Fayans ve yer seramiğine delik açma ve kesim

Kesim, köşeli ve düzensiz şekiller için kullanılır. Karonun köşesine açılan bir çentik, klozet, duş kanalı, kontrol kapağı ya da köşeli bir elektrik kutusu için açılan pencere bu gruptadır. Genellikle elmas diskli avuç taşlama ile yapılır, düz kesimlerde fayans kesme makinesi ile taşlama birlikte kullanılabilir.

Yuvarlak delik, elmas panç ile açılır. Kenar daha temiz çıkar ve delik tam yuvarlak olur. Borular, batarya çıkışları, yuvarlak priz kutuları ve giderler için uygundur. Büyük çaplarda, genellikle 15 cm'nin üzerinde, panç çoğu zaman taşlama ya da frezeyle birlikte kullanılır.

Malzeme de işi çok değiştirir:

• duvar fayansı daha yumuşak ve gözenekli bir gövdeye sahiptir, delmesi kolaydır ve daha düşük güçlü elmas aletler yeterlidir,
• granit seramik ve porselen karo çok sert ve neredeyse hiç su emmez, bu yüzden yalnızca elmasla ve suyla soğutarak işlenir, aksi halde alet ısınır ve karo çatlayabilir,
• doğal taş ve mermer kırılgandır, bu nedenle yavaş ve sarsmadan delinir.

Hataların çoğu delerken değil, ölçerken yapılır. Fayansçı bu yüzden önce deliğin yerini son döşenen sıradan ölçer ve derz genişliğini de hesaba katar. Noktayı kurşun kalem ya da keçeli kalemle karoya aktarır. Yuvarlak deliklerde sık sık kâğıt şablon kullanılır ya da deliği kapatacak rozet esas alınır.

Karo düz ve biraz yumuşak bir zemine, örneğin lastik bir altlığa ya da kartona konur ve kaymasın diye sabitlenir. Panç önce eğik, yaklaşık 45° açıyla tutulur. Böylece sırlı yüzeyde kaymaz ve küçük bir yiv açar. Ardından yavaş yavaş dik konuma getirilir. Düşük devirde, hafif baskıyla, darbe modu kapalı ve suyla delinir. Su hem pançı hem karoyu soğutur, tozu da bağlar.

Taşlamayla yapılan kesimlerde önce çizgi boyunca sığ kesikler atılır, kesim sonra adım adım derinleştirilir. İç köşeler dikkatle tamamlanır ki karo zayıf noktasından kırılmasın. Vida ve dübel için küçük delikler ince bir seramik matkabıyla açılır. Delinecek yere yapıştırılan bir parça maskeleme bandı, matkabın başta kaymasını önler. Son olarak kenarlar elmas eğe, zımpara süngeri ya da ince zımpara kâğıdıyla düzeltilir.

İlk bakışta aynı görünen iki delik, harcanan zaman açısından çok farklı olabilir. Zorluğu en çok şunlar belirler:

• malzemenin sertliği ve kalınlığı: kalın granit seramik, ince duvar fayansına göre çok daha uzun sürede delinir ve aleti daha çok aşındırır,
• deliğin boyutu ve şekli: küçük yuvarlak bir delik çabuk biter, büyük ya da düzensiz bir kesim ise daha fazla kesik ve rötuş ister,
• deliğin konumu: karonun kenarına ya da köşesine çok yakın bir delik kırılma riskini artırır,
• büyük ebatlı karolar: taşıması ve tutması zordur, ayrıca her kırılan karo daha çok can sıkar,
• önceden döşenmiş fayansa delik: karo sabitlenemez, su duvardan aşağı akar ve su ile elektrik hatlarının nereden geçtiğini bilmek gerekir,
• aynı deliklerin sayısı: seri işte alet bir kez ayarlanır ve iş daha akıcı ilerler.

• Yanlış alet. Beton matkabı ya da açık bırakılan darbe modu sırrı kırar, granit seramiği delmeden önce parçalar. Karoya elmas uçlu matkap ya da panç kullanılır.
• Kuru delme. Su olmadan panç hızla ısınır ve körelir, karo da ısıdan çatlayabilir. Soğutma mümkün değilse aralıklı çalışılır ve alet soğumaya bırakılır.
• Fazla baskı. İş çabuk bitsin diye bastıran, karoyu çoğu zaman kesimin bitmesine çok az kala kırar. Alet kendi hızında çalışmalıdır.
• Yanlış ölçü. Kaymış bir deliği rozet kapatmaz ve karo çöpe gider. Eski kural geçerlidir: iki kez ölç, bir kez kes.
• Yanlış çap. Delik borudan biraz büyük olmalı ki esnek silikona yer kalsın, ama rozetten ya da kapaktan küçük olmalıdır.
• Duvara körlemesine delme. Bitmiş fayansa sonradan delik açarken boru ve kablo güzergâhları bilinmelidir, yoksa tesisatı delmek işten bile değildir.

Sıradan bir duvar fayansına, örneğin bir boru ya da tutucu için bir iki delik açmayı siz de yapabilirsiniz. Granit seramik, büyük ebatlar, yer süzgeci ve duş kanalı kesimlerini fayansçıya bırakmak daha doğrudur. Açılan deliklere priz ve anahtarları yalnızca yetkili bir elektrikçi bağlamalıdır. Döşenmiş fayansa delik açacaksanız ilgili sigortayı kapatın ve tesisatın nereden geçtiğini önceden öğrenin.

1. Borunun ya da parçanın çapını ölçmek ve biraz daha büyük çaplı bir elmas panç seçmek.
2. Deliğin merkezini derzi de hesaba katarak ölçmek ve karonun üzerine işaretlemek.
3. Karoyu düz bir lastik altlığa ya da kartona koymak ve kaymayacak şekilde sabitlemek.
4. Matkabın darbe modunu kapatmak ve düşük devre ayarlamak.
5. Pançı eğik tutup küçük bir yiv açmak, sonra yavaş yavaş dik konuma getirmek.
6. Hafif baskıyla delmek ve delinen yeri, örneğin bir sprey şişesiyle, sürekli suyla soğutmak.
7. Delik açılmak üzereyken baskıyı iyice azaltmak ki alt kenar kırılmasın.
8. Kenarı elmas eğe ya da ince zımparayla düzeltmek ve karoyu temizlemek.
9. Karoyu önce yapıştırıcısız olarak yerinde denemek, ancak sonra yapıştırmak.

Çalışırken koruyucu gözlük ve eldiven takın. Taşlamayla keserken toz maskesi de kullanın, çünkü karo tozu ince kuvars içerir.

Fayans işini teslim alırken şu noktalara bakın:

• delikler doğru yerde ve çıkışlar batarya ya da kutu eksenine göre kaymamış,
• kenarlar düzgün, çatlak ve kırılmış sır yok,
• boruların etrafındaki boşluk eşit ve rozet ya da kapak onu tamamen örtüyor,
• ıslak alanlardaki geçişlerin çevresinde su yalıtımı sağlam ve birleşim esnek sıhhi silikonla doldurulmuş,
• karolarda delikten kenara doğru uzanan kılcal çatlak yok,
• yer süzgeci ya da duş kanalının çevresinde seramik basamak yapmadan bağlanıyor ve gidere doğru eğim var,
• çevre tozdan ve kesim çamurundan temizlenmiş.