Makineli anhidrit akışkan şap

Anhidrit şap, alçı esaslı ya da kalsiyum sülfat şap adıyla da bilinir. Bağlayıcısı çimento değil, kalsiyum sülfattır. TS EN 13813 sınıflandırmasında CA kısaltmasıyla tanınır. Bu kısaltmanın arkasında basınç dayanımı ve eğilme dayanımı yazar, örneğin CA-C20-F4 veya CA-C25-F5. Konutlarda genellikle bu sınıflar kullanılır.

En büyük avantajı akışkanlığıdır. Karışım yerden ısıtma borularının çevresini hava boşluğu bırakmadan sarar. Bu sayede ısı odaya hızlı ve dengeli geçer. Sertleşirken çok az büzülür, bu yüzden çimento esaslı şapa göre daha geniş alanları derzsiz geçebilir. Döküm sonrası yüzey oldukça düzdür. Bunu özellikle vinil ve büyük ebatlı seramik döşeyen ustalar fark eder.

Zayıf bir yanı da vardır: sürekli neme dayanmaz. Dış mekâna, kar suyu giren garaja, zemin nemi yükselen havasız bodruma ya da zemini düzenli olarak hortumla yıkanan alanlara uygun değildir. Normal bir banyoda kullanılabilir. Bunun için kuruduktan sonra üreticinin önerdiği astar ve su yalıtım katmanı uygulanır.

Tipik katmanlar ve kalınlıklar

• Yalıtım üzerinde yüzer şap: şap, ısı veya darbe sesi yalıtımı üzerine folyo ile ayrılarak dökülür. Genellikle yaklaşık 35 mm'den başlayan kalınlıkta yapılır. Kesin alt sınırı üretici, şap sınıfına ve yalıtımın sıkışabilirliğine göre belirler.
• Yerden ısıtmalı şap: boruların üst seviyesinin üzerinde genellikle yaklaşık 30 ila 35 mm şap istenir. Toplam kalınlık bu durumda çoğunlukla 45 ila 50 mm civarındadır.
• Ayırıcı katman üzerinde şap: beton döşeme üzerinde, arada yalnızca folyo ile dökülür. Kalınlık daha düşük olabilir, yaklaşık 30 mm'den başlar.

Üreticiler tek seferde yaklaşık 60 ila 80 mm'den kalın katmanları çoğunlukla önermez, çünkü bu kalınlık çok uzun sürede kurur. Şapın altında büyük kot farkları varsa bunları önce yalıtım levhaları veya hafif dolgu ile almak daha akıllıcadır.

Dökümün kendisi birkaç saat sürer, ama sonucu hazırlık belirler. Uygulamada sık görülen bir durum şudur: ekip gelir, binada pencereler henüz takılmamıştır ya da tesisat geçişleri kapatılmamıştır. O zaman ya beklenir ya da hazır olmayan bir mekâna dökülür. İkincisi ileride mutlaka sorun çıkarır.

• Kapalı yapı: pencereler ve dış kapı takılı olmalı. Taze şapa rüzgâr vurmamalı, doğrudan güneş gelmemeli.
• Duvarlarda ıslak işler bitmiş olmalı: alçı sıva ve diğer sıvalar genellikle önceden yapılır. Böylece bitmiş şapın üstüne harç dökülmez, mekândaki nem de artmaz.
• Zemindeki tesisatlar: elektrik, su, atık su ve havalandırma hatları döşenmiş, sabitlenmiş ve yalıtımla örtülmüş olmalı. Hiçbiri şapın planlanan üst kotunun üzerine taşmamalı. Elektrik hatlarını elektrikçi, su ve ısıtma hatlarını tesisatçı tamamlamış olmalı.
• Yalıtım: levhalar boşluksuz, birbirine tam oturacak şekilde döşenmiş ve sağlam olmalı. Üzerine basınca oynamamalı.
• Kenar dilatasyon bandı: folyo etekli köpük bant, odaların tüm çevresine, kolonların, merdivenlerin ve tesisat geçişlerinin etrafına yapıştırılmış olmalı. Kalınlığı genellikle yaklaşık 8 ila 10 mm'dir.
• Folyo: PE folyo yaklaşık 10 cm bindirmeyle serilmeli, ekler bantla kapatılmalı, kenarlar duvara kaldırılmalı. Akışkan şap en küçük deliği bile bulur.
• Yerden ısıtma: borular sağlam şekilde sabitlenmiş, basınç testi yapılmış olmalı. Sistem döküm sırasında basınç altında tutulur, böylece olası bir hasar hemen fark edilir.
• Erişim: mikserli araç ya da silo ve pompa için yer, ekibin istediği su ve elektrik, hortumun geçeceği boş bir güzergâh hazır olmalı.

Apartmanda iseniz apartman yönetimiyle önceden konuşun ve kat maliklerini bilgilendirin. Hortum merdiven boşluğundan ya da pencereden geçecek, araç binanın önünde duracak ve pompa ses yapacak. Ortak alanları korumak için merdiven ve asansör girişini örtmek de komşularla ilişkiyi kolaylaştırır.

Kot noktaları

Usta lazer nivo ile kotu ölçer ve tüm alana nivelman üçayakları ya da kot pulları dağıtır. Bunların uç noktası şapın üst seviyesini gösterir. Yerden ısıtmada aynı anda boruların üzerinde her noktada yeterli kalınlık olup olmadığı da kontrol edilir.

Karıştırma ve kıvam kontrolü

Karışım ya beton santralinden mikserle hazır gelir ya da kuru harç olarak silodan, suyla dozajlayan karıştırma pompası üzerinden verilir. Dökümden önce yayılma testi yapılır: karışım bir halkaya doldurulur, halka kaldırılır ve oluşan yuvarlağın çapı ölçülür. Doğru değeri üretici verir. Çok sulu karışım ayrışır, yüzeyde zayıf bir tabaka oluşur ve şap dayanımını kaybedebilir. Çok koyu karışım ise iyi yayılmaz.

Yayma ve havasını alma

Hortum en uzaktaki odadan çıkışa doğru ilerler. Karışım şeritler halinde üçayakların seviyesine kadar dökülür. Hemen ardından usta yüzeyi birbirine dik iki yönde dalgalandırma çubuğuyla geçer. Bu işlem şapın havasını alır, yüzeyi düzeltir ve şeritleri birbirine bağlar. Bu adım üstünkörü yapılırsa yüzeyde dalgalar, altında da hava kabarcıkları kalır.

Dilatasyonlar ve bitiriş

Yerden ısıtmada ayrı ısıtma devreleri arasında ve genellikle kapı geçişlerinde dilatasyon derzleri bırakılır, örneğin profil yerleştirilerek. Derzsiz alanların kesin ölçülerini şap üreticisi ve ısıtma projesi belirler. Döküm bitince mekân kapatılır ve birkaç saat içeri girilmez.

Çok sorulan bir soru şudur: çimento esaslı şap her şeye dayanıyorsa neden anhidrit seçilsin? Cevap, mekâna ve üstüne ne döşeneceğine bağlıdır. Türkiye'de konutlarda hâlâ en yaygın uygulama yarı kuru çimento esaslı makineli şaptır, anhidrit ise özellikle yerden ısıtmalı projelerde giderek daha çok tercih edilir.

• Düzlük: anhidrit döküldükten sonra, elle mastarlanan yarı kuru çimento şapa göre belirgin şekilde daha düzdür. Vinil altında tam yüzey tesviye çoğu zaman gerekmez ya da daha ince yapılır.
• Yerden ısıtma: anhidrit boruları tamamen sarar ve daha ince olabilir, bu yüzden ısıtma daha hızlı tepki verir. Isıtma devreye alma genellikle çimento şaptan daha erken başlayabilir.
• Büzülme ve çatlaklar: anhidrit daha az büzülür, dilatasyon alanları daha büyük olabilir.
• Nem: çimento esaslı şap suya karşı daha dayanıklıdır. Dış mekân, garaj, su basma riski olan teknik oda ya da nemli bodrum için çimento doğru seçimdir.
• Sonraki hazırlık: anhidrit neredeyse her zaman yüzey zımparası ve uygun astar ister. Çimento esaslı yapıştırıcılar ve tesviye harçları astarlanmamış anhidrit üzerine doğrudan sürülmemelidir, çünkü sülfatla kimyasal tepkimeye girip temas yüzeyine zarar verebilir.
• Kuruma: ince anhidrit katman görece hızlı kurur. Kalın katman ise yavaş kurur ve kötü havalandırmayı hiç sevmez.

Akışkanlığı nemden daha iyi korunmayla birleştiren çimento esaslı akışkan şaplar da vardır. Kararsızsanız uygulayıcıya kendi katman düzeniniz için iki seçeneği de sorun.

Makineli döküm büyük alanlarda verimlidir. Metrekare başına iş yükünü özellikle şu koşullar etkiler:

• Alan büyüklüğü: araç, pompa ve ekip küçük bir iş için de büyük bir iş için de aynı şekilde gelir. Bu yüzden küçük alan göreceli olarak daha zahmetlidir. Tek bir banyo için makineli döküm çoğu zaman mantıklı olmaz.
• Kalınlık ve kalınlık farkları: katman ne kadar kalınsa ve zemindeki kot farkları ne kadar büyükse, malzeme o kadar artar, kuruma o kadar uzar.
• Erişim: araca olan mesafe, kat, hortum uzunluğu, dar merdiven. Binanın önüne park edilemeyen bir apartmanda üst kat işi zorlaştırır.
• Mekânın parçalılığı: çok sayıda küçük oda, nişler, merdiven veya kolonlar daha fazla kenar bandı ve el işçiliği demektir.
• Yerden ısıtma: boruların üzerindeki kalınlık sürekli kontrol edilir, devreler arasına dilatasyon yapılır.
• Hazırlığın durumu: ekip folyo eksiklerini kapatmak, yalıtımı düzeltmek ya da başka ustaları beklemek zorunda kalırsa iş uzar.
• Hava ve sıcaklık: yaklaşık +5 °C altında döküm yapılmaz. Kışın mekân ısıtılmalı, yazın sıcakta ise cereyandan ve güneşten korunmalıdır. İç Anadolu ve Doğu'da kış, kıyı bölgelerinde yaz sıcağı bu açıdan ayrıca planlama ister.

Üzerinde yürüme ve yükleme

Şapın üzerinde genellikle yaklaşık 24 ila 48 saat sonra dikkatlice yürünebilir. Hafif yükü birkaç gün sonra taşır, tam yükü ise üreticiye göre çoğunlukla iki ila dört hafta sonra. Ağır iskele, seramik paletleri veya malzeme deposunun taze şap üzerinde yeri yoktur.

Havalandırma

İlk bir iki gün pencereleri kapalı tutun. Şap sertleşmek için neme ihtiyaç duyar, cereyan da çatlağa yol açabilir. Sonrasında ise yoğun havalandırma gerekir, en iyisi gün içinde birkaç kez pencereleri tamamen açıp kısa süre havalandırmaktır. Anhidrit kapalı ve nemli bir mekânda kendi kendine kurumaz. Üretici izin veriyorsa nem alma cihazı da yardımcı olur.

Zımparalama

Sertleşmeden sonra yüzeyde ince ve daha yumuşak bir tabaka oluşur. Bu tabaka yaklaşık birkaç gün ile bir hafta sonra zımpara makinesiyle alınır ve toz süpürülür. Zımpara gözenekleri açar, şap daha hızlı kurur ve kaplama daha iyi tutunur. Zımpara yapılmazsa yapıştırıcı, yüzey tabakasıyla birlikte kopabilir.

Ne kadar sürede kurur

Kaba bir kural olarak yaklaşık 4 cm kalınlığa kadar her santimetre için yaklaşık bir hafta hesaplanır. Daha kalın katmanlarda kuruma belirgin şekilde yavaşlar. Süre sıcaklığa, havadaki neme ve havalandırmaya bağlıdır. Bu yüzden takvim hiçbir zaman ölçümün yerini tutmaz.

Yerden ısıtmanın devreye alınması

Anhidritte ısıtmayla kurutmaya genellikle yaklaşık yedi gün sonra başlanabilir. Önce yaklaşık 20 ila 25 °C su sıcaklığıyla başlanır, sıcaklık kademeli olarak üreticinin belirttiği üst sınıra kadar çıkarılır, bir süre orada tutulur ve sonra yine kademeli olarak düşürülür. Bu süreci bir ısıtma devreye alma tutanağına yazın, kaplamayı yapacak usta bunu görmek isteyecektir. Kombiyi veya ısı pompasını döküm sonrası hemen tam güçte çalıştırmayın.

Kaplama öncesi nem ölçümü

Kaplama döşenmeden önce kalan nem ölçülür. En güvenilir yöntem karbür yöntemidir (CM). Anhidrit için yaygın olarak ısıtmasız zeminde yaklaşık %0,5 CM, yerden ısıtmalı zeminde yaklaşık %0,3 CM sınır olarak verilir. Parke ve nemden etkilenen kaplamalarda kaplama üreticisinin talimatına uyun. Ölçümler önceden işaretlenmiş noktalarda yapılır, böylece boru delinmez.

Sırada ne var

Kuruduktan sonra anhidrite uygun astar, gerekirse tesviye harcı, banyoda su yalıtımı ve ardından seramik ya da başka bir kaplama gelir. Bu aşamada fayansçı veya parke ustasıyla takvimi baştan konuşmak işe yarar. Kenar dilatasyon bandının taşan kısmı kaplama bittikten sonra kesilir, daha önce değil.

• Sızdıran folyo: karışım yalıtımın altına akar, levhalar kalkar ve şap yer yer incelir. Sonradan çatlak ya da boşluklu, tok bir ses olarak kendini gösterir.
• Kenar bandının olmaması: şap duvara dayanır, çatlaklar oluşur ve darbe sesi yapıya geçer. Apartmanda alt kattaki komşu bunu hemen fark eder.
• Sabitlenmemiş ısıtma boruları: akışkan karışım içinde yukarı yüzerler. Bazı noktalarda üstte yalnızca ince bir katman kalır ve orası çatlar.
• Dökümden hemen sonra cereyan ya da güneş: yüzey hızla kurur ve ağ şeklinde çatlar.
• Sonraki haftalarda havalandırmama: şap ıslak kalır, kaplama tarihi kayar ve kaplamanın altında küf oluşabilir.
• Nemli şaba kaplama: parke kabarır, vinil kalkar, seramikte yapıştırıcının tutunması zayıflar.
• Zımpara ve astarın atlanması: yapıştırıcı yüzey tabakasıyla birlikte kopar. Çimento esaslı yapıştırıcılarda temas yüzeyinde kimyasal hasar riski doğar.
• Kapı geçişlerinde dilatasyonun kapatılması: seramik dilatasyon derzinin üzerinden kesintisiz geçerse tam derzin üstünden çatlar.

Makineli dökümün kendisini pompalı ekibe bırakın, ekipman ve tecrübe olmadan yapılamaz. Ama hazırlıkta ve döküm sonrası bakımda siz de çok şey yapabilir, kaliteye doğrudan katkı sağlayabilirsiniz. Başlamadan önce uygulayıcıdan zemin, kenar bandı ve folyo ile ilgili beklentilerini yazılı olarak isteyin.

1. Zemini harç artıklarından, taşlardan ve tozdan temizlemek.
2. Tüm tesisat hatlarının sabitlenmiş ve yalıtımla örtülmüş olduğunu kontrol etmek.
3. Yalıtım levhalarını boşluksuz döşemek, oynayan yerleri beslemek ya da düzeltmek.
4. Kenar dilatasyon bandını tüm çevreye, kasaların, kolonların ve geçişlerin etrafına yapıştırmak.
5. PE folyoyu bindirmeli sermek ve ekleri bantla özenle kapatmak.
6. Folyoyu şapın üst kotunun üzerine kadar duvara kaldırmak ve bandın eteğiyle birleştirmek.
7. Boru geçişlerini ve köşeleri bantla kapatarak karışımın akabileceği yer bırakmamak.
8. Dökümden sonraki ilk bir iki gün pencereleri kapalı tutmak ve odalara girmemek.
9. Sonra gün içinde birkaç kez kısa ve tam açık havalandırma yapmak, kışın ortamı makul bir sıcaklıkta tutmak.
10. Şabı uygulayıcının talimatına göre zımparalatıp süpürtmek.
11. Yerden ısıtmada devreye almayı tutanağa göre başlatmak ve sıcaklıkları yazmak.
12. Kaplama döşenmeden önce kalan nem ölçümünü yaptırmak.

Teslim alırken tüm alanı dolaşın, mümkünse mastar ve gerekirse lazer nivo ile. Küçük düzensizlikler sonradan tesviye harcıyla düzeltilebilir. Kalınlık hataları veya çatlaklar ise hemen uygulayıcıyla çözülmelidir.

• düzlük, planlanan kaplamanın gerekliliklerine göre iki metrelik mastarla kontrol edilmiş,
• şap kotu, kararlaştırılan üst seviyeye, eşiklere ve merdivene uygun,
• yerden ısıtma borularının üzerindeki kalınlık kontrol edilmiş ve not edilmiş,
• yüzeyde çatlak, boşluk sesi veren nokta ve belirgin dalga yok,
• kenar dilatasyon bandı tüm çevrede sağlam duruyor,
• ısıtma devreleri arasındaki ve kapı geçişlerindeki dilatasyon derzleri kararlaştırılan yerlerde,
• döküm sonrası yerden ısıtma sisteminde basınç düşüşü yok,
• şap sınıfının yazdığı irsaliye ile havalandırma ve ısıtma devreye alma talimatları teslim edilmiş,
• zımpara tarihi belirlenmiş ve nem ölçüm noktaları işaretlenmiş.