Hekpaal plaatsen tot 3,8 m

In prijslijsten bedoelt men met "hoogte van de paal" meestal de totale lengte van de paal, niet de hoogte van het hek boven het maaiveld. Een deel van de paal zit in de betonpoer, de betonnen voet in de grond, meestal ongeveer 80 tot 100 cm. Boven de grond blijft bij een paal van 3,8 m dus zo'n 2,8 tot 3 meter over. Spreek vooraf met de hekwerkbouwer af hoe hij rekent, want een meter verschil verandert het hele plan.

Typische situaties waarin deze variant zinvol is:

• Gaashekwerk rond een sportveld, tennisbaan of schoolplein, waar een bal niet over het hek mag
• Een ballenvanger achter een doel of langs een weg, die de omgeving beschermt
• Een hoge afscheiding naar een drukke weg of naar de buren, waar het gaas wordt aangevuld met privacydoek
• Hekwerk met twee rijen gaas boven elkaar of met een opzetstuk voor prikkeldraad bij bedrijfsterreinen en opslagplaatsen
• Palen die een poort, looppoort of poortaandrijving dragen en daarom langer en dieper verankerd moeten zijn dan de palen eromheen

Is het hek boven de grond niet hoger dan twee meter, dan maakt een hoge paal de poer en het materiaal onnodig zwaar. Kies dan een lagere variant.

Op het eerste gezicht doen alle drie de posten hetzelfde: een paal in een gat zetten en vastzetten in beton. Het verschil zit in de krachten die de paal moet opvangen, en die groeien met de hoogte sneller dan je zou denken. De wind duwt op het hele hekvlak. Hoe langer de paal boven de grond, hoe groter de hefboom waarmee hij aan de poer trekt.

• Paal tot 2,4 m: gewone tuinafscheiding met gaas of dubbelstaafmatten tot ongeveer 1,5 à 2 m hoog. De poer is kleiner en een ervaren vakman met een helper zet de paal vanaf de grond, zonder ladder.
• Paal tot 2,7 m: een hek van rond de twee meter met wat reserve, bijvoorbeeld met een opzetstuk of op een helling waar hoogteverschillen moeten worden opgevangen. De poer wordt iets zwaarder, de werkwijze blijft gelijk.
• Paal tot 3,8 m: een hek van ongeveer drie meter hoog. De poer moet dieper en breder, de paal steviger, schoren komen vaker voor en de palen staan dichter bij elkaar. Je hebt minstens twee mensen nodig, een ladder om de bovenkant te controleren en tijdelijke stutten tot het beton hard is.

In de praktijk is een paal van 3,8 m dus geen paal die "net iets langer" is. Hij is zwaarder, lastiger te hanteren, elke afwijking van het lood zie je bovenaan direct, en een fout in de poer laat een heel hekveld scheef hangen. Reken bij deze variant op meer tijd per paal en meer beton.

Welke paal kies je

Bij een hoog hek telt vooral de stijfheid van het profiel. Een dunne ronde paal die bij een hek van twee meter prima voldoet, gaat bij drie meter met doek in de wind doorbuigen.

• Ronde stalen palen, verzinkt en vaak met een coating, zijn het meest gebruikt bij gaas. Voor een hoog hek kies je een grotere diameter en een dikkere wand, meestal volgens het advies van de systeemleverancier.
• Kokerprofielen, dus rechthoekige en vierkante buizen, zijn in één richting stijver. Bij een rechthoekig profiel draai je de lange zijde haaks op het hek, zodat hij de wind beter weerstaat.
• Palen voor dubbelstaafmatten zie je bij deze hoogte minder, omdat de matten meestal lager zijn. Worden matten boven elkaar gestapeld, volg dan de handleiding van de fabrikant.
• Houten palen, ook hardhout, zijn in deze lengte zwaar en rotten op de overgang van grond naar lucht. Wil je toch hout, zet de paal dan op een stalen paalanker boven het maaiveld, niet rechtstreeks in beton.
• Betonpalen zijn erg zwaar en bij drie meter boven de grond zonder machine moeilijk te plaatsen.

Poer in de grond

Het meest gebruikt is een losse betonpoer per paal. Bij een hoge paal graaf je ongeveer 80 tot 100 cm diep. Dat ligt onder de vorstgrens, in Nederland meestal zo'n 60 tot 80 cm, en geeft de paal genoeg houvast tegen de wind. Het gat is meestal minstens 30 cm breed, bij hoek- en poortpalen breder. Onderin komt een paar centimeter grind, zodat water kan wegzakken. Gangbaar is beton in de sterkteklasse C20/25, ter plekke gemengd of bij veel palen aangevoerd met een truckmixer. Droog beton in zakken is handig, maar bij diepe poeren heb je er veel van nodig en moet je goed mengen en verdichten.

Op slappe grond zoals veen of natte klei, in grote delen van Nederland heel gewoon, houdt een standaardpoer de paal vaak niet stabiel. Daar wordt de poer breder en dieper gemaakt. Vraag de systeemleverancier wat hij voor jouw grondsoort adviseert.

Paal in een muurtje of betonband

Staat het hek op een gemetseld of gestort muurtje, dan wordt de paal in de fundering daaronder gestort. Bij een hoge paal is het niet genoeg als hij alleen in het muurtje zit. Hij moet doorlopen tot in de fundering, anders zet de wind kracht op de bovenste lagen en kan het muurtje scheuren.

Voetplaat en grondschroeven

Een paal met een gelaste voetplaat kun je op bestaand beton vastzetten, bijvoorbeeld op een muurtje. Bij een lengte rond 3,8 m werken er wel grote krachten op de ankers. Laat zo'n oplossing beoordelen door een constructeur of minstens door de fabrikant van het systeem. Grondschroeven zijn snel en zonder beton, maar bij hoge hekken met doek hangt het draagvermogen sterk af van de grond, en de fabrikant moet dat bevestigen.

De meeste problemen bij hoge palen ontstaan niet bij het storten, maar daarvoor. Regel vooraf deze punten:

• Erfgrens. Bij een hek op de grens loont het om de grens te laten aanwijzen door het Kadaster. Een ingestorte paal van drie meter verplaatsen is veel meer werk dan een lage. Bespreek het hek ook vooraf met de buren.
• Kabels en leidingen. Vraag via het Kadaster een KLIC-overzicht op van de kabels en leidingen in de grond. Een gat van bijna een meter diep kan een stroomkabel, gasleiding of waterleiding raken.
• Toegang. De palen zijn lang en moeten bij de route van het hek worden neergelegd. Wordt er met een motorgrondboor of minigraver gewerkt, dan moet die bij het hek kunnen komen.
• Mantelbuizen. Plan je een poortaandrijving, verlichting of een bel, dan moeten de mantelbuizen voor de kabels in de grond liggen voordat er gestort wordt. Het aansluiten zelf is werk voor een erkend elektricien.
• Oud hekwerk. Oude palen met betonpoeren verwijderen is apart werk. Spreek af wie dat doet en waar het afval heen gaat.
• Appartementen. Bij een appartementencomplex beslist de Vereniging van Eigenaars (VvE) over de erfafscheiding, dus stem het vooraf af.

Op de bouwplaats gaat het meestal zo. Eerst wordt een richtsnoer langs de route van het hek gespannen en worden de paalposities gemarkeerd. Bij een hoog hek staan de palen dichter bij elkaar dan bij een laag, vaak rond 2 tot 2,5 meter, afhankelijk van het systeem en van de vraag of er doek op komt. Eerst gaan de hoek-, eind- en poortpalen erin, want daarop worden de andere uitgelijnd.

De gaten worden met de hand, met een grondboor of machinaal gegraven. Onderin komt een laag grind. De paal gaat in het gat en wordt onderlegd tot hij op de juiste hoogte staat. Bij een paal van drie meter controleer je de hoogte met een snoer bovenaan tussen de hoekpalen of met een waterpasinstrument, niet alleen vanaf het maaiveld, want de grond is zelden vlak.

Dan komt het belangrijkste moment: het lood. Met de waterpas wordt de paal in twee richtingen gecontroleerd, langs het hek en haaks erop. Bij deze lengte gebruik je beter een lange waterpas of een schietlood. Een korte waterpas mist een afwijking die je bovenaan in centimeters ziet. De paal wordt met twee of drie latten tegen de grond gestut, zodat hij tijdens het storten en uitharden niet beweegt.

Het beton gaat er laag voor laag in en wordt met een staaf of stamper verdicht, zodat er geen holtes in de poer blijven. Tijdens het storten wordt het lood opnieuw gecontroleerd, omdat beton een paal makkelijk wegduwt. De bovenkant van de poer wordt afgewerkt met een licht afschot van de paal af, zodat water wegloopt en niet tegen het staal blijft staan.

Bij een hoog hek horen ook schoren, schuine steunpalen. Ze komen op de hoeken, bij eind- en poortpalen, bij een richtingswijziging en bij lange stukken ook tussendoor, afhankelijk van het systeem bijvoorbeeld ongeveer elke 25 meter. Een schoor heeft een eigen kleine poer en wordt met een klem of bout aan de paal bevestigd. Bij een hek van drie meter is het verstandig een hoekpaal aan beide zijden te schoren.

Dezelfde paal kan op het ene terrein half zo veel tijd kosten als op het andere. Vlak terrein, zandgrond zonder stenen, goede toegang voor de boor en een duidelijk aangewezen erfgrens maken het eenvoudig. Het helpt ook als de palen al klaarliggen en het beton langs het hek kan worden gemengd.

Het werk wordt lastiger door:

• Puin, stenen of oude verharding in de grond, waar de boor niet doorheen komt en er gehakt of zwaarder materieel gebruikt moet worden
• Zware klei die plakt en waarin bij regen het water in het gat blijft staan
• Veen of andere slappe grond, waar de poer groter moet en de paal na het storten kan wegzakken
• Een hoge grondwaterstand, waardoor het gat volloopt en het beton voorzichtiger moet worden gestort
• Een helling, waar de paalhoogtes trapsgewijs verlopen en schoren verschillende lengtes krijgen
• Boomwortels, oude funderingen of resten van het vorige hek
• Kabels en leidingen in de route, waardoor er langzaam met de hand moet worden gegraven
• Smalle toegang, waar de lange palen ver met de hand moeten worden gedragen

Bij hoge palen speelt ook het weer mee. Bij harde wind, aan de kust of in open polderlandschap niet ongewoon, is een paal van drie meter moeilijk in het lood te houden en kan vers beton eronder verschuiven. Bij vorst wordt niet gestort, tenzij de betonleverancier anders aangeeft.

Een paal tot 3,8 m kun je zelf plaatsen als je handig bent en minstens één helper hebt. Alleen lukt het niet: de paal is lang, zwaar en kan bij omvallen iemand verwonden. Zoek vooraf uit waar kabels en leidingen liggen. Raak je bij het graven toch een gasleiding en ruik je gas, ga dan direct weg, gebruik geen vuur of elektrische apparaten en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom 0800 9009, bij direct gevaar 112. Raak je een kabel, stop dan het werk en neem contact op met de netbeheerder.

1. Erfgrens en ligging van kabels en leidingen controleren.
2. Een richtsnoer langs de route spannen en de posities van hoek- en tussenpalen markeren.
3. Gaten graven van ongeveer 80 tot 100 cm diep en minstens 30 cm breed, bij hoek- en poortpalen breder.
4. Een laag grind onderin het gat storten en aanstampen.
5. De bovenkant van de paal afsluiten met een kapje, zodat er geen water in loopt.
6. De paal met z'n tweeën in het gat zetten, op hoogte brengen volgens het snoer en onderleggen.
7. Het lood in twee richtingen controleren met een lange waterpas en de paal met latten stutten.
8. Beton mengen volgens de aanwijzingen van de fabrikant en laag voor laag storten en verdichten.
9. Tijdens het storten steeds opnieuw lood en hoogte controleren.
10. De bovenkant van de poer afwerken met afschot van de paal af.
11. Het beton laten uitharden, bij warm weer de eerste dagen vochtig houden en de stutten laten staan.
12. Schoren plaatsen en het gaas pas spannen als het beton voldoende hard is.

Controleer je de bovenkant van de paal vanaf een ladder, zorg dan voor een stabiele ladder en een tweede persoon die hem vasthoudt. Komt er een poortaandrijving of verlichting op het hek, laat het elektrische deel dan over aan een erkend elektricien.

Bij hoge palen worden fouten niet vergeten. Wat bij een laag hek onopgemerkt blijft, zie je hier binnen de eerste winter of na de eerste storm.

• Te ondiepe poer. De paal gaat na verloop van tijd scheef in de richting van de overheersende wind en vorst kan hem omhoog drukken. Bij een hek van drie meter zie je dat al vanaf de straat.
• Te smal gat. Is het gat nauwelijks breder dan de paal, dan vormt het beton maar een dunne mantel en buigt de paal erin als in een buis.
• Beton onder maaiveld zonder afschot. Rond de paal ontstaat een kommetje waarin water blijft staan. Het staal aan de voet roest sneller en vorst kan het beton beschadigen.
• Open bovenkant. Water loopt in de buis, bevriest in de winter en kan de paal openscheuren. Een kapje is een kleinigheid, maar belangrijk.
• Ontbrekende of te lichte schoren. Hoekpalen buigen na het spannen van het gaas naar binnen en het gaas gaat slap hangen.
• Te vroeg spannen. Vers beton houdt de trekkracht van de spandraden niet en de paal beweegt. Gaas wordt meestal pas na een aantal dagen gespannen, afhankelijk van het weer ook later.
• Doek zonder berekening. De eigenaar hangt achteraf privacydoek aan het hek waarmee in het ontwerp geen rekening was gehouden. Het hek gedraagt zich dan als een zeil en de palen gaan scheef.
• Beschadigde zinklaag. Bij het inkorten van een paal komt kaal staal bloot. Zonder bijwerken met zinkspray gaat de zaagsnede roesten.

De tijd per paal hangt vooral af van de grond en de toegang. Op zandgrond met een boor plaats je op een dag beduidend meer palen dan op een helling met puin waar met de hand moet worden gegraven. Hoek- en poortpalen kosten meer tijd, omdat ze grotere poeren en schoren hebben en lastiger uit te lijnen zijn.

Beton heeft tijd nodig. De eerste dagen na het storten mag de paal niet belast worden en blijven de stutten staan. Gaas, spandraden en doek worden meestal pas na ongeveer een week gemonteerd, bij koud weer later. Zijn volle sterkte bereikt beton doorgaans na ongeveer 28 dagen. Een zware poort of aandrijving hang je pas op als het beton voldoende is uitgehard, volgens het advies van de poortleverancier.

Op de palen volgt de montage van gaas of netten, en eventueel van de poort en de aandrijving. Spreek de volgorde vooraf af, zodat de monteur van het gaas niet komt voordat het beton hard is, en zodat de elektricien erbij is wanneer de mantelbuizen worden gelegd.

Controleer de palen voordat het gaas erop komt. Dan zie je alles goed en is een correctie nog eenvoudig. Kijk vanaf het eind van het hek langs de rij: de toppen moeten een vloeiende lijn vormen en de palen in één lijn staan. Controleer met een lange waterpas het lood bij een paar willekeurige palen. Loop bij de oplevering deze lijst na:

• De palen staan op de afgesproken plekken en in lijn met het snoer
• De toppen hebben een gelijke hoogte of volgen de helling vloeiend
• Het lood klopt in beide richtingen, ook bij hoek- en poortpalen
• De paalafstanden passen bij de afspraak en bij het hekwerksysteem
• De poeren hebben de afgesproken diepte en breedte, liefst met foto's van het storten
• Het beton loopt af van de paal en er blijft geen water staan
• Schoren zitten op de hoeken, de einden, bij de poort en bij richtingswijzigingen
• Alle palen hebben een kapje en zaagsneden zijn bijgewerkt
• Mantelbuizen liggen waar ze gepland waren
• De palen bewegen niet als je bovenaan met de hand duwt
• De omgeving is opgeruimd en de uitgegraven grond is afgevoerd of verwerkt zoals afgesproken