Doğal taş, kültür taşı ve klinker kaplama

Doğal taş granit, arduvaz, kumtaşı, kireçtaşı gibi kayaçlardan kesilir veya yarılarak elde edilir. Ağırdır, her parçası farklıdır ve doğru seçilirse dış cephede onlarca yıl dayanır. Ancak her taş dona dayanıklı değildir. Kumtaşı su emer, emprenye edilmezse çabuk kirlenir. Mermer daha çok iç mekâna uygundur, dışarıda zamanla matlaşır. Doğu Anadolu ya da İç Anadolu gibi sert kışların yaşandığı bölgelerde satın almadan önce taşın dona dayanıklı olup olmadığını satıcıya mutlaka sorun.

Kültür taşı gerçek taşı aslına yakın taklit eden kalıplara dökülerek üretilir. Beton esaslı olanlar iç ve dış mekânda kullanılabilir. Alçı esaslı olanlar daha hafif ve işlemesi kolaydır, ama yalnızca kuru iç mekânlara uygundur. Banyoya veya cepheye konmaz. Kültür taşının avantajı daha hafif olması, ölçülerinin düzenli olması ve kolay kesilmesidir.

Klinker pişmiş topraktan yapılan, tuğla görünümlü ince plakalardır. Çok az su emer, dona dayanıklıdır ve bakımı kolaydır. Cephelerde, subasmanlarında, bacalarda ve endüstriyel tarzdaki iç mekânlarda sık kullanılır. Köşe parçaları da satıldığı için köşe, gerçekten tuğla örülmüş gibi görünür.

Sık yapılan bir yanılgı var: ince kaplama duvarı neredeyse hiç yalıtmaz. Duvarı korur ve görünümünü güzelleştirir, ama mantolamanın yerini tutmaz.

1. Zeminin kontrolü ve hazırlığı. Fayansçı kabaran sıvayı, tozu ve eski boyayı temizler. Duvarın düzlüğünü kontrol eder, büyük bozuklukları tesviye eder. Zemin sağlam, temiz ve kuru olmalıdır.
2. Astar ve su yalıtımı. Su emen yüzeylere astar sürülür. Topraktan nem alan subasmanında su yalıtımı katmanı mutlaka bulunmalıdır.
3. Yerleşim planı. Parçalar önce yere serilir ve birkaç farklı paketten karıştırılır. Böylece duvarda renk şeritleri oluşmaz. Yatay başlangıç çizgisi ve köşe noktaları işaretlenir.
4. Yapıştırma. Yapıştırıcı dişli malayla duvara sürülür, dış mekânda ayrıca kaplamanın arkasına da sürülür. Buna çift taraflı yapıştırma denir ve kaplamanın altında, içinde suyun donabileceği boşluklar kalmasını önler. Cephede esnek ve dona dayanıklı yapıştırıcı, ağır taşta ise büyük ve ağır parçalar için üretilmiş yapıştırıcı kullanılır.
5. Kesim ve köşeler. Pencere, kapı ve priz çevresindeki parçalar ölçüsüne göre kesilir. Köşelerde kesik görünmesin diye köşe parçası kullanılır veya parçalar sırayla bindirilir.
6. Derz. Yapıştırıcı sertleştikten sonra, genellikle yaklaşık bir gün sonra, üreticiye göre daha uzun da olabilir, derzler doldurulur. Derz dolgusu hem dış mekâna hem de kullanılan malzemeye uygun olmalıdır.
7. Temizlik ve koruma. Harç artıkları kurumadan temizlenir. Doğal taş ve bazı kültür taşları, üreticinin önerisine göre emprenye edilir.

Penceresiz, düz ve kesintisiz bir duvar fayansçı için kolay bir iştir. Şunlar işi uzatır ve zorlaştırır:

• Çok sayıda köşe, pencere kenarı ve kesim gerektiren hareketli bir yüzey
• Mozaik gibi dizilen, her parçasının ayrı seçilip kesildiği düzensiz doğal taş
• Önce onarılması, düzeltilmesi veya kurutulması gereken bozuk zemin
• İskele gerektiren yüksekte çalışma
• Mantolama yapılmış cephe, çünkü yalıtım sistemi üreticisinin kurallarına uymak gerekir
• Dış mekânda işi ılık ve kuru günlerle sınırlayan hava koşulları

Mantolu cephede şunu bilmekte fayda var: her sistem ağır taşı taşıyamaz. Hangi kaplamanın ve ne kadar ağırlığın uygun olduğunu, ek dübel gerekip gerekmediğini yalıtım sistemi üreticisi belirler. Bu durumda daha hafif kültür taşı veya klinker çoğu zaman daha mantıklı bir seçimdir. Deprem bölgelerinde, özellikle yüksek cephelerde ağır taş kaplamanın mekanik olarak da sabitlenmesi gerekebilir. Bunu deneyimli bir ustayla konuşun.

• Yapıştırıcıyı yalnızca nokta nokta sürmek: kaplamanın altında boşluk kalır ve don zamanla kaplamayı söker
• Cephede veya subasmanında sıradan iç mekân yapıştırıcısı kullanmak
• Subasmanını su yalıtımı yapmadan kaplamak ve kaplamayı toprağa kadar indirmek, böylece nem kaplamaya çekilir
• Alçı esaslı kültür taşını nemli bir odaya koymak
• Doğrudan güneş altında, donda veya yağmurdan hemen önce çalışmak; yapıştırıcı üreticileri genellikle yaklaşık 5 ile 25 °C arasını önerir
• Aynı paketten çıkan parçaları yan yana dizmek, böylece duvar lekeli görünür
• Ön yüzde harç artıklarını kurumaya bırakmak; gözenekli taştan bunlar neredeyse hiç çıkmaz

Uygulamada sorunun çoğu zaman kaplamanın kendisinden değil, eksik dilatasyondan kaynaklandığı görülür. Geniş yüzeylerde ve farklı malzemelerin birleştiği yerlerde esnek bir dilatasyon derzi bırakılmalıdır.

Salondaki bir duvarı veya şömine çevresini, sağlam bir merdivenden uzanabileceğiniz yüksekliğe kadar hafif kültür taşıyla kaplamak istiyorsanız bunu kendiniz de yapabilirsiniz. Cepheyi, su yalıtımlı subasmanını ve iskelede çalışmayı fayansçıya bırakın. Şöminede, şömine üreticisinin talimatındaki ateş mesafelerine uyun ve ısıya dayanıklı yapıştırıcı kullanın.

1. Duvarın sağlam, kuru ve düz olduğunu kontrol edin, kabaran sıvayı temizleyin.
2. Alçıpan duvarda, sistemin ne kadar kaplama ağırlığı taşıyabileceğini üreticiden öğrenin.
3. Duvara astar sürün ve talimata göre kurumasını bekleyin.
4. Parçaları yere serin ve birkaç paketten karıştırın.
5. Su terazisiyle ilk sıra için yatay bir çizgi çizin.
6. Yapıştırıcıyı talimata göre karıştırın ve dişli malayla yalnızca kısa sürede kaplayabileceğiniz kadar alana sürün.
7. Parçaları hafifçe çevirerek bastırın ve düzlüğü sık sık kontrol edin.
8. Parçaları elmas diskli avuç taşlamayla kesin; gözlük, toz maskesi ve kulaklık takın.
9. Ön yüze bulaşan yapıştırıcıyı hemen nemli süngerle silin.
10. Yapıştırıcı sertleşince derzleri doldurun ve derz malasıyla düzeltin.
11. Yüzeye üreticinin önerisine göre astar veya emprenye uygulayın.

• Sıralar yatay, yandan bakınca duvar düz ve dışarı taşan parça yok
• Tıklatınca, altta boşluk olduğunu gösteren boş ses gelmiyor
• Renkler ve şekiller eşit dağılmış, şerit veya leke yok
• Derzler dolu, aynı derinlikte ve çatlaksız
• Köşeler temiz, kesikler görünmüyor
• Pencere, denizlik ve priz çevresindeki parçalar düzgün kesilmiş
• Subasmanında su yalıtımı var ve kaplama doğrudan toprağa girmiyor
• Dilatasyon derzleri esnek mastikle doldurulmuş
• Yüzeyde kurumuş yapıştırıcı veya harç artığı kalmamış
• Olası onarımlar için kullanılan yapıştırıcının, derz dolgusunun ve emprenyenin adı size verilmiş