Microcement

De post microcement omvat het volledige afwerkingssysteem op een voorbereide ondergrond. Daartoe horen reinigen en primeren, bij risicovolle ondergronden het inbedden van glasvezelgaas, twee tot drie lagen basis- en afwerkingsmicrocement met schuren tussen de lagen en tot slot beschermlak in twee of meer lagen. Ook het afwerken van hoeken, randen en aansluitingen op andere materialen hoort erbij.

Niet inbegrepen zijn doorgaans het egaliseren van grotere oneffenheden, een nieuwe dekvloer, waterdichting in de douche, het demonteren en terugplaatsen van sanitair en sloopwerk. Is de ondergrond niet vlak en vast, dan wordt dat met een apart werk opgelost voordat het microcement erop gaat.

Waar het zinvol is

• een badkamerrenovatie waarbij u oude maar goed hechtende tegels niet wilt slopen,
• vloeren in woonkamer, keuken en hal waar een doorlopend oppervlak zonder drempels gewenst is,
• douches en wanden rond het bad, met een goed uitgevoerde waterdichting,
• keukenwanden boven het aanrecht, werkbladen, trappen en meubels van stijve platen,
• winkels, horeca en verhuurwoningen waar een industriële uitstraling wordt gezocht.

Waar het eerder een risico is

• bewegende ondergronden, zoals oud parket, houten vloerdelen zonder stabilisatie of verende gipsplaatvloeren,
• verse dekvloeren en pleisterwerk die nog niet droog zijn,
• ondergronden met optrekkend vocht, bijvoorbeeld in een ongeïsoleerde kelder of op een begane grond boven een vochtige kruipruimte,
• oppervlakken met actieve scheuren en dilatatievoegen die zonder onderbreking zouden worden overgezet,
• buiten, zonder een systeem dat de fabrikant uitdrukkelijk voor buitengebruik opgeeft.

Microcement is geen vervanging voor het herstellen van de ondergrond. Fabrikanten zijn het erover eens dat wat eronder beweegt, vroeg of laat ook aan het oppervlak zichtbaar wordt.

De ondergrond moet vast, droog, schoon en stabiel zijn. Meestal gaat het om een cement- of anhydrietdekvloer, stucwerk, beton, gipsplaat op wanden en oude keramische tegels. Bij tegels wordt eerst gecontroleerd of ze niet hol klinken. Losse tegels worden vervangen of opnieuw verlijmd, het oppervlak wordt ontvet en de voegen worden gevuld, zodat ze niet door de dunne laag heen tekenen.

Zuigende ondergronden, zoals stucwerk en dekvloer, krijgen een primer die de zuiging gelijkmatig maakt. Niet-zuigende, zoals geglazuurde tegels, krijgen een hechtprimer met kwartszand, zodat het microcement zich ergens aan kan hechten. Op ondergronden waar scheuren kunnen ontstaan, wordt glasvezelgaas in de eerste laag ingebed. Welke primer precies wordt gebruikt, bepaalt de fabrikant van het systeem, en het is niet verstandig producten van verschillende merken te combineren.

Nieuwe dekvloeren moeten voldoende uitdrogen. De vochtgrens geeft de fabrikant op, in de praktijk wordt die gemeten met de carbidmethode of een vochtmeter. Bij vloerverwarming moet de dekvloer volgens een opstookprotocol zijn opgewarmd voordat het werk begint.

1. Vlakheid, sterkte en vochtgehalte van de ondergrond controleren en holle plekken opsporen door te kloppen.
2. Oneffenheden en scheuren herstellen, bij tegels de voegen vullen en het glazuur opschuren.
3. Stofzuigen en de ondergrond ontvetten en reinigen volgens de instructies van de fabrikant.
4. Primer of hechtprimer aanbrengen passend bij de ondergrond en laten drogen.
5. Bij risicovolle ondergronden glasvezelgaas met overlap in de eerste laag inbedden.
6. De eerste basislaag microcement dun aanbrengen met een stalen spaan.
7. Na het drogen de laag schuren en het stof opzuigen.
8. De volgende basislaag aanbrengen en opnieuw schuren.
9. Eén of twee afwerkingslagen fijn microcement aanbrengen, die het uiteindelijke uiterlijk bepalen.
10. De afwerkingslaag laten drogen, licht schuren en grondig stofvrij maken.
11. De beschermlak met een roller in minimaal twee lagen aanbrengen volgens het technisch blad.
12. Het oppervlak beschermen tegen water en belasting tot het volledig is uitgehard.

Ter indicatie van de tijden: de Deense fabrikant Urban Hald noemt in zijn handleiding lagen microcement tot 1 mm, 2 tot 4 uur droogtijd voor het schuren, minstens 12 uur na de laatste laag voordat er gelakt wordt en de tweede laklaag na 8 uur. Volgens de fabrikant kunt u na 24 uur op sokken over het oppervlak lopen, maar waterdicht en volledig uitgehard is het pas na 7 dagen. Andere merken die in Nederland verkrijgbaar zijn, hebben vergelijkbare maar niet gelijke tijden, dus het technisch blad van het gebruikte systeem is bepalend.

Eencomponent en tweecomponent microcement

Eencomponentsystemen worden alleen met water aangemaakt. Ze zijn eenvoudiger voor te bereiden en geschikt voor kleinere oppervlakken. Tweecomponentsystemen worden gemengd met een polymeerhars die de elasticiteit en hechting verhoogt. Voor zwaarder belaste vloeren en in badkamers wordt vaker voor tweecomponent gekozen.

Grof en fijn microcement

De basislagen bestaan uit grover materiaal dat sterkte geeft. De afwerkingslagen zijn fijn en bepalen de textuur. Een fijn oppervlak oogt glad en mat, een grover oppervlak lijkt meer op steen en is minder glad. Voor badkamervloeren wordt vanwege de slipgevoeligheid vaak een iets grovere afwerkingslaag gekozen of een lak met antislipadditief.

Lakken en bescherming

Het is de lak die microcement beschermt tegen water, vet en vlekken. Meestal worden tweecomponent polyurethaanlakken gebruikt, in mat, zijdeglans of hoogglans. De lak moet van dezelfde fabrikant komen als het microcement. Een andere lak kan vlekken geven of gaan bladderen.

Kleur

Microcement wordt direct bij het mengen met pigmenten gekleurd. De kleur wordt daarom voor het hele oppervlak in één keer gemengd of volgens een exacte receptuur. Bij bijmengen is het lastig om dezelfde tint te treffen, en daarom zijn kleine reparaties op een groot oppervlak meestal niet onzichtbaar uit te voeren.

Gelakt microcement kan tegen water, maar is op zichzelf geen waterdichting. In de douche en rond het bad wordt daarom eerst een waterdichtende laag aangebracht, met band in de hoeken en manchetten rond de afvoer en de kranen. Bij een inloopdouche op vloerniveau moet het afschot naar de afvoer al in de ondergrond zitten, het microcement volgt dat alleen.

Microcement kan ook op vloerverwarming worden aangebracht. Volgens de fabrikanten wordt de verwarming enkele dagen voor het aanbrengen uitgezet en pas weer aangezet als de lak is uitgehard. Urban Hald noemt uitzetten minstens 72 uur voor het werk en aanzetten op zijn vroegst 24 uur na de laatste laklaag. De temperatuur moet daarna geleidelijk worden verhoogd. Snel opstoken geeft spanningen en haarscheurtjes.

Het wordt aangebracht bij een ruimte- en ondergrondtemperatuur van ongeveer 10 tot 25 °C. Bij kou droogt het langzaam en hardt het mogelijk niet goed uit, bij warmte en tocht droogt het te snel en is het moeilijk glad te zetten.

• onvoorbereide ondergrond: holle tegels, stof of vet leiden tot loslaten en scheuren,
• overgezette dilatatievoeg: de beweging van de ondergrond komt in het oppervlak en er ontstaat een scheur precies boven de voeg,
• bewegende ondergrond: op parket of een verende vloer scheurt zelfs het gaas,
• te dikke laag in één keer: het materiaal krimpt en vormt een netwerk van haarscheurtjes,
• overgeslagen schuurbeurt: de volgende laag hecht slechter en het oppervlak wordt oneffen,
• slecht gemengd pigment: er verschijnen donkere strepen en vlekken,
• lak van een andere fabrikant: kleurverandering, melkachtige vlekken of bladderen,
• ontbrekende waterdichting in de douche: water dringt via microscheurtjes door tot de ondergrond en de tegels eronder,
• te vroeg belasten met water: de lak is nog niet uitgehard en er blijven witte vlekken achter.

In de praktijk komt het voor dat de eigenaar een oppervlak verwacht dat zo egaal is als een gelakt paneel. Microcement is handwerk, spaansporen en lichte kleurverschillen horen bij het uiterlijk. Het loont daarom om vooraf een proefstuk of een referentieproject van dezelfde vakman te bekijken en af te spreken welk uiterlijk nog in orde is.

Bij de keuze wordt microcement meestal vergeleken met grootformaat tegels en met gietvloeren van epoxy of polyurethaan. Elke oplossing heeft een eigen logica.

• microcement: dunne laag zonder voegen, ook op wanden, meubels en trappen toe te passen, met een ambachtelijk uiterlijk waarbij elk oppervlak een beetje anders is. Vraagt regelmatig onderhoud van de lak,
• grootformaat tegels: zeer slijtvast en bijna onderhoudsvrij, er zijn weinig voegen, maar ze verdwijnen niet helemaal. Bij renovatie worden de oude tegels meestal gesloopt en wordt de ondergrond geëgaliseerd,
• gietvloer: zelfnivellerende laag vooral voor vloeren, slijtvast, maar niet geschikt voor wanden en douche en technischer van uitstraling.

Microcement wint waar een doorlopend oppervlak over vloer en wanden belangrijk is en waar het slopen van oude tegels veel stof en tijd zou kosten, bijvoorbeeld in een bewoond appartement. Tegels winnen waar zo weinig mogelijk onderhoud en maximale slijtvastheid worden verwacht, zoals in de hal bij de voordeur of in de bijkeuken.

Het kleine vlak tussen het aanrecht en de bovenkastjes is een goede plek voor een eerste poging. Een fout is hier zonder grote kosten te herstellen en de techniek leert u net zo als op de vloer.

1. Een compleet systeem van één fabrikant kopen: primer, basis- en afwerkingsmicrocement, pigment, lak en spaan.
2. De groep uitschakelen, stopcontacten en schakelaars demonteren en aanrecht, kastjes en omgeving afplakken met tape en folie.
3. De oude tegels opschuren en ontvetten, de voegen vullen en de hechtprimer aanbrengen.
4. Volgens de handleiding alleen zoveel materiaal aanmaken als binnen de verwerkingstijd kan worden gebruikt.
5. Een dunne eerste laag opzetten, laten drogen en schuren.
6. De tweede laag en de afwerkingslaag opzetten, de spaan onder een kleine hoek houden en kruislings werken.
7. Na het drogen met fijn schuurpapier schuren, stofzuigen en afnemen met een vochtige doek.
8. De lak met een roller in twee dunne lagen aanbrengen en de tijd ertussen aanhouden.
9. De tape verwijderen voordat de lak volledig is uitgehard, zodat de rand niet meescheurt.
10. Het oppervlak laten uitharden en het pas daarna blootstellen aan water en vet.

Controleer bij uw gemeente of voor uw werk een vergunning of melding nodig is. In een appartement met een VvE geldt vaak een huishoudelijk reglement, onder meer voor geluidsoverlast tijdens het schuren, en voor ingrepen in de natte ruimte kan toestemming nodig zijn. Houd er rekening mee dat een lekkage vanuit de douche of afvoer de woning onder u kan beschadigen.

Bekijk het oppervlak in strijklicht, bijvoorbeeld met een zaklamp die op de vloer ligt. Zo komen oneffenheden, scherpe spaanranden en plekken zonder lak naar voren. Klop op het oppervlak, het geluid moet overal gelijk zijn. Ga met uw vinger langs randen en hoeken, ze mogen niet scherp of afgebladderd zijn.

Laat in de douche na volledige uitharding water lopen en kijk of het naar de afvoer loopt en nergens blijft staan. Vraag bij een badkamer naar gegevens over de gebruikte waterdichting en naar foto's van voordat het microcement werd aangebracht.

Checklist bij oplevering

• het oppervlak is doorlopend, zonder scheuren en losgekomen plekken,
• de tint is over het hele oppervlak gelijk, zonder opvallende strepen,
• de lak is overal aangebracht, ook op randen, hoeken en rond de afvoer,
• dilatatievoegen zijn behouden en elastisch afgekit,
• aansluitingen op sanitair, drempels en andere materialen zijn strak en afgedicht,
• het water in de douche loopt naar de afvoer,
• de uitvoerder heeft de naam van het systeem, de lak en onderhoudsadvies gegeven,
• er is afgesproken wanneer het oppervlak volledig belastbaar is.

Voor het gewone schoonmaken volstaat water met een pH-neutraal middel. Agressieve reinigers, chloor, schuurmiddelen en stoomreinigers beschadigen de lak. Onder meubelpoten komen viltjes. Op vloeren met veel loopverkeer wordt de lak na enkele jaren vernieuwd, en fabrikanten raden aan regelmatig een beschermende onderhoudslaag aan te brengen, zodat het oppervlak mooi en sterk blijft.

In de prijslijst van NUMIQ wordt microcement berekend als arbeid per m² inclusief klein verbruiksmateriaal. Het microcementsysteem zelf en de lak staan apart vermeld als materiaal. De basisprijs voor het werk in Nederland is ongeveer 147 € per m². De prijzen verschillen per regio en stad, in de Randstad liggen ze meestal hoger dan in kleinere plaatsen.

Het resultaat hangt vooral af van de staat van de ondergrond en de grootte van het oppervlak. Een kleine badkamer met veel hoeken, nissen en doorvoeren kost per vierkante meter meer tijd dan een grote vlakke vloer. Wanden en plafonds gaan langzamer dan vloeren. Ook telt mee of er gaas nodig is, een hechtprimer op tegels, hoeveel afwerkingslagen er komen en welke lak wordt gebruikt. Herstel van de ondergrond, egaliseren en waterdichting worden als aparte werkzaamheden berekend.

Overweegt u gewone tegels, lees dan het artikel Tegelwerk. Een vergelijkbare decoratieve wandafwerking wordt beschreven in het artikel Venetiaans stucwerk en gepolijst pleisterwerk. De waterdichting onder de douche komt aan bod in het artikel Waterdichting van de badkamer onder tegels.