Wand- en vloertegels XXL-formaat 120×260 cm

De belangrijkste reden is de uitstraling. Op een wand van ongeveer 2,6 meter hoog kan één plaat van vloer tot plafond doorlopen, zonder één horizontale voeg. Met een marmer- of betonlook lijkt de wand dan uit één stuk steen te bestaan.

• Minder voegen: minder plekken waar vuil en kalk zich vastzetten, en dus makkelijker schoonmaken.
• Rustig beeld: de ruimte voelt groter en luchtiger, omdat er geen raster van voegen door je blikveld loopt.
• Breed inzetbaar: voor wanden en vloeren, badkamers, keukens en woonruimtes, maar ook als werkblad of als bekleding van een kookeiland.

Wil je de platen buiten gebruiken, controleer dan altijd of de fabrikant dat voor deze plaat toestaat en onder welke voorwaarden. Niet elke grootformaat plaat is vorstbestendig, en de opbouw van een buitenvloer is een stuk lastiger.

Dit is geen klus om zelf te doen. Eén plaat kan, afhankelijk van de dikte, al snel tientallen kilo's wegen en breekt makkelijk als je hem verkeerd optilt. Een tegelzetter werkt grofweg zo:

1. Ondergrond controleren en voorbereiden. Wand en vloer moeten vlak, stevig, droog en schoon zijn. De vlakheid wordt met een lange rei gemeten, niet alleen met een waterpas. Oneffenheden worden weggewerkt met een uitvlakmiddel of egaline, daarna volgt een primer die past bij de ondergrond.
2. Waterdicht maken. In de douche en rond het bad komt onder de tegels een waterdichte coating, met afdichtband in de hoeken en manchetten rond leidingdoorvoeren.
3. Legplan maken. Nog voor de eerste zaagsnede wordt uitgetekend waar de voegen komen en hoe ze uitkomen bij deuren, ramen, nissen en schakelaars. Bij platen van dit formaat kun je aan het eind niet nog even iets bijpassen.
4. Verplaatsen en zagen. De platen worden gedragen op een montageframe met vacuümzuignappen. Rechte sneden gaan op een lange snijrail, gaten voor kranen en stopcontacten worden met diamantboren gemaakt, bij voorkeur nat.
5. Verlijmen. Er wordt een flexibele cementgebonden tegellijm voor grote formaten gebruikt, volgens NEN-EN 12004 meestal klasse C2 met vervormbaarheid S1 of S2. De lijm komt zowel op de ondergrond als op de achterkant van de plaat. Dit dubbel verlijmen voorkomt holle plekken onder de plaat.
6. Uitlijnen. Na het plaatsen wordt de plaat stevig aangedrukt en aangeklopt, zodat de lijm overal contact maakt. Een egalisatiesysteem met clips en wiggen houdt de randen van naast elkaar liggende platen op gelijke hoogte.
7. Voegen en kitten. Als de lijm is uitgehard, worden de voegen gevuld. Hoeken, de aansluiting tussen vloer en wand en de rand van het bad krijgen geen voegmiddel, maar een elastische siliconenkit.
8. Schoonmaken. Resten lijm en voegmiddel worden tijdens het werk al verwijderd. Later krijg je ze er moeilijk af en beschadig je snel het oppervlak.

Bij hetzelfde aantal vierkante meters kan de hoeveelheid werk sterk verschillen. Dit heeft de meeste invloed:

• Staat van de ondergrond: een nieuwe, vlakke wand is iets heel anders dan een oude badkamer in een portiekflat of het oorspronkelijke pleisterwerk in een jarendertigwoning. Hoe meer er uitgevlakt moet worden, hoe langer de klus duurt.
• Transport naar binnen: een plaat van 260 cm past niet altijd in de lift en komt niet elke smalle of steile Hollandse trap op. Woon je in een appartement, spreek dan met de VvE af wanneer en hoe de platen naar boven gaan.
• Aantal gaten en uitsparingen: elk stopcontact, elke waterleiding, elk hoekraam of elke nis betekent een precieze snede en kans op een gebroken plaat.
• Vorm van de ruimte: een grote, rechte wand gaat snel, een kleine badkamer met veel hoeken en schuine kanten gaat langzaam.
• Doorlopend patroon: moet de marmertekening mooi van plaat naar plaat doorlopen, dan kost zowel het leggen als het zagen meer tijd.
• Vloerverwarming: de dekvloer moet voor het tegelen droog zijn en volgens een opstookprotocol zijn opgestookt, anders ontstaan er scheuren. Bij een anhydrietvloer gelden meestal extra eisen, zoals schuren en een speciale primer.

Moeten stopcontacten of schakelaars verplaatst worden, dan doet een erkend elektricien dat, niet de tegelzetter.

In de praktijk zie je steeds dezelfde problemen terug. Na een paar jaar merk je ze aan een gebarsten plaat of een hol geluid als je erop klopt.

• Alleen lijm op de ondergrond: bij zo'n groot oppervlak blijven er luchtbellen onder de plaat. Op de vloer breekt de plaat dan zodra er gewicht op komt.
• Vlakheid onderschat: een kleine golf in de wand valt bij een gewone tegel weg, maar bij een plaat van 260 cm zie je hem als een randje bij de naden.
• Geen dilatatievoegen: grote oppervlakken en aansluitingen op andere materialen hebben een elastische dilatatievoeg nodig. Zonder die voeg komt de spanning in de platen terecht.
• Te smalle voeg: fabrikanten adviseren meestal een minimale voegbreedte, vaak rond de 2 mm. Een plaat strak tegen plaat ziet er strak uit, maar heeft geen ruimte om te werken.
• Verkeerd tillen: een plaat die plat en zonder frame wordt gedragen, buigt door en breekt al voordat hij ligt.
• Te vroeg voegen: pas voegen als de lijm volgens de fabrikant is uitgehard, niet meteen na het leggen.

Grootformaat platen zijn er in verschillende diktes. Dunnere platen zijn lichter en vooral geschikt voor wanden of meubelbekleding, dikkere worden vaker geadviseerd voor vloeren. Let bij het kiezen op deze punten:

• Of de fabrikant de plaat toestaat op de vloer, op de wand of buiten
• De stroefheid van het oppervlak, als het om een badkamervloer gaat
• Bij glanzende platen: je ziet elke oneffenheid en elke kras
• Genoeg reserve voor zaagverlies en een eventuele breuk, bij dit formaat liever wat ruimer dan bij gewone tegels
• Of alle platen uit dezelfde productiepartij komen, zodat er geen kleurverschil is

Bekijk het tegelwerk bij daglicht en ook met een lamp die van opzij schijnt, want strijklicht verraadt oneffenheden. Loop bij de oplevering deze lijst na:

• De randen van naast elkaar liggende platen liggen gelijk, zonder voelbare randjes
• De platen klinken niet hol als je erop klopt, vooral op de vloer en in de hoeken
• De voegen zijn overal even breed en over de hele lengte gevuld
• Hoeken, de aansluiting op de douchebak en de rand van het bad zijn afgekit met siliconenkit
• De dilatatievoegen zitten waar ze waren afgesproken en zijn niet met hard voegmiddel gevuld
• Uitsparingen voor kranen, stopcontacten en leidingen zijn netjes, zonder afgesprongen randjes
• Het oppervlak is vrij van lijm- en voegresten
• Er zijn geen zichtbare scheuren of krassen
• Je weet welke lijm en welk voegmiddel zijn gebruikt, wanneer de vloer belast mag worden en wanneer de vloerverwarming weer aan mag