin birleşimini, gerekirse dikmelerin ne kadar süre altta kalacağını belirler. Sarkan kirişler ve konsollar için donatı çizimi sahada bulunmalı.

Demirciler

Donatı yalnızca bitmiş ve yağlanmış kalıbın üzerine serilir. Kalıp ekibi, paspayı takozlarının nereye konacağını ve kiriş birleşimleri gibi ağır noktaların nerede oluşacağını bilmelidir.

Elektrikçi, tesisatçı ve havalandırma

Döşemenin içine aydınlatma kutuları, kablo boruları, bazen de havalandırma kanalları yerleştirilir. Kutular doğrudan kalıp levhasına sabitlenir. Pis su, baca ya da havalandırma geçişleri kovan veya yan tahtalarla ayrılır. Unutulan bir geçiş, sonradan karot delme ve donatıyı kesme riski demektir.

Hazır beton santrali ve pompa

Döküm tarihi, kalıp kontrol edildikten ve donatı teslim alındıktan sonra kesinleşir. Pompa için kurulum yeri gerekir. Döküm uzun aralar verilmeden, kesintisiz yapılmalıdır. Deprem kuşağında olduğumuz için betonun vibratörle iyi yerleştirilmesi de en az kalıp kadar önemlidir.

Şantiye şefi

Dökümden önce kalıbı ve donatıyı şantiye şefinin ya da işi takip eden mühendisin gözden geçirmesi akıllıca olur. Kontrolün tarihini ve tespitleri yazılı olarak not alın. Beton döküldükten sonra kimse alttan bakamaz.

Sorunların çoğu kalıp alındıktan sonra görünür, o noktada da kolayca düzeltilemez.

• Yumuşak zemine basan dikmeler. Sıkıştırılmamış dolgu, donmuş toprak ya da altlıksız zeminde dikmeler döküm sırasında gömülür. Döşeme sarkar, kötü durumda kalıp yer yer çöker.
• Seyrek dikme ve kiriş aksı. Üretici tablosuna uyulmazsa kalıp dikmeler arasında esner ve tavan dalgalı çıkar. Kalın döşemede aşırı yükleme riski doğar.
• Dik durmayan dikmeler. Eğik bir dikme daha az yük taşır. Kenarlarda eksik üç ayak kararsızlığa yol açar.
• Açık derzler. Aralıklardan çimento şerbeti akar, tavanda çakıl yuvaları ve keskin taşmalar oluşur. Alçı sıva ve macun işi zorlaşır.
• Yanlış kot. Döşeme projedekinden alçak ya da yüksek kalır, sonradan kasalar, merdiven veya şap kalınlıkları tutmaz.
• Eksik ya da fazla kalıp yağı. Yağ yoksa beton levhaya yapışır ve kalıp alınırken yüzeyden parçalar kopar. Fazla yağ leke bırakır ve sıvanın tutunmasını zayıflatabilir.
• Unutulan geçişler ve kutular. Bitmiş döşemeye sonradan delik açmak yavaştır ve donatıya zarar verebilir.
• Erken kalıp alma ve dikme sökme. Genç beton henüz tam dayanımına ulaşmamıştır. İlk bakışta sorunsuz görünse bile döşeme sarkabilir veya çatlayabilir.
• Genç döşemeye yük bindirmek. Taze döşemeye tuğla paletleri istiflemek ya da alt döşemeyi desteklemeden üst katın kalıbına çok erken başlamak.

Çok katlı yapılarda sıkça gözden kaçan bir nokta var: taze döşeme yalnızca kendi ağırlığını değil, dikmeler üzerinden üstteki katın yükünü de taşır. Bu yüzden mühendisin tarif ettiği şekilde alt katlarda dikmeler daha uzun süre bırakılır.

Montaj

Düzenli planlı normal bir konutta deneyimli bir ekip döşeme kalıbını genellikle bir ila birkaç günde kurar. Düz alanda panel sistem daha hızlı ilerler, sarkan kirişler ve konsollarla dolu bir plan süreyi uzatır. Buna demir bağlama, kontrol ve döküm süreleri de eklenir.

Betonun sertleşmesi ve kalıp alma

Kalıp alma zamanı beton sınıfına, döşeme kalınlığına, açıklığa ve özellikle hava sıcaklığına bağlıdır. Kaba bir fikir vermesi için:

• Kenar alın kalıpları sıcak havada genellikle bir ila üç gün sonra alınabilir.
• Erken söküm sistemlerinde levhalar ve kirişler daha önce alınır, dikmeler ise döşemenin altında kalır.
• Normal kirişli sistemde kalıp genellikle birkaç gün ile yaklaşık iki hafta arasında alınır ve döşeme desteklenmeye devam eder.
• Destek dikmeleri çoğu zaman birkaç hafta kalır, süreyi mühendis belirler.
• Sıcaklık yaklaşık 5 °C'nin altına düştüğünde sertleşme belirgin şekilde yavaşlar ve tüm süreler uzar.

Beton proje dayanımına genellikle yaklaşık 28 günde ulaşır. Bu, o güne kadar her yerin desteklenmesi gerektiği anlamına gelmez, ama her erken söküm kararı şantiye şefi ya da mühendisle birlikte verilmelidir. Yazın taze döşemeyi sulayarak veya örterek hızlı kurumaya karşı, kışın da dona karşı korumak gerekir.

Geri destekleme

Kalıp erken alınırsa dikmeler döşemenin altında bırakılır ya da yeni dikmeler kurulur. Buna geri destekleme denir. Önemli olan tüm alanı aynı anda gevşetmemek, gözler halinde ilerlemektir. Böylece döşeme ani bir yük almaz.

Kalıbın üzerine donatı, sonra da beton gelmeden önce bir tur atıp dikkatle bakmaya değer. Uzman olmanız gerekmez: birçok şeyi alttan ve üstten bakarak görebilirsiniz. Emin olamadığınız noktaları şantiye şefine sorun.

• Dikmeler dik duruyor, sağlam zemine basıyor, gereken yerlerde altlarında kalas var
• Kenarlarda ve köşelerde üç ayak ya da başka bir sabitleme bulunuyor
• Dikme ve kiriş aksı, üretici tablosuna göre döşeme kalınlığına uygun
• Döşeme alt kotu projeyle uyumlu, lazer veya nivo ile kontrol edilmiş
• Kalıp yüzeyi düz, levhalar arasında gözle görülür kademe yok
• Derzler kolon ve kiriş kenarlarında ve boşlukların çevresinde de sıkı
• Kiriş yan kalıpları ve kenar alın kalıpları doğru yükseklikte ve sağlam bağlanmış
• Merdiven, baca ve şaft boşlukları doğru yerde ve doğru ölçüde
• Aydınlatma kutuları ve tesisat geçişleri elektrik ve sıhhi tesisat çizimlerine göre yerleştirilmiş
• Yüzey temiz, talaş, çivi ve kesim artığı yok
• Kalıp yağı eşit ve ince bir kat halinde sürülmüş
• Açık kenarlarda koruma korkuluğu var
• Kalıbın ne zaman ve nasıl alınacağı, dikmelerin ne kadar kalacağı konuşulmuş
• Kontrolün tarihi ve tespitler yazılı olarak not edilmiş

Kalıp alındıktan sonra tavana bakın. Derz izleri normaldir, alçı sıva veya macunun altında kaybolur. Büyük çakıl yuvalarını, döşemedeki sarkmayı veya çatlakları ise sıva başlamadan önce şantiye şefine gösterin.