Tegelwerk met listello of bombato

Een listello is een smalle strook die tussen de tegels komt. Hij kan glad zijn, met reliëf of een decor, van glas, metaal of natuursteen. Vaak is hij even lang als één tegel, zodat de voegen mooi doorlopen.

Een bombato is in de winkel meestal de naam voor een smalle strook met een bol, afgerond profiel. Zo'n strook valt meer op, geeft een schaduwrandje en wordt vaak gebruikt als bovenrand van het tegelwerk of als duidelijke scheidingslijn. Fabrikanten gebruiken de namen niet allemaal hetzelfde, dus kijk in de winkel even naar de doorsnede van het stuk zelf.

Voor de tegelzetter zit het belangrijkste verschil in dikte en vorm. Een platte listello zet je ongeveer zoals een gewone tegel. Een bolle bombato steekt uit de wand, is lastiger te zagen en een nette hoek maken kost meer moeite.

De belangrijkste keuze valt al vóór het lijmen: op welke hoogte komt de lijn? In de badkamer kiest men vaak een hoogte die aansluit op de kraan, een planchet of de vensterbank. In de keuken loopt de lijn meestal net boven het werkblad of onder de bovenkastjes. Reken de hoogte zo uit dat er boven en onder de lijn geen smalle reepjes tegel overblijven. Die staan rommelig en zijn lastig te lijmen.

1. Lijn uitzetten: de lijn wordt met een laser of een lange waterpas rondom de hele ruimte uitgezet. Een kleine afwijking in de ene hoek wordt aan het eind van de wand veel groter.
2. Droog uitleggen: de stroken worden naast elkaar gelegd, zodat duidelijk is waar de voegen komen en waar gezaagd moet worden. Bij decors wordt gecontroleerd of het patroon doorloopt.
3. Dikte op elkaar afstemmen: een listello is vaak dunner of dikker dan de tegel. De lijmlaag wordt zo aangepast dat de voorkant gelijk ligt met de tegels, of dat de strook over de hele lengte even ver uitsteekt.
4. Lijmen: de tegellijm gaat op de wand én op de achterkant van de strook, zodat er geen holle plekken overblijven. Bij reliëf en bolle stroken is dat extra belangrijk, want een hol stuk breekt bij een stoot snel af.
5. Hoeken: in binnen- en buitenhoeken worden de stroken in verstek gezaagd, onder 45 graden, of er worden hoekstukken gebruikt als de fabrikant die levert.
6. Voegen: de voegen worden gevuld met hetzelfde of een passend voegmiddel als het omliggende tegelwerk. Reliëf wordt voorzichtig schoongemaakt, zodat er geen voegmiddel in achterblijft.

• Keramiek en porcellanato: de meest gekozen soort, goed bestand tegen vocht en schoonmaken. Zagen gaat met een diamantschijf, liefst met waterkoeling.
• Glas: vraagt om witte lijm die geschikt is voor glas en mozaïek, want grijze lijm schijnt door. Een glanzend oppervlak krast snel, dus geen grof voegmiddel of ruwe spons.
• Metaal: rvs of aluminium stroken zaag je met een metaalschijf en lijm je met de lijm die de fabrikant aanraadt. Zaagranden moeten worden afgewerkt.
• Natuursteen: neemt vocht op en wordt daarom meestal geïmpregneerd voor het voegen, zodat de kleur van het voegmiddel er niet in trekt. Lichte steen vraagt om lichte lijm.

Op natte plekken, zoals in de douche, kies je stroken die de fabrikant ook voor de badkamer aanbeveelt. Sommige sierstroken zijn alleen bedoeld voor droge ruimtes.

Eenvoudig is een rechte horizontale lijn over één wand zonder hoeken, van platte keramische stroken die even dik zijn als de tegels. Dat werk gaat snel en levert weinig afval op.

Het wordt bewerkelijker als:

• De lijn rondom de hele ruimte loopt, met veel buitenhoeken, ramen en nissen
• Het om een bolle bombato of diep reliëf gaat, die moeilijk in verstek te zagen zijn
• Het materiaal breekbaar is, zoals glas of dunne natuursteen
• De lengte van de strook niet past bij de tegelmaat en de voegen met veel moeite op elkaar moeten worden afgestemd
• De strook in bestaand tegelwerk komt en eerst een hele rij tegels eruit moet zonder de buren te beschadigen
• De wand scheef is en de strook met lijm moet worden uitgevlakt

Het kost ook meer als er bij het zagen stukken breken. Koop bij dure decors daarom een paar stuks extra en controleer of alles uit dezelfde productiepartij komt.

• De lijn loopt scheef: er is op de vloer of de vorige rij uitgelijnd in plaats van op een laser. Vloeren zijn zelden helemaal vlak en een scheve lijn zie je meteen.
• Strook steekt uit of ligt te diep: het verschil in dikte tussen strook en tegel is niet opgevangen.
• Holle plekken: lijm alleen in klodders aangebracht. Bij het tikken klinkt het stuk hol en na verloop van tijd kan het barsten.
• Slordige hoeken: een onnauwkeurig verstek met een open naad of afgesprongen glazuur.
• Voegmiddel in het reliëf: niet op tijd verwijderd, daarna hard geworden in de groefjes en lastig schoon te krijgen.
• Verkeerde schoonmaakmiddelen: zure reinigers op metaal of natuursteen, waardoor het oppervlak dof wordt of verkleurt.

Tegel je zelf en heb je ervaring met gewoon wandtegelwerk, dan is een rechte lijn van platte keramische listello's goed te doen. Bij glas, natuursteen of een bolle bombato met veel hoeken laat je het werk beter over aan een tegelzetter.

1. Tegels onder de lijn zetten en de lijm laten uitharden volgens de aanwijzingen van de fabrikant.
2. De lijn rondom uitzetten met een laser of waterpas.
3. De stroken droog uitleggen en bepalen waar de zaagsneden en voegen komen.
4. De dikte van strook en tegel vergelijken en de lijmlaag daarop aanpassen.
5. De stroken met een diamantschijf op maat zagen, hoeken in verstek onder 45 graden zagen en de randen licht afwerken.
6. Lijm op de wand en op de achterkant van de strook aanbrengen en het stuk goed aandrukken.
7. Hoogte en vlakheid met de waterpas controleren en tegelkruisjes of wiggen plaatsen voor de voegbreedte.
8. Overtollige lijm uit de voegen halen zolang die nog zacht is.
9. Verder tegelen boven de lijn.
10. Voegen, het reliëf schoonmaken met een vochtige spons en in de hoeken ruimte laten voor siliconenkit.

• De lijn is over de hele lengte waterpas en sluit in de hoeken op elkaar aan
• De voorkant van de strook ligt gelijk met de tegels of steekt over de hele lengte even ver uit
• Bij het tikken klinkt geen enkel stuk hol
• De hoeken zijn strak in verstek, zonder afgesprongen glazuur of open naden
• De voegen hebben dezelfde breedte en kleur als in het omliggende tegelwerk
• Er zitten geen resten lijm of voegmiddel in het reliëf of op het glanzende oppervlak
• Het decor loopt door en alle stukken hebben dezelfde tint
• In de hoeken en bij sanitair zit flexibele siliconenkit