Patlatma taş kaplama (bahçe duvarı, subasman)

En sık bahçe duvarları, bahçe kapısı ayakları, alçak teras duvarları ve subasman, yani cephenin topraktan hemen yukarıdaki alt bölümü kaplanır. Subasman evin en çok yıpranan yeridir: yağmur suyu buraya sıçrar, kışın kar dibinde birikir. İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi soğuk bölgelerde yol kenarındaki evlerde buna tuzlama da eklenir. Sıva burada birkaç yıl içinde çatlar ve kararır, taş bu yükü çok daha iyi taşır.

Bir noktayı baştan açıkça söylemek gerekir: taş tek başına duvarı nemden korumaz. Subasmanın sağlam bir su yalıtımı olmalı ve su duvardan uzaklaşmalıdır. Kaplama koruyucu ve dekoratif bir katmandır, yalıtımın yerini tutmaz.

Piyasada iki temel seçenek vardır:

• Doğal patlatma taş: andezit, bazalt, traverten, kalker ya da kayrak taşı gibi. Her parça farklıdır, renkler canlıdır ve yüzey güzel yaşlanır. Daha ağırdır ve parçaların kalınlığı birbirini tutmaz, bu yüzden döşemesi daha zahmetlidir.
• Kültür taşı (yapay taş): pigmentli betondan dökülen parçalar. Daha hafiftir, kalınlıkları aynıdır ve kolay döşenir. Desenler tekrar eder, ama kaliteli ürünler doğal taştan zor ayırt edilir.

Subasman ve bahçe duvarı için üreticinin ya da satıcının açıkça dona dayanıklı ve dış mekâna uygun dediği taşı seçin. Yumuşak ve suyu çok emen türler, örneğin bazı kalkerler, toprağa yakın yerde don ve tuz yüzünden zamanla katman katman dökülebilir. Mantolamalı subasmanda genellikle hafif taş tercih edilir. Burada mantolama sisteminin üreticisinin izin verdiği kaplama ağırlığını mutlaka kontrol ettirin.

Fayansçı önce zemine bakar. Zemin sağlam, kuru, dağılmayan ve tozdan, eski boyadan, yosundan arınmış olmalıdır. Yeni dökülen betonun iyice kürlenmesi gerekir, bu süre genellikle dört hafta civarındadır. Kabaran sıva kazınır, bozuk yerler düzeltilir.

Subasmanda alt kenar ayrıca düşünülür. Kaplama, su yalıtımı olmadan toprağın içine gömülmemelidir. Genellikle zeminin biraz üstünde bitirilir ve evin önüne çakıllı bir drenaj şeridi yapılır, böylece yağmur suyu duvara sıçramaz.

Ardından yapıştırma gelir. Dış mekâna uygun, esnek ve dona dayanıklı yapıştırıcı kullanılır, genellikle TS EN 12004'e göre C2 sınıfı, taş için tercihen S1 esneklik sınıfında. Yapıştırıcı çift taraflı sürülür: hem duvara hem taşın arkasına, böylece taşın altında boşluk kalmaz. Su tam bu boşluklarda toplanır, kışın donar ve taşı yerinden koparır. Döşeme aşağıdan yukarıya doğru yapılır, renk lekeleri oluşmasın diye birkaç kasadan gelen parçalar karıştırılır.

Kaplama ya derzli yapılır ve yapıştırıcı kuruduktan sonra derzler taşa uygun derz harcıyla doldurulur ya da derzsiz, kuru duvar görünümünde döşenir. Son olarak taş türüne göre emprenye uygulanır, bu da su emmeyi ve beyaz lekeleri azaltır. Bahçe duvarında üstteki harpuşta da çok önemlidir, yoksa su yukarıdan kaplamanın arkasına sızar.

• Düz ve sağlam yüzey: penceresiz, çıkıntısız bir duvar hızlı ilerler. Her köşe, ayak, açıklık ya da basamak bol kesim demektir.
• Köşe parçaları: taşın hazır köşe parçası varsa köşeler hızlı ve temiz olur. Yoksa parçaların pahlanıp elle birleştirilmesi gerekir.
• Kalınlığı farklı doğal taş: eşit kalınlıktaki kültür taşına göre daha fazla yapıştırıcı ve sabır ister.
• Zeminin durumu: eski sıvanın kazınması, düzeltme ya da nemli subasmanın çözülmesi ilk taş konmadan önce iş çıkarır.
• Ulaşım ve hava: sık bir çit, duvarın dibindeki çiçeklik ya da çok sıcak veya soğuk havada çalışmak her şeyi yavaşlatır.

• yapıştırıcıyı sadece birkaç topak halinde sürmek, taşın altında boşluk kalır ve kaplama birkaç kış sonra dökülür,
• esnek ve dona dayanıklı yapıştırıcı yerine sıradan iç mekân yapıştırıcısı kullanmak,
• tozlu, ıslak ya da donmuş zemine yapıştırmak veya doğrudan güneş altında çalışmak, yapıştırıcı taş oturmadan kabuk bağlar,
• bahçe duvarını harpuştasız bırakmak, su üst derzden kaplamanın arkasına iner,
• subasmanı su yalıtımı ve drenaj olmadan toprağın içine kadar kaplamak,
• tek kasadaki taşları karıştırmadan döşemek, duvarda farklı renkte bantlar oluşur.

Yapıştırıcı genellikle yaklaşık +5 ile +25 °C arasında uygulanır, kesin koşullar ambalajın üzerinde yazar.

Alçak bir beton bahçe duvarını ya da teras duvarını biraz sabır ve elmas diskli bir avuç taşlama ile kendiniz de kaplayabilirsiniz. Taş keserken koruyucu gözlük, toz maskesi ve kulaklık takın.

1. Duvarı toz, yosun ve gevşek parçalardan temizlemek, gerekirse yıkayıp kurumaya bırakmak.
2. Taşları duvarın yanına yere sermek ve birkaç kasadan gelen parçaları karıştırmak.
3. İlk sıra için ip germek ya da yatay bir çizgi çizmek.
4. Esnek, dona dayanıklı yapıştırıcıyı talimata göre karıştırmak, ambalajda yazan süre içinde kullanılabilecek kadar hazırlamak.
5. Yapıştırıcıyı dişli malayla hem duvara hem taşın arkasına sürmek.
6. Taşı hafifçe kaydırarak bastırmak, yapıştırıcı tüm arka yüzü doldursun, taşan fazlayı almak.
7. Önce köşe parçalarını koymak, sonra yüzeye aşağıdan yukarıya devam etmek.
8. Kenarlardaki ve ayak dibindeki parçaları taşlamayla kesmek.
9. Derzli kaplama seçildiyse yapıştırıcı kuruduktan sonra derzleri taş derz harcıyla doldurmak.
10. Duvarın üstüne taşma payı ve damlalığı olan bir harpuşta yerleştirmek.
11. Her şey tamamen kuruduktan sonra emprenyeyi üretici talimatına göre uygulamak.

Mantolamalı ya da nem sorunu olan bir evin subasmanını bir ustaya bırakın, burada yapılan hata bütün duvara yansır.

• taşlara hafifçe vurduğunuzda boş ses gelmiyor,
• hiçbir parça oynamıyor ve kenarlarında çatlak yok,
• renkler ve şekiller belirgin lekeler olmadan eşit dağılmış,
• derzler dolu, çatlaksız ve taş yüzeyinde yapıştırıcı kalıntısı yok,
• köşeler temiz ve köşe parçaları yüzeyle uyumlu,
• bahçe duvarında taşma paylı harpuşta var ve su kaplamanın dışına akıyor,
• subasmanın alt kenarı zeminin üstünde bitiyor ve su evden uzaklaşıyor,
• ustadan kullanılan yapıştırıcının, derz harcının ve emprenyenin adını aldınız.