Grootformaat keramische tegels boven 60 cm leggen

Bij kleine tegels kan de voeg een kleine oneffenheid in de ondergrond verbergen. Een grote tegel past zich niet aan: hij ligt als een plank. Zit er een bobbel of kuiltje onder, dan blijft er een holle ruimte achter of steekt een rand boven de buurtegel uit. Daarom draait dit werk vooral om de ondergrond en de manier van verlijmen.

Op de site kom je drie verwante klussen tegen:

• Tegels boven 60 cm is de algemene naam voor tegels waarvan minstens één zijde langer is dan 60 cm, zoals 60 x 120, 80 x 80 of 120 x 120 cm
• Tegels van 60 x 120 cm zijn een veelgekozen groot formaat. Twee mensen met zuignappen kunnen ze goed hanteren en ze laten zich prima indelen in een gewone badkamer
• Extra grote platen (bijvoorbeeld 120 x 260 cm) zijn een aparte categorie. Daarvoor zijn transportframes, meer mankracht en een bijna volmaakt vlakke ondergrond nodig

Ook de dikte telt. Gewone keramische tegels zijn meestal ongeveer 9 tot 10 mm dik. Dunne platen van rond de 6 mm zijn lichter, maar breken sneller tijdens het hanteren. Dikke buitentegels van rond de 20 mm worden vaak op tegeldragers of in split gelegd, en dat is een andere werkwijze dan lijmen binnenshuis. Het oppervlak speelt mee: glanzende (gepolijste) tegels laten elk hoogteverschil aan de randen zien. Matte en gestructureerde tegels zijn vergevingsgezinder en op een badkamervloer of terras ook veiliger, omdat ze minder glad zijn.

1. Ruimte opmeten en een legplan maken: legrichting, voeglijnen en de plek van de snijtegels, zodat er langs de muren geen smalle reepjes ontstaan.
2. Vlakheid en stevigheid van de ondergrond controleren met een lange rei, oneffenheden wegwerken met egaliseermiddel of een zelfnivellerende massa.
3. Ondergrond stofvrij maken en voorstrijken, in badkamer en douche een waterdichte laag aanbrengen, inclusief afdichtband in de hoeken en rond de afvoerputjes.
4. Flexibele tegellijm aanmaken met een mixer op laag toerental en met een getande lijmkam op de ondergrond én op de achterkant van de tegel aanbrengen (de buttering-floating-methode).
5. Tegel met zuignappen verplaatsen, neerleggen, aandrukken en uitlijnen met een levelsysteem met wiggen of clips.
6. Af en toe een tegel optillen om te controleren of de lijm de hele achterkant bedekt.
7. Lijm laten uitharden volgens de fabrikant, de clips verwijderen en voegen.
8. Dilatatievoegen langs de randen en in de hoeken vullen met elastische kit, het vlak schoonmaken.

Op de wand laat de tegelzetter de eerste rij vaak op een hulplat rusten, zodat de zware tegel niet afglijdt zolang de lijm nog nat is.

De ondergrond moet stevig, droog en vlak zijn. Fabrikanten van grote formaten vragen meestal een afwijking van niet meer dan ongeveer 2 mm onder een rei van 2 meter, sommigen zijn nog strenger. Een zandcement dekvloer moet voldoende uitgehard zijn. Bij een anhydriet gietvloer wordt daarnaast de restvochtigheid gemeten en wordt de toplaag geschuurd.

De lijm is een flexibele cementgebonden tegellijm, meestal klasse C2TE S1 of S2 volgens NEN-EN 12004. De S betekent dat de lijmlaag kleine bewegingen van de ondergrond en temperatuurverschillen aankan. Bij grote formaten gebruik je meestal een lijmkam met een tand van ongeveer 10 tot 12 mm. Het doel is dat de achterkant bijna helemaal bedekt is, zonder holtes.

De voegen moeten minstens zo breed zijn als de tegelfabrikant aanraadt. Bij gerectificeerde tegels (met recht geslepen randen) is dat meestal vanaf 2 mm. Helemaal zonder voeg werken is geen goed idee: het vlak heeft ruimte nodig om een beetje te bewegen. Naast de gewone voegen zijn dilatatievoegen nodig langs de randen van de ruimte, bij overgangen naar andere ruimtes en in grote vlakken.

En vloerverwarming? Keramische tegels werken daar goed mee samen, omdat ze warmte goed doorgeven. Voor het tegelen moeten de leidingen afgeperst zijn en moet de dekvloer volgens een opstookprotocol zijn opgewarmd. Na het tegelen zet je de verwarming geleidelijk weer aan.

Hoeveel werk de klus is, en dus ook wat hij uiteindelijk kost, hangt vooral af van deze punten:

• Staat van de ondergrond: een vlakke, nieuwe dekvloer scheelt veel tijd, oude scheve muren en vloeren moeten eerst vlak gemaakt worden
• Formaat en gewicht van de tegels: 60 x 120 cm lukt met twee mensen, extra grote platen vragen meer handen en frames
• Vorm van de ruimte: nissen, een inloopdouche op afschot, vensterbanken en veel uitsparingen rond leidingen kosten extra tijd
• Wand en vloer samen: als de voegen van wand en vloer op elkaar moeten aansluiten, wordt het indelen lastiger
• Legpatroon: in halfsteens verband leg je grote tegels meestal met hooguit een derde verspringing, omdat ze vaak licht gebogen zijn. Bij een doorlopende tekening, zoals marmerlook, moeten de tegels gesorteerd worden
• Bereikbaarheid: een smal trappenhuis of een kleine lift in een appartementencomplex maakt het naar boven brengen van grote dozen lastig

• Tegelen op een ondergrond die niet vlak is, in de hoop het met lijm recht te trekken
• Lijm alleen op de ondergrond of in klodders, zodat er holtes ontstaan die hol klinken en onder belasting kunnen barsten
• Goedkope, niet-flexibele lijm die beweging van de ondergrond of vloerverwarming niet aankan
• Geen levelsysteem gebruiken, waardoor randen van buurtegels op verschillende hoogtes liggen
• Dilatatievoegen langs de randen en in grote vlakken vergeten
• Te vroeg over de vloer lopen of voegen voordat de lijm is uitgehard
• Onvoorzichtig hanteren, waardoor een hoek afbreekt of de tegel al vóór het leggen scheurt

Bij de levering is het verstandig de dozen rechtop of op een vlakke ondergrond te bewaren en te controleren of alle tegels uit dezelfde productiepartij komen.

• Met een rei in verschillende richtingen over het vlak gaan en de vlakheid controleren
• Met je vinger of nagel over de naden gaan: randen van buurtegels mogen niet voelbaar uitsteken
• Zachtjes op de tegels kloppen, vooral in de hoeken en het midden, en luisteren of het hol klinkt
• Controleren of de voegen recht, overal even breed en helemaal gevuld zijn
• De snijtegels langs muren, kozijnen en rond leidingen bekijken
• Nagaan of er langs de randen en in de hoeken elastische kitvoegen zitten
• In de douche het afschot naar de afvoer en de aansluiting op de waterdichte laag controleren
• Bij vloerverwarming vragen wanneer en hoe je die stap voor stap weer aanzet
• Reservetegels uit dezelfde partij meenemen voor een eventuele reparatie