Waterstraalsnijden: uitsparing in een tegel

Voor gewone rechte sneden is een waterstraal niet nodig. Die doet de tegelzetter gewoon ter plekke. Het loont pas als het gaat om een bijzondere vorm, om precisie of om duur materiaal. Typische situaties:

• Ronde en ovale openingen voor leidingen, kranen, glijstangen of afvoeren die met een boorkroon lastig precies te maken zijn
• Uitsparingen dicht bij de rand van de tegel, waar een smal randje bij handmatig zagen snel afbreekt
• Grootformaat tegels en dunne keramische platen, die gevoelig zijn voor schokken en trillingen
• Natuursteen en dure decortegels, waarbij je geen tegel wilt verspillen
• Decoratieve vormen, inlegwerk en patronen van verschillende materialen

Waarom is het voorzichtiger voor de tegel? Een waterstraal snijdt koud en drukt niet op het materiaal zoals een zaagblad. Er ontstaat minder spanning in de tegel en de rand brokkelt minder snel af. Helemaal zonder risico is het niet, vooral niet bij heel dunne tegels of tegels die al een klein haarscheurtje hebben.

In de meeste werkplaatsen gaat het ongeveer zo:

1. Inmeten op de bouw: de tegelzetter of loodgieter meet precies waar de openingen komen, gerekend vanaf de randen van de tegel en rekening houdend met de voegen.
2. Tekening: van de maten wordt een schets of digitaal bestand gemaakt waarmee de machine werkt. Bij ingewikkelde vormen lever je soms een mal op ware grootte aan.
3. Vastzetten: de tegel wordt volgens de aanwijzingen van de werkplaats op het rooster van de machine gelegd en vastgezet, zodat hij tijdens het snijden niet verschuift.
4. Snijden: de dunne straal water met schuurmiddel snijdt het materiaal langs de geprogrammeerde lijn. Bij een gat midden in de tegel boort de straal eerst een klein gaatje en volgt daarna de contour.
5. Controle en schoonmaken: de tegel wordt afgespoeld, de maten en randen worden gecontroleerd en scherpe randjes worden zo nodig licht bijgeschuurd.

Een waterstraal snijdt normaal haaks op het oppervlak. Schuine sneden, bijvoorbeeld een verstek voor een strakke buitenhoek, worden meestal op een andere manier gemaakt, vaak op een speciale tegelzaag met kantelbaar diamantblad. Sommige werkplaatsen hebben ook machines met een kantelende kop. Vraag vooraf wat ze precies kunnen.

Hoeveel werk een tegel kost, en dus wat het per stuk kost, hangt af van een aantal dingen:

• Dikte en hardheid van het materiaal: dikke keramische tegels of natuursteen snijden langzamer dan een dunne wandtegel
• Lengte en vorm van de contour: hoeveel snijlengte er is en hoeveel bochten en hoeken erin zitten
• Het aantal openingen per tegel en hoe dicht ze bij de rand liggen
• Het formaat van de tegel, want grote tegels zijn lastiger te vervoeren en vast te zetten
• De kwaliteit van de tekening: een onduidelijke of onnauwkeurige schets betekent extra werk en meer kans op fouten
• Het aantal stuks tegelijk, omdat één keer de machine instellen voor meerdere gelijke uitsparingen efficiënter is

Houd ook rekening met het vervoer van de tegels naar de werkplaats en terug, en met de tijd tot je aan de beurt bent. Een goede tegelzetter neemt dat op in de planning, zodat hij niet met een halfbetegelde wand staat te wachten.

In de praktijk gaat het meestal niet mis bij het snijden zelf, maar bij de voorbereiding. Deze situaties komen steeds terug:

• De maten worden vanaf de muur gemeten in plaats van vanaf de rand van de tegel, waardoor de opening niet aansluit op de voegen
• De voegbreedte wordt vergeten, zodat de uitsparing een paar millimeter verschoven zit
• De leidingen zitten nog niet op hun definitieve plek en de loodgieter verplaatst ze na het uitsnijden
• Er staat niet aangegeven welke kant de voorkant is, waardoor de uitsparing gespiegeld wordt gesneden
• Er wordt geen reservetegel meegestuurd, terwijl dure tegels soms moeilijk na te bestellen zijn

Bij uitsparingen voor stopcontacten of schakelaars geldt: de inbouwdozen en de aansluiting laat je over aan een erkend elektricien. De tegel wordt alleen aangepast aan hun positie.

Een waterstraalmachine heb je niet thuis, maar goede maten aanleveren kun je prima zelf. Dat scheelt tijd en gedoe als de tegel terugkomt en op de millimeter moet passen.

1. Wachten tot de loodgieter de leidingen en afvoeren op hun definitieve plek heeft gezet.
2. De tegelindeling op wand of vloer uitzetten en bepalen in welke tegel de uitsparing valt.
3. Het midden van elke opening meten vanaf twee randen van de tegel, niet vanaf de muur, en de voegbreedte meerekenen.
4. De diameter of contour van de opening meten en een kleine speling toevoegen volgens advies van de tegelzetter, zodat de tegel over de leiding past.
5. Een eenvoudige schets met maten maken of een papieren mal op ware grootte knippen.
6. Met potlood op de achterkant van de tegel de voorkant, de legrichting en het tegelnummer aangeven.
7. Minstens één reservetegel uit dezelfde partij meesturen.
8. Voor het wegbrengen de schets nog een keer vergelijken met de situatie op de bouw.

Bekijk de tegels zodra ze terug zijn uit de werkplaats, nog voordat ze worden gelijmd. Een fout is dan veel makkelijker op te lossen dan op een afgewerkte wand.

• Maten en positie van de openingen kloppen met de tekening
• De randen van de uitsparing zijn strak, zonder afgebroken stukjes of scheurtjes
• De voorkant van de tegel is niet bekrast of vervuild met schuurmiddel
• Smalle randjes bij de rand van de tegel zijn niet gescheurd
• De tegel past droog op zijn plek en sluit aan op de leidingen en de voegen
• Rond de doorvoeren blijft ruimte voor kit of een rozet
• Het aantal tegels en reservetegels klopt met de bestelling