Seramik kirişli döşeme montajı

Bu tip, yarı prefabrik döşeme olarak bilinir. Bir kısmı fabrikada hazırlanır, geri kalanı şantiyede beton dökülerek tamamlanır. Sonuçta alt yüzü seramik olan, birlikte çalışan bir betonarme plak elde edilir.

Sistemin ana parçaları

• Seramik betonarme kirişler: Alt kısımda seramik bir kabuk bulunur. Kabuğun içine üç boyutlu bir çelik kafes donatı betonla sabitlenmiştir. Bu donatı kirişin üstünden dışarı taşar ve beton döküldükten sonra kirişi plağa bağlar. Kirişler odanın açıklığına göre farklı boylarda üretilir.
• Dolgu blokları: Kirişlerin arasına konan, içi boşluklu seramik bloklardır. Farklı yükseklikleri vardır. Hangi yüksekliğin kullanılacağına açıklığa ve yüke göre statik mühendisi karar verir.
• Üst beton (basınç betonu): Blokların üzerine dökülen, genellikle yaklaşık 4 ile 6 cm kalınlığındaki beton tabakasıdır. İçine hasır çelik serilir. Beton kirişlerin üstündeki boşlukları da doldurarak nervürleri oluşturur.
• Çevre hatılı: Taşıyıcı duvarların üstünde döşemenin çevresini dolaşan betonarme kuşaktır. Döşemeyi duvara bağlar, binayı bir bütün hâlinde çalıştırır. Türkiye gibi depremin her zaman hesaba katıldığı bir yerde bu hatıl pazarlık konusu olmaz.
• Montaj dikmeleri: Beton dayanım kazanana kadar döşemeyi taşıyan geçici teleskopik dikmeler ve üstlerindeki kadronlar ya da taşıyıcı kirişlerdir.

Neden seramik?

Alt yüzey tuğla duvarla aynı malzemeden olduğu için tavana uygulanan alçı sıva duvardakine benzer şekilde tutunur. Döşeme, aynı kalınlıktaki dolu betonarme plaktan daha hafiftir. Bu da duvarlara ve temele gelen yükü azaltır. Depremde binaya etkiyen kuvvet kütleyle ilgili olduğu için hafif bir döşeme ayrıca işinize yarar. Boşluklu bloklar komşu odadan gelen sesi bir miktar keser. Ayak sesi ve darbe sesi için yine de şap altına yapılan yüzer döşeme gerekir.

Seramik döşeme, sade planlı ve normal açıklıklı müstakil evler için iyi bir seçimdir. Kirişler hafif olduğu için elle yerleştirilir. Döküm için betoniyer ya da pompalı bir hazır beton mikseri yeterlidir.

Diğer döşeme tipleriyle karşılaştırma

• Yerinde dökme betonarme plak: Karmaşık şekilleri, büyük açıklıkları, konsolları ve balkonları rahatça çözer. Buna karşılık tüm alana kalıp, daha fazla donatı ve daha fazla beton ister. Daha ağırdır ve daha fazla işçilik gerektirir.
• Klasik asmolen döşeme (EPS veya bims blok): Türkiye'de çok yaygındır. Nervürler yerinde kalıp kurularak dökülür. Esnek bir sistemdir ama kalıp işi fazladır. Alt yüzeyi seramik olmadığı için sıva hazırlığı farklı yapılır.
• Öngermeli döşeme panelleri: Çoğu zaman bir günde yerine konur ve üzerinde hemen yürünebilir. Ancak vinç, araç girebilen bir arsa ve çok düzgün örülmüş duvarlar ister. Düzensiz planlara pek uymaz.
• Filigran (yarı hazır) plaklar: İçinde donatı bulunan ince prefabrik plaklardır, kalan kalınlık üzerine dökülür. Alt yüzü düz beton olarak kalır. Bunlar da vinçle yerleştirilir.
• Ahşap kirişli döşeme: Hafif ve hızlıdır. Ahşap yapılarda ya da çatı altındaki son katta mantıklı olabilir. Sesi daha zayıf keser ve betonarme plak kadar rijit değildir.

Seramik döşemenin sınırları

Arada destek olmayan büyük açık alanlar için statik mühendisi genellikle bu sistemi önermez ya da daha yüksek bloklar ve daha sık kirişler ister. Konsol balkonlar bu döşemeyle doğrudan yapılamaz. Uygulamada balkon yerinde dökme betonarme olarak yapılır ve döşemenin geri kalanına bağlanır. Eski bir evde ahşap döşeme sökülüp yerine seramik döşeme konacaksa, eski duvarların yeni ve daha ağır yükü taşıyıp taşıyamayacağına bakılmalıdır. Bunun için mutlaka bir statik mühendisine değerlendirme yaptırın.

Döşeme taşıyıcı bir elemandır ve göz kararıyla değil projeye göre kurulur. Sorunların çoğu ilk kiriş yerine konmadan önce başlar.

Statik proje ve yerleşim planı

Döşemenin bir yerleşim planı olmalıdır. Bu planda kiriş tipi ve boyları, konumları, blok yüksekliği, çift kiriş kullanılacak yerler, boşluk çevresindeki değişim kirişleri, hatıl donatısı ve beton sınıfı yer alır. Planı statik mühendisi ya da projeye bakarak üreticinin teknik birimi hazırlar. Bu plan olmadan üretici genellikle hangi kirişleri göndereceğini bile bilemez.

Şantiyenin hazır olması

• Taşıyıcı duvarlar proje kotunda bitmiş ve terazide olmalıdır. Duvar yükseklikleri farklıysa kirişler eğri oturur, döşeme de eğri olur.
• Döşemenin altındaki zemin (temel plağı ya da alt kat döşemesi) dikmeleri taşıyabilmelidir. Yumuşak dolgu üzerinde altına takoz konmayan dikmeler zemine gömülür.
• Malzeme şantiyede olmalı ve zarar görmeyecek şekilde istiflenmelidir. Kirişler duvara dayanarak değil, altlıkların üzerinde yatay olarak saklanır.
• Yeterli sayıda dikme ve kadron olmalıdır. Sayıyı açıklıklar ve üreticinin önerileri belirler.
• Elektrikçi ve tesisatçı, armatürlerin, pis su borularının, havalandırmanın ve bacanın nereden geçeceğini önceden bilmelidir.

Güvenlik

Montaj yüksekte ve boşluğun üzerinde yapılır. Döşeme kenarlarına düşmeye karşı korkuluk konmalı, merdiven boşlukları kapatılmalı ya da çevrilmelidir. Şantiye elektriği ve özellikle şantiye panosu yetkili bir elektrikçinin işidir. Bu iş amatörlere göre değildir. Taşıyıcı bir eleman söz konusu olduğu için burada bilerek bir kendin yap rehberi verilmiyor. Kendi evinizi yaptırıyorsanız yardımcı olarak işe katılabilirsiniz, ama uygulamayı ve kontrolü deneyimli ustalar ile şantiye şefi ya da statik mühendisi yönetmelidir.

Mesnetlerin düzeltilmesi

Kirişlerin oturacağı yerlerde duvarın üstüne bir kat harç serilir. Harç küçük kot farklarını alır. Kiriş tuğlanın kenarına değil, tüm oturma yüzeyine basmalıdır. Duvara oturma boyunu üretici ve statik proje belirler, genellikle her iki uçta yaklaşık 12 ile 15 cm civarındadır.

Dikmelerin kurulması

Kirişler konmadan önce ya da hemen ardından altlarına montaj dikmeleri kurulur. Kirişlere dik yönde, dikmelerin üzerinde duran kadronlar ya da taşıyıcı kirişler geçer. Bu sıraların arasındaki mesafeyi üretici belirler, çoğunlukla yaklaşık 1,5 ile 1,8 m arasındadır. Uzun açıklıklarda dikmeler ortada biraz yükseltilir ki döşeme yük aldıktan sonra düzleşsin. Bu ters sehimin olup olmayacağını ve ne kadar olacağını ustanın tahmini değil, proje belirler.

Kirişlerin yerleştirilmesi

Kirişler blok genişliğine göre belirli aks aralıklarıyla dizilir. Önce iki kiriş konur, aralarına her iki uca birer blok yerleştirilir ve bu bloklar şablon gibi kullanılarak sonraki kirişlerin yeri ayarlanır. Kirişlere dik gelen bölme duvarların altında bir değişiklik gerekmez. Kirişlere paralel giden bölme duvarlarda ise proje çoğu zaman çift kiriş ister. Merdiven, baca ya da şaft boşluklarında değişim yapılır: kirişler kesilir ve yükleri komşu, güçlendirilmiş kirişlere ya da yerinde dökülen bir kirişe aktarılır.

Blokların dizilmesi

Bloklar kirişlerin arasına harçsız, kuru olarak ve sıkı bir şekilde dizilir. Hatıla bakan uçtaki blokların ağzı kapatılır, yoksa beton boşlukların içine akar. Alt yüzü çatlak ya da kırık bloklar döşemeye konmaz, çünkü ileride sıvayla birlikte dökülebilir. Blokların üzerine doğrudan basılmaz. Ustalar yükü kirişlere dağıtan kalas ya da tahta serer.

Hatıl kalıbı ve donatı

Döşeme çevresinde hatılın dış yüzüne kalıp kurulur ya da hatıl blokları kullanılır. Bu seramik parçaların arkasına ısı yalıtımı yerleştirilir. Yalıtım hatıl hizasında ısı köprüsü oluşmasını önler. Sonradan dış cepheye mantolama yapılacaksa bu ayrıntıyı da baştan konuşun. Hatıla projedeki donatı konur, genellikle etriyelerle bağlanmış dört boyuna demir. Blokların üzerine hasır çelik serilir. Hasır, betonun altında değil içinde kalsın diye mesafe takozları (paspayı) üzerine oturtulur.

Tesisat geçişleri

Armatürler için bloklara yerleştirilen buatlar, üst beton içinden geçen kablo boruları ve tesisat geçişleri için kılıf borular bu aşamada konmalıdır. Unutulan her şey sonradan bitmiş döşemeye delinir. Donatılı nervürlerin delinmesi ise her zaman risklidir.

Döküm öncesi kontrol

Beton dökülmeden önce donatıyı ve kiriş yerleşimini statik mühendisi ya da şantiye şefi kontrol etmelidir. Kontrolü yazılı olarak kaydetmek ve fotoğraflamak iyi bir alışkanlıktır. Beton döküldükten sonra hiçbir şey düzeltilemez.

Beton dökümü

Dökümden hemen önce bloklar bol suyla ıslatılır. Kuru seramik betondaki suyu çeker ve nervürlerdeki beton düzgün prizini alamaz. Projedeki sınıfta beton tek noktaya yığılmadan, alana eşit şekilde yayılarak dökülür. Özellikle nervürlerde ve hatılda hava boşlukları kolayca kaldığı için beton şişe vibratörle sıkıştırılır. Yüzey mastarla düzlenir.

Betonun kürü

Dökümden sonraki ilk günler kaliteyi belirler. Yüzey sulanarak ya da naylonla örtülerek nemli tutulur. Bu genellikle en az bir hafta sürer, sıcak ve rüzgârlı havada daha da uzun. Türkiye'nin pek çok yerinde yaz sıcağı betonu hızla kurutur, bu yüzden yaz dökümlerinde kür ihmal edilmemelidir. Hava yaklaşık 5 °C'nin altındaysa kış önlemleri alınmadan beton dökülmez.

Döşeme alanı aynı olsa bile işin zorluğu, dolayısıyla harcanan emek şantiyeden şantiyeye çok değişebilir.

Kolaylaştırır

• Aynı açıklıklara ve tek tip kirişe sahip sade, dikdörtgen bir plan.
• Sonradan düzeltme gerektirmeyen, düzgün ve terazide örülmüş duvarlar.
• Mikserin ve beton pompasının rahatça yanaşabildiği bir arsa.
• Zamanında gelen ve binanın yakınına istiflenen malzeme.
• Hazır bir yerleşim planı ve tesisat güzergâhlarının önceden belli olması.

Zorlaştırır

• Girintili çıkıntılı plan, açılı duvarlar ve farklı boylarda kirişler.
• Çok sayıda geçiş, değişim ve çift kiriş.
• Daha uzun dikme ve iskele gerektiren yüksek kat.
• Balkon ya da sarkık kiriş gibi yerinde dökülen parçalarla birleşim.
• Betonun zahmetle taşınması gereken dar ya da eğimli arsa.
• Döşemenin eski duvarlara yerleştirildiği, duvar üstlerinin bozuk olduğu ve kırım gerektiren tadilatlar.
• Ek kür önlemi isteyen kavurucu sıcak ya da soğuk hava.

Teklifleri karşılaştırırken m² başına verilen kalemin neleri kapsadığına bakın. Bazı tekliflerde yalnızca kiriş ve blok dizimi vardır, bazılarında dikmeler, hatıl, donatı ve beton dökümü de dahildir. Kapsam farkı ilk bakışta görüldüğünden genellikle daha büyüktür.

Döşeme, pek çok meslekten insanın aynı noktada buluştuğu yerdir. Ne kadar önceden anlaşılırsa, bitmiş elemanı sonradan kırmak o kadar az gerekir.

• Duvar ustası duvarları projedeki koda tam olarak çıkarmalıdır. Döşeme kotu merdiveni, odaların net yüksekliğini ve üst kattaki pencere seviyesini etkiler.
• Statik mühendisi yerleşim planını hazırlar ve dökümden önce donatıyı kontrol eder.
• Elektrikçi armatür buatlarını ve kablo borularını dökümden önce yerleştirir.
• Tesisatçı pis su, temiz su ve kalorifer geçişlerini işaretler ki sonradan delmek gerekmesin.
• Baca ustası ya da baca sistemi tedarikçisi boşluk ölçüsünü ve yanıcı malzemelere bırakılacak mesafeyi belirler.
• Hazır beton santrali doğru sınıfta ve kıvamda betonu konuşulan saatte gönderir. Döküm ekibi mikser gelmeden hazır olmalıdır.
• Döşemeden sonra üst kat duvarları ya da çatı gelir, daha sonra şap ve tavan alçı sıvası yapılır. Sıva doğrudan seramiğe uygulandığı için düzgün bir döşeme alçıpancının ve sıvacının işini hafifletir.

Sahada hep aynı hatalar tekrarlanır. Çoğu aceleden ya da dikmelerden tasarruf etme isteğinden kaynaklanır.

• Az dikme ya da çok geniş aralık: Kirişler taze betonun ağırlığıyla eğilir ve döşeme kalıcı olarak sehim yapar. Bu da dalgalı bir tavan ve sıva çatlakları olarak görünür.
• Kısa ya da düzgün olmayan mesnet: Kiriş dönebilir ya da duvarın kenarını kırabilir. İleride duvar ile tavanın birleştiği köşede çatlaklar belirir.
• Dökümde kuru bloklar: Nervürlerdeki beton suyunu kaybeder, iyi sertleşmez ve dayanımı düşük kalır. Yüzeyde kılcal çatlaklar oluşur.
• Betonun dibinde kalan hasır çelik: Takoz konmazsa hasır blokların üzerine iner ve hiçbir işe yaramaz. Döşeme üst yüzeyi zamanla çatlayabilir.
• Vibratör kullanılmaması: Nervürlerde ve hatılda boşluklar ve çakıl yuvaları kalır. Eleman zayıflar, donatı paslanabilir.
• Ağzı kapatılmamış uç bloklar: Beton boşluklara akar, döşeme gereksiz yere ağırlaşır ve olması gereken yerde beton eksik kalır.
• Dikmelerin erken sökülmesi ya da döşemenin erken yüklenmesi: Taze döşemeye paletle tuğla bırakmak ya da birkaç gün sonra dikmeleri almak sehime ve çatlağa yol açar.
• Unutulan geçişler: Sonradan yapılan delik nervürdeki donatıyı kesebilir. Büyük bir boşluk açılacaksa statik değerlendirme gerekir.
• Kirişlere paralel bölme duvarın güçlendirmesiz bırakılması: Altındaki kiriş duvarın yükü altında zamanla esner ve duvarda çatlak görünür.

Kiriş ve blok dizimi hızlı ilerler. Normal bir müstakil evde deneyimli bir ekip bir katın montajını genellikle bir ile iki günde bitirir. Hatıl kalıbı ve donatısı, hasır çelik ve tesisat bir iki gün daha sürer. Bir katın beton dökümü çoğunlukla bir günde tamamlanır.

En uzun kısım beklemektir. Beton proje dayanımına yaklaşık 28 günde ulaşır. Statik mühendisi ya da üretici farklı bir şey söylemedikçe dikmeler genellikle bu süreden sonra sökülür. Bazı uygulamalar daha erken kademeli gevşetmeye izin verir, ama bu yalnızca projedeki talimata göre yapılır. Soğuk havada beton daha yavaş sertleşir ve süre uzar. Birkaç gün sonra döşemenin üzerinde dikkatle yürünebilir. Ağır malzemeyi ise statik hesabın öngördüğü koşullar sağlanmadan üzerine koymayın.

Üst katın duvarlarına geçmek istiyorsanız, bunun ne zaman mümkün olduğunu ve dikmelerin yerinde kalıp kalmayacağını statik mühendisine sorun. Dikmeli döşemenin üstünde duvar örmek yaygındır, ama önceden konuşulmuş olmalıdır.

Teslimde, sonradan düzeltilmesi zor olan noktalara odaklanın. Kontrollerin bir kısmı dökümden önce, bir kısmı dikmeler söküldükten sonra yapılır. Teslim sırasında statik mühendisinin ya da şantiye şefinin bulunması önerilir.

• Kiriş tipi, boyları ve konumları yerleşim planına uygun
• Kirişlerin duvara oturma boyu yeterli ve kirişler harç yatağına oturuyor
• Çift kirişler ve değişimler projede gösterilen yerlerde
• Bloklar sağlam, sıkı dizilmiş ve uç blokların ağzı kapalı
• Hatıl donatısı ve hasır çelik projeye uygun ve paspayı takozları üzerinde
• Döküm öncesi donatı kontrolü yazılı olarak kayıtlı ve fotoğraflanmış
• Armatür buatları ve geçişler konuşulan yerlerde
• Beton sevk irsaliyesi projedeki beton sınıfını gösteriyor
• Üst beton yüzeyi düz, belirgin çatlak ve çakıl yuvası yok
• Dikmeler söküldükten sonra tavan düz ve gözle görülür sehim yok
• Döşeme ile duvarların birleşim yerinde çatlak yok
• Dikmeler projede ya da statik mühendisinin belirttiği süre dolduktan sonra sökülmüş