Waterstraalsnijden 60×60 (jolly-verstekrand)

Een waterstraal snijdt de tegel koud. Anders dan een zaagblad verwarmt hij het materiaal niet en geeft hij geen klappen. Als de machine goed is ingesteld, ontstaan er daardoor minder schilfers in het glazuur. Voor een jolly moet de machine schuin kunnen snijden. Een gewone machine snijdt alleen haaks, voor een verstek is een kantelbare snijkop nodig. Vraag daarom vooraf na of het snijbedrijf echt verstekranden maakt, en niet alleen rechte sneden en vormen.

1. De tegelzetter meet de hoeken op de plek zelf en bepaalt welke tegels en welke randen gesneden worden.
2. Op elke tegel wordt de zichtzijde gemarkeerd, plus de rand die in de hoek komt. Bij tegels met een tekening, zoals marmerlook, wordt ook gekeken of de aders over de hoek doorlopen.
3. De tegels gaan naar het snijbedrijf, of de tegelzetter bestelt het snijwerk daar rechtstreeks.
4. De machine snijdt de tegel op maat en zet de rand in verstek. In de praktijk laat men meestal geen vlijmscherpe punt staan, maar een smal randje van de zichtzijde. Een scherpe punt brokkelt namelijk snel af.
5. De gesneden rand wordt waar nodig licht nageschuurd, zodat je geen scherpe kant voelt.
6. De tegelzetter zet de tegels zo dat beide verstekranden recht op elkaar aansluiten en de voeg in de hoek over de hele hoogte even breed is.

De werkwijze is bij elk formaat hetzelfde. Wat verschilt, is al het werk rond de snede. Een tegel van 60×60 cm is in dat opzicht goed te doen.

• Hanteren: een tegel van 60×60 cm draag je zonder moeite en leg je zo op de snijtafel. Een tegel van 120×120 cm kan afhankelijk van de dikte rond de 30 kg wegen, buigt door en breekt als je hem verkeerd optilt. Daarvoor zijn twee mensen en liefst een zuigframe nodig.
• Vervoer: 60×60 cm past in een gewone bus of auto, mits de tegels goed ondersteund liggen of staan. Bij grotere platen is rechtop en volledig gesteund vervoer echt noodzakelijk.
• Lengte van de snede: een kortere jolly vergeeft kleine afwijkingen in de hoek meer. Hoe langer de hoek, hoe meer een kleine fout opvalt.
• Risico op verlies: een mislukte tegel is bij 60×60 cm minder ingrijpend. Toch is ook deze maat niet altijd na te bestellen uit dezelfde productiepartij. Houd dus een paar reservetegels achter.
• Dikte: dunne tegels zijn brosser en vragen een voorzichtige instelling bij het schuin snijden. Dikkere tegels hebben meer snijtijd nodig.

Ook bij 60×60 cm loont het om de tegelverdeling vooraf uit te tekenen. Dan maak je een jolly alleen op de plekken waar hij echt iets toevoegt.

Een jolly oogt strak en modern, vooral bij effen tegels en bij steenlook, waar de tekening ononderbroken over de hoek loopt. Er zijn ook minder sterke kanten, en die worden niet altijd genoemd.

• Op hoeken waar weleens iets tegenaan stoot, zoals bij de badkamerdeur of in een gang, is een verstekhoek kwetsbaarder dan een hoek met een metalen profiel.
• Bij tegels die alleen in het glazuur gekleurd zijn en daaronder een andere scherf hebben, kan op de rand een licht streepje zichtbaar worden. Bij tegels die door en door gekleurd zijn, speelt dit veel minder.
• Bij traptreden en vloerranden moet je je afvragen of een verstekhoek de belasting aankan. Daar combineert men een jolly vaak met een licht afgeronde rand.

Bij nissen, rond een spiegel, bij een betegeld bad of op buitenhoeken in de douche werkt een jolly juist goed, en zo'n hoek is makkelijk schoon te vegen.

Hoeveel werk de klus is, en daarmee wat hij kost, hangt van een paar dingen tegelijk af:

• de totale lengte van de sneden en het aantal tegels
• hardheid en dikte van het materiaal, want keramiek snijdt anders dan natuursteen
• of het alleen om een rechte jolly gaat, of ook om uitsparingen, bogen of gaten voor een kraan
• hoe nauwkeurig de opdracht is: duidelijke maten en gemarkeerde randen van de tegelzetter schelen tijd en fouten
• het vervoer tussen de klus en het snijbedrijf

Een vlakke, loodrechte wand met een haakse hoek helpt enorm. Is de hoek niet haaks, dan past ook een perfect gesneden rand er niet goed op en wordt de voeg op de ene plek breder dan op de andere. Laat een scheve hoek daarom eerst door een stukadoor rechtzetten.

• Onnauwkeurig meten: er wordt gesneden op basis van een tekening en niet van de echte hoek. Dan sluiten de tegels niet aan.
• Verkeerde zijde: het verstek komt aan de verkeerde kant of op de verkeerde rand. Bij tegels met een patroon loopt de tekening in de hoek dan niet door.
• Te scherpe rand: een vlijmscherpe hoek brokkelt bij het zetten of bij de eerste stoot af.
• Slechte ondergrond: grote tegels vragen een vlakke wand en volle verlijming met een flexibele tegellijm. Anders kan de hoek gaan werken en scheurt de voeg.
• Onvoorzichtig hanteren: veel tegels breken niet bij het snijden, maar bij het dragen en vervoeren.

• De tegels hebben de afgesproken maat en zijn aan de juiste rand gesneden
• Op de zichtzijde zitten geen schilfers of scheurtjes
• De rand voelt niet scherp aan of is licht nageschuurd
• In de afgewerkte hoek sluiten de tegels over de hele hoogte gelijkmatig aan
• De voeg in de hoek is smal, recht en goed gevuld
• Bij tegels met een patroon loopt de tekening over de hoek door
• Bij het aftikken klinkt de tegel niet hol, want dat wijst op te weinig lijm eronder