1,4 m'ye kadar tel örgü montajı

Bu kalem, bitmiş çitin metretülü (mtül) üzerinden hesaplanır. Genellikle gergi tellerinin çekilip gerilmesini, örgünün açılmasını, gergi çubuğuyla gerilmesini ve gergi tellerine ve direklere bağlanmasını içerir. Direklerin dikilmesi, betonlanması, payandalar, alt beton plakalar ve bahçe kapıları fiyat listelerinde çoğunlukla ayrı kalemlerdir. Teklifi onaylamadan önce metre fiyatına tam olarak neyin dahil olduğunu ve neyin ayrıca hesaplanacağını mutlaka sorun.

"1,4 m'ye kadar" ifadesi, piyasadaki yaygın rulo yüksekliklerini kapsar: örneğin yaklaşık 1,0 m, 1,25 m veya 1,4 m. Türkiye'de sık görülen bir uygulama da alçak bir bahçe duvarının ya da beton alt plakanın üzerine tel örgü çekmektir. Bu durumda çitin toplam yüksekliği biraz daha fazladır, ancak işçilik açısından belirleyici olan örgünün kendi yüksekliğidir.

Fiyat listesinde bu kalemin yanında 1,8 m'ye kadar tel örgü montajı ve 3,0 m üzeri tel örgü montajı da bulunur. Her birinin kendi sayfası ve kendi fiyatı vardır, çünkü iş miktarı, kullanılan ekipman ve riskler farklıdır.

• 1,4 m'ye kadar: İş tamamen yerden, merdivensiz yapılır. Ruloları iki kişi rahatça taşır ve gerer. Genellikle üç gergi teli (alt, orta, üst) ve daha kısa direkler yeterlidir. Çit daha az rüzgâr alır, bu yüzden uçların ve köşelerin sabitlenmesinde beklenti biraz daha düşüktür. Bahçeler, ön bahçeler, arsa ayrımları ve küçük hayvan alanları için uygundur.
• 1,8 m'ye kadar: Müstakil evlerde, kolayca üzerinden atlanmasın istenen çevre çitidir. Örgü daha ağırdır, üst tel artık tabure ya da alçak bir merdivenle gerilir, direkler daha uzun ve daha derin betonlanır. Payandaların ve bağlantılarının daha büyük kuvvete dayanması gerekir.
• 3,0 m üzeri: Spor sahaları, halı saha ve okul bahçeleri, top tutucu çitler. Daha güçlü direkler, daha fazla gergi teli, iskele veya platformdan çalışma, daha kalabalık ekip ve rüzgâr yüküne göre dikkatli bir tasarım gerekir. Tamamen farklı bir iş kategorisidir.

Nasıl karar verirsiniz? Önce çitin ne işe yarayacağını düşünün. Arsanın sınırını belirleyecek, çocukları, tavukları veya küçük bir köpeği içeride tutacaksa 1,4 m'ye kadar yükseklik çoğu zaman yeterlidir. Zıplayan büyük bir köpeğiniz varsa ya da sokak tarafından tırmanmayı zorlaştırmak istiyorsanız 1,8 m'ye kadar olan seçeneğe bakın. Uygulamada sık görülen durum şudur: alçak çit yapılır, bir yıl sonra köpeğin üstünden atladığı fark edilir. Sonradan yükseltmek yeni direkler demektir, bu yüzden yüksekliği baştan iyi düşünmek gerekir.

Arsa sınırı ve komşuyla anlaşma

Sınırdaki çit, ölçümle doğrulanmış sınıra çekilir, eski bir kazığa ya da "hep böyleydi" denilen hatta göre değil. Sınırın nereden geçtiğinden emin değilseniz, lisanslı bir harita mühendisine aplikasyon yaptırın. Komşuyla ortak çit söz konusuysa, masrafı kimin karşılayacağını, direklerin kimin tarafında duracağını ve çitin bakımını kimin yapacağını önceden konuşun. Apartman veya site bahçesinde çit çekilecekse, ortak alan söz konusu olduğu için konuyu önce apartman yönetimi ve kat malikleriyle konuşmak gerekir.

Direkler ve zemin

Tel örgü, hazır dikilmiş direklere monte edilir. Direklerin hizada, şakulünde ve sağlam betonlanmış olması gerekir. Direk çevresindeki beton zamana ihtiyaç duyar: teller genellikle beton yeterince sertleştikten birkaç gün sonra gerilir, havaya ve beton karışımının üreticisine göre bu süre bir haftayı bulabilir. Çok erken gerilirse uç direkler yatar ve çit gerginliğini kaybeder.

Bunun dışında şunlar hazır olmalı:

• Çit hattı boyunca çalılardan, otlardan ve eski telden temizlenmiş bir şerit
• Uç, köşe ve kapı direklerinde yerleştirilmiş payandalar
• Çitte varsa yerine oturtulmuş alt beton plakalar
• Sahada malzeme: tel örgü, gergi teli, gergi mandalları, gergi çubukları, bağlama teli
• Çitin tamamı boyunca ruloları taşıyarak yürünebilecek bir geçiş

Kafes tel (dörtgen gözlü örgü)

En yaygın türdür. Teller kare ya da baklava gözler oluşturacak şekilde birbirine örülür, göz aralığı genellikle yaklaşık 50 mm'dir. Esnektir, hafif dalgalı araziyi iyi takip eder ve düzgünce gerilebilir. Galvanizli veya PVC kaplı olarak üretilir, kaplılar en çok yeşil ya da antrasit renktedir. PVC kaplı tel, montajda kaplama zarar görmezse daha uzun ömürlüdür. Alçak çitte genellikle daha ince tel tercih edilir, bahçe çiti olarak çoğu zaman yeterli olur.

Rulo hâlinde punto kaynaklı tel

Teller kesişim noktalarında kaynaklıdır, gözler dik açılıdır. Daha rijittir, daha az esner, ama araziye zor uyum sağlar ve tamamen düz bir yüzey elde edecek şekilde germek daha zordur. Düz arazide ve daha küçük göz istenen yerlerde, örneğin tavuk ya da küçük hayvanlara karşı uygundur.

Düğümlü tel (çiftlik teli)

Bahçe ve meyve bahçelerinde, otlak ve hayvan alanlarında kullanılır. Gözleri yere yakın kısımda sık, yukarıda seyrektir. Ev bahçesinde pek tercih edilmez, ama açık arazide uzun hatlarda mantıklıdır, örneğin bağ evlerinde veya köydeki arazilerde.

Kaliteyi belirleyen aksesuarlar

• Gergi telleri: 1,4 m'ye kadar yükseklikte genellikle üç adet. Örgüyü taşıdıkları için örgü telinden kalın ve aynı yüzey kaplamasında olmalıdır.
• Gergi mandalları: Cırcırlı veya vidalı, uçlarda ve köşelerde. Teli sonradan da sıkmayı sağlar.
• Gergi çubuğu: Örgünün kenar gözlerinden geçirilir ve uç direğe bağlanır, böylece kuvvet tüm yüksekliğe yayılır.
• Bağlama teli veya klipsler: Örgüyü gergi tellerine bağlar. Örgüden önce paslanmaması için aynı malzemeden olmalıdır.
• Payandalar: Uç ve köşe direklerinde, uzun düz hatlarda ara direklerde de, genellikle yaklaşık her 20 ile 25 m'de bir.

Sıradan bir bahçe çitinde iş aşağı yukarı şöyle ilerler:

1. Direklerin kontrolü. Ekip direklerin hizasını, şakulünü ve sağlamlığını kontrol eder. Eğri veya oynayan direk germeden önce düzeltilir, sonra değil.
2. Gergi tellerinin çekilmesi. Teller bir uç direkten diğer uç veya köşe direğe çekilir. Alt tel zeminin ya da alt plakanın hemen üstünde, üst tel örgünün üst kenarının birkaç santim altında, orta tel yaklaşık ortada olur. Ara direklerde teller tutuculara asılır veya bağlanır.
3. Tellerin gerilmesi. Gergi mandallarıyla teller sıkılır, önce üst, sonra alt ve orta. Hedef sağlam ama aşırı gergin olmayan bir teldir. Fazla kuvvet, iyi payandalara rağmen uç direkleri büker.
4. Örgünün başlangıcının sabitlenmesi. İlk göz sırasından gergi çubuğu geçirilir ve tüm yükseklik boyunca uç direğe bağlanır.
5. Örgünün açılması ve ön gerilmesi. Örgü, tellere yaslanarak çit boyunca açılır. Diğer uçta elle veya geçici bir çubuk ve germe kayışıyla ön gerilir, böylece dalgalı kalmaz.
6. Tellere bağlama. Örgü üst tele en az her ara direkte ve aralarda yaklaşık düzenli aralıklarla bağlanır, ardından orta ve alt tele.
7. Ruloların birleştirilmesi. Rulo yetmezse, sonraki rulo kenar telini iki rulonun gözlerinden örerek geçirmek suretiyle eklenir. Böylece ek yeri görünmez ve zayıf nokta oluşmaz.
8. Bitiriş ve son sıkma. Hattın sonunda örgü kısaltılır, ikinci gergi çubuğu takılır ve bölüm bir kez daha sıkılır. Kesilen tel uçları kimseyi yaralamaması için içe doğru bükülür.

İki kişilik bir ekip, düz arazide ve direkler hazırsa genellikle günde onlarca metre çit çekebilir. Çok sayıda köşe, kapı, eğim ve mevcut bir çite bağlantı süreyi uzatır. Alçak örgüde merdiven taşıma ve kurma işi olmadığı için iş, yüksek seçeneklere göre daha hızlı ilerler.

Metretül fiyatını en çok çitteki zor noktaların sayısı ve çite ulaşım etkiler. İşi kolaylaştıranlar:

• Düz arazi ve kesintisiz uzun düz hatlar
• Tam hizada dikilmiş, betonu yeterince sertleşmiş direkler
• Çit boyunca boş bir çalışma şeridi
• Malzemenin doğrudan sahaya indirilmiş olması

İşi zorlaştıranlar ise:

• Örgünün uyum sağlaması gereken eğim, kot farkları ve basamaklar
• Uç bağlantının tekrarlandığı çok sayıda köşe, kapı ve kısa hat
• Direklerin hemen yanında sık bitki, çit bitkisi veya taşlar
• Ekip yapacaksa eski örgünün ve tellerin sökülmesi
• Komşunun çitine, bir duvara veya bahçe duvarına bağlantı

Eğimli arazide alçak örgü genellikle araziye paralel çekilir. Kafes tel buna iyi dayanır, kaynaklı tel daha zor uyum sağlar, bu yüzden eğimde kafes teli tercih etmek mantıklıdır. Türkiye'de pek çok bahçede çit, eğime göre kademeli yapılmış bir bahçe duvarının üzerine çekilir. Bu durumda örgü kademelerde bölünür ve her kademenin kendi uç direği ile gergi çubuğu olur, bu da iş miktarını artırır.

• Betonlamadan hemen sonra germek: Uç direkler bölümün içine doğru yatar, teller gevşer ve örgü birkaç hafta içinde sarkar.
• Eksik veya zayıf payanda: Köşe direği döner, çit köşede dalgalanır. Onarım, örgüyü çözüp yeniden germek demektir.
• Örgünün yalnızca direklere bağlanması: Direkler arasında "göbek" oluşur, örgü şişer ve birisi yaslandığında kalıcı olarak şekil değiştirir.
• PVC kaplı örgüde hasar görmüş kaplama: Pense ile kaba çalışıldığında kaplama sıyrılır, tel korozyona uğrar ve birkaç yıl içinde pas lekeleri görünür.
• Farklı metallerin karışması: Galvanizli örgüde sıradan siyah tel kullanılırsa bağlama teli paslanır ve çevresini boyar.
• Zemine yakın boşluk: Alt tel çok yüksekte kalırsa köpek ya da tilki altından kazar. Çözüm alt beton plaka veya daha aşağıdan çekilmiş alt teldir.
• Ruloların yanlış eklenmesi: Örerek birleştirmek yerine üst üste bindirilirse ek yeri görünür ve zamanla o noktada örgü açılır.

1,4 m'ye kadar alçak örgü, eli yatkın birinin kendi başına yapabileceği işlerdendir. Yerden, merdivensiz çalışılır ve bir yardımcıyla iş hızlı ilerler. İş eldiveni, pense, tel makası, gergi mandalları ve mümkünse örgüyü ön germek için geçici bir çubukla kayış gerekir. Gerilen telin uçları geri sekebilir, germe sırasında koruyucu gözlük takın. Yeni direkler için çukur kazmayı planlıyorsanız önce o noktadan yer altı hatlarının geçip geçmediğini öğrenin. Doğalgaz borusu şüphesi varsa kazmayın ve doğalgaz dağıtım şirketine danışın. Gaz kaçağı fark ederseniz alanı terk edin ve 187'yi arayın, diğer acil durumlarda 112'yi arayın. Yer altındaki elektrik kablolarına yakın işler yalnızca yetkili bir elektrikçiye bırakılmalıdır.

1. Direklerin şakulünde ve hizada olduğunu, betonun yeterince sertleştiğini kontrol etmek.
2. Çit hattı boyunca şeridi bitkilerden ve eski tellerden temizlemek.
3. Gergi mandallarını uç ve köşe direklerine alt, orta ve üst tel yüksekliğinde takmak.
4. Gergi tellerini çekmek, ara direklere asmak ve hafifçe sıkmak.
5. Telleri mandallarla üst telden başlayarak sıkmak ve bu sırada uç direklerin oynamadığını izlemek.
6. Gergi çubuğunu örgünün kenar gözlerinden geçirip uç direğe bağlamak.
7. Örgüyü teller boyunca açmak ve hattın sonunda yardımcı çubukla ön germek.
8. Örgüyü önce üst tele, sonra orta ve alt tele düzenli aralıklarla bağlamak.
9. Ruloları birleştirirken kenar telini iki rulonun gözlerinden örerek geçirmek.
10. Örgüyü sonda kısaltmak, ikinci gergi çubuğunu takmak ve bölümü sıkmak.
11. Kesilen tel uçlarını içe bükmek ve gerginliği tüm hat boyunca kontrol etmek.

Birkaç hafta sonra malzeme yerine oturduğunda, gergi mandallarındaki telleri hafifçe tekrar sıkmak faydalı olur.

Bitmiş çitin tamamını, mümkünse gün ışığında dolaşın. Çite yandan, hat boyunca bakın, dalgalanmayı böyle kolayca görürsünüz. Bölümün ortasında örgüye hafifçe bastırın: esneyip geri gelmeli, bükülmüş hâlde kalmamalıdır.

• Örgü eşit gerilmiş, direkler arasında dalga ve şişkinlik yok
• Örgünün üst kenarı düz bir hatta veya araziyi düzgünce takip ediyor
• Uç ve köşe direkleri şakulünde, payandalar sağlam
• Örgü üç gergi teline de düzenli aralıklarla bağlanmış
• Gergi çubukları örgünün tüm yüksekliği boyunca bağlanmış
• Rulo ekleri örülerek yapılmış, zayıf nokta olarak görünmüyor
• PVC kaplı örgü ve tellerde kaplama sıyrılmamış
• Bağlama malzemesi örgüyle aynı tür metalden
• Zemine yakın, altından geçilebilecek boşluk yok
• Tel uçları bükülmüş, hiçbir yerden dışarı çıkmıyor
• Çevre toplanmış, tel artıkları götürülmüş