Gaten en uitsparingen maken in wand- en vloertegels

Een uitsparing zaag je voor hoekige en onregelmatige vormen: een inkeping in de hoek van een tegel, een uitsnede rond het toilet, een douchegoot, een inspectieluik of een vierkante inbouwdoos. Meestal gebeurt dat met een haakse slijper met diamantschijf. Bij rechte sneden combineert de tegelzetter vaak een tegelsnijder met de slijper.

Een rond gat boor je met een diamantboorkroon, ook wel tegelboor of gatenzaag voor tegels genoemd. De rand wordt strakker en het gat is precies rond. Dat is handig voor leidingen, kraanaansluitingen, ronde inbouwdozen en afvoeren. Bij grotere diameters, ongeveer vanaf 15 cm, combineert men de boorkroon vaak met een slijper of frees.

Ook het materiaal maakt veel uit:

• Keramische wandtegels hebben een zachtere, poreuze scherf. Je komt er makkelijker doorheen en lichter diamantgereedschap volstaat.
• Porseleinen tegels (gres) zijn erg hard en nemen bijna geen water op. Ze laten zich alleen met diamant en met waterkoeling bewerken. Anders raakt het gereedschap oververhit en kan de tegel barsten.
• Natuursteen en marmer zijn bros. Daarin boor je langzaam en gelijkmatig.

De meeste fouten ontstaan niet bij het boren, maar al bij het meten. De tegelzetter meet daarom eerst de plek van het gat vanaf de laatst gelegde rij en houdt rekening met de breedte van de voeg. Het punt komt met potlood of stift op de tegel. Bij ronde gaten gebruikt men vaak een papieren mal of de rozet die het gat later afdekt.

De tegel gaat op een vlakke, wat zachte ondergrond, bijvoorbeeld een rubber mat of karton, en wordt vastgezet zodat hij niet kan schuiven. Bij het boren zet je de kroon eerst schuin aan, ongeveer onder 45 graden. Zo ontstaat een groefje en glijdt de kroon niet over het glazuur weg. Daarna breng je hem langzaam rechtop. Boren gaat op een laag toerental, met lichte druk, zonder klopfunctie en met water. Dat water koelt de kroon en de tegel en houdt het stof tegen.

Bij uitsparingen met de slijper maak je eerst ondiepe sneden langs de omtrek en zaag je steeds iets dieper. Binnenhoeken werk je voorzichtig af, zodat de tegel niet op een zwakke plek breekt. Kleine gaatjes voor schroeven en pluggen boor je met een dunne diamantboor voor tegels. Een stukje schilderstape op de boorplek helpt om te voorkomen dat de boor bij het aanzetten wegglijdt. Tot slot schuur je de randen glad met een diamantvijl, schuurspons of fijn schuurpapier.

Twee gaten die er op het eerste gezicht hetzelfde uitzien, kunnen heel verschillend uitpakken in tijd. Vooral deze punten tellen mee:

• Hardheid en dikte van het materiaal. Dik porselein boor je duidelijk langzamer dan een dunne keramische wandtegel, en het slijt het gereedschap meer.
• Grootte en vorm van de opening. Een klein rond gat is snel gemaakt, een grote of grillige uitsparing vraagt meer sneden en meer afwerking.
• Plek van de opening. Een gat vlak bij de rand of in de hoek van een tegel geeft meer kans op barsten.
• Grote tegels. Ze zijn lastig te hanteren en elke kapotte tegel is een flinke strop.
• Een gat in tegels die al vastzitten. De tegel kan niet worden vastgeklemd, het water loopt langs de muur en je moet weten waar water- en elektraleidingen lopen.
• Aantal gelijke gaten. Bij een serie stel je het gereedschap één keer in en loopt het werk vlotter.

• Verkeerd gereedschap. Een steenboor of een ingeschakelde klopfunctie laat het glazuur afsplinteren en breekt porselein eerder dan dat hij erdoor gaat. In tegels hoort een diamantboor of diamantkroon.
• Droog boren. Zonder water raakt de kroon snel oververhit en bot, en kan de tegel door de warmte barsten. Kan koelen niet, werk dan met pauzes en laat het gereedschap afkoelen.
• Te veel druk. Wie duwt om sneller te gaan, breekt de tegel vaak vlak voor het einde. Laat het gereedschap op zijn eigen tempo werken.
• Slecht gemeten. Een verschoven gat dekt de rozet niet af en de tegel kan weg. De oude regel geldt nog steeds: twee keer meten, één keer zagen.
• Verkeerde diameter. Het gat moet iets groter zijn dan de leiding, zodat er ruimte is voor elastische kit, maar kleiner dan de rozet of het afdekplaatje.
• Blind in de muur boren. Bij extra gaten in een bestaand tegelwerk moet je weten waar leidingen en kabels lopen. Anders boor je zo een leiding aan.

Eén of twee gaten in een gewone keramische wandtegel, bijvoorbeeld voor een leiding of een houder, kun je prima zelf maken. Porselein, grote tegels en uitsparingen voor putjes en goten laat je beter aan een tegelzetter over. Stopcontacten en schakelaars in de uitgespaarde openingen mag alleen een erkend elektricien aansluiten. Boor je in tegels die al aan de muur zitten, schakel dan de betreffende groep uit en zorg dat je weet waar de leidingen lopen.

1. Diameter van de leiding of het onderdeel bepalen en een diamantkroon kiezen die iets groter is.
2. Midden van het gat inmeten, inclusief de voeg, en op de tegel aftekenen.
3. Tegel op een vlakke rubber mat of karton leggen en vastzetten tegen schuiven.
4. Klopfunctie van de boormachine uitzetten en een laag toerental kiezen.
5. Kroon schuin aanzetten tot er een groefje is, daarna langzaam rechtop brengen.
6. Met lichte druk boren en de boorplek steeds natmaken, bijvoorbeeld met een plantenspuit.
7. Vlak voor het doorboren de druk nog verder verminderen, zodat de onderrand niet afsplintert.
8. Rand gladmaken met een diamantvijl of fijn schuurpapier en de tegel schoonmaken.
9. Tegel eerst droog passen en pas daarna lijmen.

Draag tijdens het werk een veiligheidsbril en handschoenen. Zaag je met een slijper, gebruik dan ook een goed stofmasker, want tegelstof bevat fijn kwarts.

Let bij het opleveren van het tegelwerk op deze punten:

• De gaten zitten op de juiste plek en de aansluitingen staan niet scheef ten opzichte van kraan of inbouwdoos
• De randen zijn glad, zonder barsten of afgesplinterd glazuur
• De ruimte rond de leidingen is gelijkmatig en de rozet of het afdekplaatje dekt die helemaal af
• Rond doorvoeren in de natte zone is de waterdichte laag intact en de naad is gevuld met elastische sanitairkit
• Er lopen geen haarscheurtjes vanaf het gat naar de rand van de tegel
• Bij een afvoerputje of douchegoot sluiten de tegels aan zonder opstapje en met afschot naar de afvoer
• De omgeving is schoon, zonder stof en resten zaagslib