Su jeti ile kesim: fayansa oyma ve delik açma

Düz ve basit kesimler için su jetine gerek yoktur, fayansçı bunları yerinde halleder. Su jeti asıl şekil, hassasiyet ya da pahalı malzeme söz konusu olduğunda fark yaratır. Tipik durumlar şunlardır:

• boru, batarya, duş barı veya gider için açılan yuvarlak ve oval delikler; bunları panç ile tam ölçüsünde açmak zordur,
• fayans kenarına yakın oymalar; elle kesimde kenarda kalan ince köprü kolayca çatlar,
• darbeye ve titreşime hassas olan büyük ebatlı seramikler ve ince porselen levhalar,
• bozulan parçanın yerine yenisini bulmanın zor olduğu doğal taş ve pahalı dekorlar,
• farklı malzemelerden birleştirilen desenler, kakmalar ve dekoratif şekiller.

Peki neden daha az zarar verir? Su jeti soğuk keser ve disk gibi malzemeye bastırmaz. Bu yüzden fayansta daha az gerilme oluşur, kenar daha az kırılır. Yine de risk tamamen sıfır değildir, özellikle çok ince ya da zaten hafif hasarlı parçalarda.

Atölyelerin çoğunda süreç benzer ilerler:

1. Yerinde ölçü: fayansçı veya tesisatçı, deliklerin yerini fayansın kenarlarına ve derz çizgilerine göre ölçer.
2. Çizim: ölçülerden makinenin keseceği bir çizim ya da dijital dosya hazırlanır. Karmaşık şekillerde bazen bire bir ölçekte bir şablon da verilir.
3. Sabitleme: fayans, atölyenin söylediği yüzü üste gelecek şekilde makinenin ızgarasına yatırılır ve kesim sırasında kıpırdamasın diye sabitlenir.
4. Kesim: aşındırıcılı ince su huzmesi programlanan hat boyunca malzemeyi keser. Parçanın ortasındaki bir delikte huzme önce malzemeyi deler, sonra çevre çizgisini takip eder.
5. Kontrol ve temizlik: parça durulanır, ölçüler ve kenarlar kontrol edilir, gerekirse keskin kenarlar hafifçe zımparalanır.

Su jeti normalde yüzeye dik keser. Köşe birleşimleri için yapılan açılı kesimler, yani 45 derece pah kesimleri, genellikle başka bir yöntemle, eğilebilen elmas diskli özel kesme makinelerinde yapılır. Bazı atölyelerde eğilebilen kafalı makineler de bulunur, ama tam olarak neyi yapabildiklerini önceden sormakta fayda var.

İşin zorluğu, dolayısıyla parça başına maliyet birkaç şeye göre değişir:

• malzemenin kalınlığı ve sertliği; kalın porselen ya da taş, ince duvar fayansından daha yavaş kesilir,
• kesim hattının uzunluğu ve karmaşıklığı, yani kaç metre kesim, kaç kavis ve köşe olduğu,
• bir parçadaki delik sayısı ve bunların kenara uzaklığı,
• fayansın ebadı; büyük ebatlar zor taşınır ve zor sabitlenir,
• gönderilen bilgilerin kalitesi; belirsiz ya da hatalı bir çizim ek iş ve hata riski demektir,
• bir seferde kesilen parça sayısı; aynı oymadan birkaç tane için makineyi bir kez ayarlamak daha verimlidir.

Genel bütçeyi düşünürken fayansların atölyeye gidiş ve dönüşünü, ayrıca işin sıraya girip beklemesini de hesaba katın. Fayansçının bunu iş programına koyması gerekir, yoksa yarım kalmış bir duvarla beklemek zorunda kalır.

Uygulamada çoğu zaman bozulan şey kesimin kendisi değil, ona verilen bilgilerdir. Sık görülen durumlar şunlardır:

• ölçü fayansın kenarından değil duvardan alınır, delik sonra derzlerle uyuşmaz,
• derz genişliği unutulur, oyma birkaç milimetre kayık çıkar,
• borular henüz son yerinde değildir ve tesisatçı oymadan sonra onları kaydırır,
• hangi yüzün ön yüz olduğu belirtilmez, oyma ayna görüntüsü gibi ters kesilir,
• yedek parça gönderilmez, oysa pahalı malzemede aynı partiden yenisini bulmak zordur.

Priz ya da anahtar gibi elektrik tesisatı için açılan oymalarda, buatlar ve bağlantılar mutlaka yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Fayans yalnızca onların yerine göre uyarlanır.

Evde su jeti makineniz yoktur, ama doğru ölçüleri ve çizimi siz de hazırlayabilirsiniz. Parça geri geldiğinde milimetresi milimetresine oturması gerektiği için bu, size hem zaman hem sinir kazandırır.

1. Tesisatçı boruları ve giderleri son yerine sabitleyene kadar beklemek.
2. Fayans dizilimini duvarda veya zeminde planlamak ve oymanın hangi parçaya denk geldiğini belirlemek.
3. Her deliğin merkezini duvardan değil, fayansın iki kenarından ölçmek ve derz genişliğini eklemek.
4. Deliğin çapını ya da çevresini ölçmek ve parçanın rahat geçebilmesi için fayansçının önerdiği kadar küçük bir pay bırakmak.
5. Ölçülü basit bir çizim yapmak ya da gerçek boyutta kağıt şablon hazırlamak.
6. Fayansın arka yüzüne kurşun kalemle ön yüzü, döşeme yönünü ve parça numarasını yazmak.
7. Aynı partiden en az bir yedek parça eklemek.
8. Atölyeye vermeden önce çizimi şantiyedeki duruma göre bir kez daha karşılaştırmak.

Parçalar atölyeden geldiğinde onları yapıştırmadan önce inceleyin. Bir hata bu aşamada, bitmiş duvara göre çok daha kolay çözülür.

• deliklerin ölçüleri ve konumu çizimle uyuşuyor,
• oyma kenarları temiz, kırık ve çatlak yok,
• fayansın ön yüzü çizilmemiş, aşındırıcı ile kirlenmemiş,
• kenara yakın ince köprülerde çatlak yok,
• parça kuru halde yerine tutulduğunda hem borulara hem derzlere oturuyor,
• yerleştirildikten sonra boru geçişlerinin etrafında silikon ya da rozet için yer kalıyor,
• parça ve yedek sayısı siparişle aynı.