Makineli çimento esaslı şap

Dışarıdan bakınca hızlı bir iştir. Deneyimli bir ekip, sıradan bir müstakil evin zemin katını çoğu zaman tek günde bitirir. Sonucu ise ilk karışım gelmeden önce yapılan ayrıntılar belirler.

1. Zeminin ve kotların kontrolü. Ekip yalıtımı, naylonu ve kenar bantlarını kontrol eder. Duvarlardaki metre çizgisinden (yatay kot işareti) ya da lazerle bitmiş şap yüksekliğini bütün odalara taşır.
2. Kot noktalarının oluşturulması. Zemine karışımdan küçük topaklar ya da şeritler yapılır. Yüzey daha sonra bunlara göre çekilir. Büyük alanlarda tam kotta kılavuz şeritler hazırlanır, ustalar bunlara "ano" der.
3. Karışımın hazırlanması. Makineye kum, çimento, su ve tarife göre akışkanlaştırıcı katkı ile polipropilen lif eklenir. Karışım nemlidir, akıcı değil daha çok koyudur. Avucunuzda sıktığınızda şeklini korur, akmaz.
4. Taşıma ve yayma. Karışım hortumla onlarca metre uzağa, gerekirse üst kata kadar gider. Yerinde kürek ve tırmıkla yayılır, kabaca düzlenir.
5. Sıkıştırma ve mastarlama. Karışım sıkıştırılır ve alüminyum mastarla kot noktalarına göre çekilir. Sıkıştırma özellikle kenarlarda ve yerden ısıtma borularının üstünde önemlidir.
6. Makineyle perdah. Karışım biraz çekince yüzey dönen diskli ya da kanatlı perdah makinesiyle geçilir. Kapalı, düz ve oldukça pürüzsüz bir yüzey oluşur. Köşeler ve boru çevreleri elle perdahlanır.
7. Dilatasyon derzleri. Önceden konuşulan plana göre, özellikle kapı açıklıklarında ve geniş alanlarda derz kesilir ya da derz profili yerleştirilir.

Şap, iş sırasında oldukça geç gelir. Altına girmesi gereken ya da üstünde ıslak yapılacak her iş önceden bitmiş olmalıdır. Aksi halde zemin sonradan kırılır veya zarar görür.

• Pencereler ve dış kapılar takılmış olmalı. Şapa cereyansız ve dondan korunan bir ortam gerekir.
• İç sıvalar, alçı sıva dahil, bitmiş olmalı. Şaptan sonra duvarda yapılan ıslak işler kir, nem ve taze yüzeye zarar verme riski demektir.
• Zemindeki su, atık su ve elektrik tesisatı döşenmiş, sabitlenmiş ve kontrol edilmiş olmalı. Gider ağızları ve yer süzgeçleri son kotta ve kapalı olmalı.
• Yerden ısıtma döşenmiş ve basınç testinden geçmiş olmalı. Şap dökülürken sistem basınç altında kalmalı ki boruda bir hasar olursa hemen fark edilsin.
• Isı ve darbe sesi yalıtımı tüm yüzeye boşluksuz serilmiş, levhalar oynamıyor olmalı. Yalıtım içinden geçen borular ayrı bir katmanla düzlenmeli ki yalıtım şapın altında köprüler üzerinde kalmasın.
• Naylon ve kenar bantları serilmiş olmalı. Naylon yaklaşık 10 cm bindirmeli, bantla yapıştırılmış ve duvarlara kaldırılmış olmalı. Köpük kenar bandı bütün duvarları, kolonları, kasaları ve boru geçişlerini çevrelemeli.

Lojistiği de düşünün. Kum ve çimento binanın yanına indirilir. Bu yüzden girişe yakın, kamyonun ulaşabileceği sağlam bir zemin gerekir. Ekibe su ve genellikle elektrik lazım. Bazı makinelerin kendi dizel motoru vardır, bazıları trifaze prize bağlanır. Şantiyede böyle bir bağlantı yoksa onu bir elektrikçi kurmalıdır. Dairede çalışılacaksa apartman yönetimiyle ve gerekirse kat malikleriyle çalışma saatlerini, merdivenin ve asansörün korunmasını ve hortumun hangi yoldan geçeceğini önceden konuşun.

Yüzer şap

Konutlarda en yaygın çözümdür. Şap yalıtımın üstünde, naylonla ayrılmış olarak durur ve hiçbir yerde duvara ya da taşıyıcı sisteme değmez. Bu sayede ayak sesini azaltır ve sıcaklık değişimlerinde serbestçe hareket edebilir. Kalınlık genellikle 45 ile 60 mm civarındadır. Yerden ısıtma borularının üstünde çoğunlukla en az yaklaşık 45 mm örtü istenir, kesin değerleri sistem üreticisi ve projeyi hazırlayan mühendis belirler.

Ayırıcı katman üzerinde şap

Doğrudan beton döşemenin üstünde, yalnızca naylonla ayrılmış olarak durur. Yalıtım gerekmeyen bodrumlarda, garajlarda ya da atölyelerde kullanılır. Kalınlık genellikle yaklaşık 35 mm ve üzeridir.

Yapışık şap

Aderans köprüsüyle alttaki betona sıkıca bağlanır. Daha ince olabilir, genellikle 25 ile 40 mm arasıdır, ama alt zemin sağlam, temiz ve tozsuz olmalıdır. Tadilatta bazen eski betonu düzlemek için kullanılır. Tek bir yağlı ya da tozlu nokta bile yeter, şap orada zeminden ayrılır.

Çimento mu, anhidrit mi

Pek çok şantiyede çimento şap ile anhidrit (akışkan) şap arasında seçim yapılır. Çimento şap neme dayanıklıdır, banyoya, teknik odalara ve garaja uygundur, şantiyedeki kötü koşulları da tolere eder. Genellikle daha ekonomiktir. Ancak daha yavaş kurur ve daha çok rötre yapar, yani kururken büzülür. Bu yüzden dilatasyon derzi ve dikkatli bakım ister.

Anhidrit şap akışkandır, kendiliğinden yayılır ve genellikle daha düz olur. Yerden ısıtmanın üstünde daha ince dökülebilir ve ısıyı daha iyi iletir. Uzun süreli neme ise dayanmaz, kaplamadan önce genellikle zımparalanması gerekir, dış mekân ve ıslak hacimler için uygun değildir. Kararsızsanız zeminin nerede olacağına ve hangi kaplamayı planladığınıza göre seçin.

Dayanım, lif ve çelik hasır

Şap TS EN 13813'e göre sınıflandırılır, örneğin CT-C20-F4. CT çimento esaslı şap, C basınç dayanımı, F eğilmede çekme dayanımı demektir. Normal yaşam alanlarında düşük sınıflar, garaj veya atölyede daha yüksek sınıflar kullanılır. Karışımdaki polipropilen lifler, büzülme sırasında küçük çatlakların oluşmasını sınırlar. Çelik hasır daha çok yüksek yük altında, yerden ısıtmada üreticinin şartlarına göre ya da projede istendiğinde konur. Hasır şapın içinde durmalı, altta naylonun üstünde kalırsa bir işe yaramaz.

Şap metrekare üzerinden fiyatlandırılır. Fiyat ise her zaman belli bir temel kalınlığı esas alır ve her fazladan santimetre daha fazla malzeme ve emek demektir. Teklifleri karşılaştırırken hangi kalınlık için verildiğine bakın.

İşi kolaylaştıranlar:

• çok sayıda küçük oda yerine geniş ve bütün bir alan,
• düz ve iyi hazırlanmış yalıtım, net kotlar,
• hortum için kısa mesafe ve kum kamyonu için rahat erişim,
• şantiyede hazır su ve elektrik,
• yaklaşık +5 °C üzerinde ortam sıcaklığı ve kapalı açıklıklar.

İşi zorlaştıranlar:

• küçük metraj, yani makine ve ekibin kurulumunun birkaç metrekareye bölünmesi,
• çok sayıda küçük oda, banyo, koridor ve niş,
• borular üzerinde dikkatli sıkıştırma ve örtü kalınlığı takibi gerektiren yerden ısıtma,
• değişken kalınlığa yol açan bozuk zemin,
• yüksek katlar, uzun hortum güzergâhı veya apartman dairesi,
• yer süzgeçlerine eğim ve eşiksiz duşlar,
• ortamın ısıtılması gereken kış uygulaması.

Şapla ilgili sorunların çoğu döküm sırasında değil, sonraki haftalarda çıkar. Taze çimento şap, çimentonun düzgün sertleşmesi için ilk günlerde neme ihtiyaç duyar. Cereyan, doğrudan güneş ya da dökümden hemen sonra ısıtma, yüzeyin alttan önce kurumasına yol açar. Sonuç çatlaklar ve kenarların yukarı kalkmasıdır. Bu kalkmaya ustalar çanaklaşma der.

• İlk yaklaşık 2 ila 3 gün odaları kapalı tutun, cereyan olmasın.
• Sıcak havalarda, uygulayıcı önerirse yüzeyi hafifçe nemlendirebilir ya da naylonla örtebilirsiniz.
• Dikkatli yürümek genellikle 24 ila 48 saat sonra mümkündür, tam yükü yaklaşık 28 gün sonra taşır.
• İlk haftadan sonra kademeli havalandırmaya başlayın, en iyisi gün içinde kısa ve sık.

Şap ne kadar sürede kurur? Uygulamada kaba bir kural olarak ilk dört santimetre için santimetre başına yaklaşık bir hafta söylenir, sonrasında kuruma belirgin şekilde yavaşlar. 5 ila 6 cm kalınlıkta birkaç hafta, soğuk ve nemli dönemde iki ay ve daha fazlasını hesaba katın. Yine de tahmine güvenilmez. Kaplama öncesinde nem ölçülür, çoğunlukla karbür yöntemiyle (CM). Sınırları kaplama üreticisi belirler. Ahşap ve vinil zeminlerde sınır genellikle yaklaşık %2 CM civarındadır, yerden ısıtmada daha da düşüktür.

Yerden ısıtmada protokole göre ilk çalıştırma yapılır. Çimento şapta bu genellikle en erken yaklaşık 21 gün sonra başlar, hızlandırıcılı karışımlarda üreticiye göre daha önce. Sıcaklık her gün birkaç derece artırılır, bir süre en yüksek değerde tutulur, sonra yine kademeli olarak düşürülür. Bu protokolü kombi ve ısıtma tesisatını yapan tesisatçıdan isteyin, parke ustası ya da fayansçı çoğu zaman bunu soracaktır.

Şap, kaba inşaat ile ince işler arasındaki bağlantıdır. Bu yüzden tarihleri önceden ayarlamak işinizi kolaylaştırır.

• Tesisatçı ve elektrikçi zemindeki hatları bitirip kontrol edilmiş halde teslim eder. Şapı sonradan kırmak onu zayıflatır, naylona ve yalıtıma da zarar verir.
• Isıtma tesisatçısı basınç testini yapar, sistemi basınç altında bırakır ve şap kuruduktan sonra ilk çalıştırmayı gerçekleştirir.
• Yalıtım ekibi ya da inşaat ekibi yalıtımı ve naylonu serer. Bunu şap ekibi yapacaksa teklifte açıkça yazdırın.
• Fayansçı ve parke ustası şapın son kotunu bilmeli ki odalar arası geçişler, eşikler ve kapı yükseklikleri tutsun. İşe başlamadan önce yüzey genellikle zımparalanır. Böylece yüzeydeki ince ve zayıf çimento şerbeti tabakası alınır, çünkü bu tabaka yapıştırıcının tutunmasını bozar.
• Kapı ustası ahşap pervazlı kasaları ve iç kapıları şap ile kaplamadan sonra takar. Çelik kasalar daha önce yerleşir, onların çevresinde kenar bandı daha da önemlidir.

Şaptaki dilatasyon derzleri kaplamada da devam etmelidir. Fayansçı derzin üstünü seramikle kapatırsa ileride seramik çatlar. Derz planını çizdirin ve sonraki ustalara verin.

Apartman dairesinde döşemeye eklenen yük de önemlidir. Yeni zemin katmanı eskisinden belirgin şekilde kalın ve ağır olacaksa bunu önceden bir inşaat mühendisine danışın. Ayak sesinin alt kattaki komşuya geçmemesi için yalıtımın ve kenar bandının eksiksiz olmasına da dikkat edin.

Eksik ya da erken kesilen kenar bandı

Şap duvara veya kasaya değer ve ses köprüsü oluşur. Komşular ayak seslerini duyar, sıcaklık değişimlerinde duvar diplerinde çatlaklar görülür. Sık rastlanan hata: bant şaptan hemen sonra dibinden kesilir, ardından süpürgelik yapıştırıcıyla yapıştırılır ve köprü yine oluşur. Bant ancak kaplama döşendikten sonra kesilmelidir.

Sızdıran naylon

Çimento şerbeti yalıtım levhalarının arasına akar ve sertleşir. Darbe sesi yalıtımı anlamını yitirir, şap yer yer döşemeye sıkıca bağlanır.

Fazla sulu karışım

Çalışması kolaydır ama daha çok büzülür, daha geç kurur, yüzey zayıf ve tozlu olur. Anahtarla kazındığında soyulur ve ufalanır.

Yetersiz kalınlık

Isıtma borularının ya da tesisatın üstünde veya bozuk yalıtımda şap yer yer incelir. Çatlaklar tam bu noktalarda başlar, yük altında kırılabilir.

Eksik derzler

Geniş alanlarda, L şeklindeki odalarda ya da kapı geçişlerinde şap çatlağını kendisi oluşturur, hem de istemediğiniz yerde. Yön gösterici olarak yaklaşık 30 ila 40 m²'ye kadar ve kenar oranı yaklaşık 1:2'ye kadar olan alanlar söylenir. Yerden ısıtmada üreticiye göre çoğu zaman daha küçük alanlar istenir.

Nemli şap üzerine kaplama

Parke dalgalanır, vinil kalkar, kaplamanın altında küf oluşabilir. Genellikle taşınma tarihi yaklaşırken acele edildiğinde ve nem ölçülmediğinde olur.

Çok erken ısıtma veya kurutma

Dökümden hemen sonra tam ısıtma, sıcak hava üfleyici ya da nem alma cihazı çatlak ve çanaklaşmaya yol açar. Nem alma cihazı kullanılabilir, ama ilk günlerden sonra ve ölçülü biçimde.

Makineli şap dökümü, makinesi ve deneyimi olan bir ekibin işidir. Ama hazırlığı ve dökümden sonraki bakımı siz de yapabilirsiniz, bu da sizi birçok sorundan kurtarır. Makinenin elektrik bağlantısını mutlaka bir elektrikçiye bırakın.

1. Zemini süpürmek ve süpürgeyle çekmek, sıva artıklarını ve moloz kalıntılarını temizlemek.
2. Yalıtım levhalarının tüm yüzeye oturduğunu ve oynamadığını kontrol etmek, boşlukları doldurmak.
3. Kenar bandını bütün duvarlarda, kolonlarda, kasalarda ve boru geçişlerinde kontrol etmek, eksik yerleri tamamlamak.
4. Naylon bindirmelerini kontrol etmek ve birleşimleri bantla yapıştırmak.
5. Zemindeki tesisatı kadrajda metre görünecek şekilde fotoğraflamak, böylece ileride hatların nereden geçtiğini bilmek.
6. Pencereleri, denizlikleri, kapıları ve merdiveni karışıma karşı örtüp korumak.
7. Suya rahat erişim sağlamak, kum ve çimento için yer ayırmak.
8. Dökümden sonra pencere ve kapıları kapatmak, ilk günlerde cereyanı önlemek.
9. Sıcak havada yüzeyi uygulayıcının tarifine göre nemlendirmek ya da naylonla örtmek.
10. Yaklaşık bir hafta sonra kademeli ve kısa aralıklarla havalandırmaya başlamak, şapın üstünde ağır aletlerle dolaşmamak.
11. Kaplama öncesinde nemi ölçtürmek ve sonucu not etmek.

Şapı en iyi iş bittiği gün ve birkaç gün sonra, üzerinde yürünebilir hale geldiğinde yeniden kontrol edin. Düzlük için iki metrelik bir mastar hazırlayın. Kabul edilebilir sapma, anlaşılan düzlük sınıfına ve kaplamaya bağlıdır. Büyük ebatlı seramik ve vinilde beklentiler daha sıkıdır, bunu önceden konuşun.

• yüzey düz, iki metrelik mastarın altında anlaşılan toleranstan büyük boşluk yok,
• şap yüksekliği metre çizgisiyle, planlanan kaplama ve eşik yüksekliğiyle uyumlu,
• yüzey kapalı, ufalanmıyor ve anahtarla kazındığında soyulmuyor,
• özellikle duvar diplerinde, kapılarda ve köşelerde görünür çatlak yok,
• kenar bantları bütün ve şap hiçbir yerde duvara ya da kasaya değmiyor,
• dilatasyon derzleri plana uygun, kapı açıklıklarında ve geniş alanlarda mevcut,
• yer süzgeçleri ve geçişler doğru kotta, eğimler süzgeçlere doğru,
• yapışık şapta tıklatınca boş ses gelmiyor,
• yerden ısıtmada sistem basınç altında kalmış ve basınç düşmemiş,
• uygulayıcıdan kalınlık, karışım sınıfı ve derz planı bilgisi alınmış,
• kür süreci ve nem ölçümünün tarihi konusunda anlaşılmış.