DT 12/15 kalıp bloklarla bahçe duvarı

DT kısaltması kalıp bloğu anlamına gelir, yanındaki sayı bloğun santimetre cinsinden kalınlığını gösterir. DT 12 yaklaşık 12 cm, DT 15 yaklaşık 15 cm kalınlıktadır. Blokların içinde donatı yerleştirilen ve betonla doldurulan boşluklar bulunur. Yani blok, sökülmeyen bir kalıp, ustaların deyişiyle kayıp kalıp görevi görür. Yükü taşıyan asıl kısım içerideki demirli beton çekirdektir.

İnce bloklar özellikle şu durumlar için uygundur:

• panel çit, tel örgü veya ahşap dolgunun altına yapılan taban duvarı, genellikle yaklaşık 30 ile 80 cm yüksekliğe kadar,
• kaldırım kenarında, çiçeklik ya da ön bahçe çevresinde alçak, dolu bir duvar,
• sınıra yakın dar bir şeritte, kalın duvarın gereksiz yer kaplayacağı yerlerde çit,
• dağılmış eski beton taban duvarının aynı hatta yenilenmesi.

İnce blokta yükseklik neden bu kadar önemli? Dolu bir duvar rüzgârda yelken gibi davranır. Yükseldikçe rüzgârın yüzeye bindirdiği kuvvet artar ve temele yakın taban kısmına daha büyük yük gelir. 12 ile 15 cm kalınlığındaki narin bir duvarın devrilmeye karşı direnci düşüktür. Bu nedenle bu bloklardan, kalın bloktan kolon yapmadan veya bir inşaat mühendisine hesap yaptırmadan yüksek, dolu bir duvar örülmez. Türkiye'nin büyük bölümü deprem bölgesi olduğu için bu konu daha da önemlidir: yüksek ve ince bir duvar sarsıntıda kolayca devrilebilir. Belirli bir blok için makul yüksekliği üretici belirtir. Daha yüksek dolu duvarlarda mutlaka bir mühendise danışın.

NUMIQ'te ayrıca DT 20/25 kalıp bloklarla bahçe duvarı diye ayrı bir kalem de bulunur. İkisi benzer görünür, ama her biri farklı bir işe uygundur. Fark yalnızca kalınlıkta değildir. Duvarın taşıyabileceği yük, betonun dökülme şekli ve çevresindeki iş miktarı da değişir.

• Kullanım amacı: DT 12/15 tipik olarak taban duvarı ve alçak duvar içindir. DT 20/25 ise daha yüksek dolu duvarlar, ses kesici duvarlar, kapı kolonları ve hafif bir kot farkını da tutan duvarlar için seçilir.
• Boşluklar ve beton: ince blokların boşlukları dardır, bu yüzden ince agregalı beton ve daha dikkatli döküm gerekir. Kalın bloklar daha standart betonu kaldırır ve içine daha fazla donatı sığar.
• Temel: DT 12/15 altında genellikle daha dar bir temel yeterlidir. DT 20/25 altında temel daha geniştir ve yüksek duvarlarda daha fazla donatılıdır.
• Ağırlık ve taşıma: ince bloğu tek kişi, ulaşımı zor bir bahçede bile rahatça taşır. Kalın bloklar daha ağırdır, uzun hatlarda transpalet ya da makine kullanımını planlamak gerekir.
• Beton miktarı: aynı yükseklikte bir metre duvar için DT 12/15'e belirgin şekilde daha az beton gider. Bu lojistiği kolaylaştırır ve çoğu zaman betonu yerinde karıştırmaya imkân verir.
• Riskler: ince duvar döküm sırasında şişmeye, rüzgâra ve toprak itkisine karşı daha hassastır. Kalın duvar daha sağlamdır, ama yerleşimde yapılan büyük bir hatayı düzeltmek daha zordur.

Kısacası: panel çit altına bir taban duvarı istiyorsanız ve duvar toprak tutmayacaksa, DT 12/15 genellikle yeterlidir. İnsan boyunda dolu bir duvar istiyorsanız, komşu arsa yarım metre yukarıdaysa ya da duvara ağır bir bahçe kapısı asılacaksa DT 20/25'i seçin. En azından kapı ve köşe kolonlarını kalın bloktan yaptırın.

Parsel sınırı

Duvar sınırın üzerinde durur ve sınırın kesin olması gerekir. Uygulamada eski çitin tapu ve kadastro kayıtlarıyla onlarca santimetre uyuşmadığı sık görülür. Emin değilseniz bir lisanslı harita mühendisine sınır noktalarını yerinde işaretletin ve kazıdan önce komşunuzla anlaşın. Beton döküldükten sonra bir şerit toprak için çıkan anlaşmazlığı çözmek çok daha zordur. Apartman veya site bahçesinde çalışılacaksa işin kapsamını önceden apartman yönetimiyle ve kat malikleriyle konuşun.

Altyapı hatları

Çit hatları boyunca çoğu zaman su bağlantısı, doğalgaz, elektrik ve telekomünikasyon kabloları geçer. Kazıdan önce hatların yerini ilgili kurumlara ve dağıtım şirketlerine sorun. Hattın yakın olduğu her yerde elle kazın. Kazı sırasında doğalgaz borusuna zarar verirseniz veya gaz kokusu alırsanız hemen güvenli bir mesafeye uzaklaşın, ateş yakmayın, elektrikli alet ve anahtar kullanmayın, doğalgaz acil hattı 187'yi veya 112'yi arayın. Hasar görmüş ve gerilim altında olabilecek bir kabloya dokunmayın. Arızayı yalnızca elektrik dağıtım şirketi ve yetkili bir elektrikçi giderir.

Temel ve erişim

DT 12/15 bloklar betonarme bir şerit temel üzerine dizilir. Temel don derinliğinin altına kadar iner. Bu derinlik Türkiye'de bölgeye göre ciddi şekilde değişir: kıyı bölgelerinde daha sığ, İç ve Doğu Anadolu'da çok daha derindir. Bölgenizde yaygın uygulamayı ustaya veya mühendise sorun. Taze temele filiz denen düşey demirler yerleştirilir. Bunlar daha sonra temeli duvara bağlar. Fiyat listesindeki kalemin kazı ve temeli de içerip içermediğini, yoksa yalnızca duvarı mı kapsadığını kontrol edin. Blok paletinin getirilebileceği bir yol, depolama yeri, betoniyer için su ve elektrik hazırlayın.

1. Çit hattı kazıklar arasında gerilen iple işaretlenir, üst kenarın kotu, kapıların ve derzlerin yerleri belirlenir.
2. Şerit temel kontrol edilir: düzlük, kot, filizlerin konumu. Temel düz değilse ilk sıra harçla terazilenir.
3. İlk blok sırası ipe ve su terazisine göre tam olarak çimento harcına oturtulur. En önemli adım budur, buradaki her hata yukarıda katlanarak büyür.
4. Sonraki sıralar harçsız, şaşırtmalı olarak dizilir, yani derzler yarım blok kaydırılır. Uçlarda ve kapı kenarlarında uç blokları veya kesilmiş bloklar kullanılır.
5. Yatay donatı blokların yuvalarına genellikle yaklaşık iki sırada bir yerleştirilir, düşey demirler projeye göre filizlere bindirilir.
6. Beton tüm yüksekliğe tek seferde değil, katmanlar halinde dökülür. Beton şişlenerek veya dikkatli vibrasyonla sıkıştırılır.
7. Beton prizini alırken düşeylik ve hat kontrol edilir, duvar bu aşamada hâlâ hafifçe düzeltilebilir.
8. Üst kenar bitirilir: beton düzlenir, panel veya dikme ankrajları yerleştirilir, sonra duvar şapkaları takılır.
9. Beton kürünü tamamladıktan sonra yüzey işlenir: sıva, kaplama, boya ya da üretici izin veriyorsa bloğun brüt bırakılması.

İnce blokların betonla doldurulması

DT 12/15'te işin en hassas kısmı betonun dökülmesidir. Boşluklar dardır ve iri agrega içeride sıkışır. Böylece dışarıdan görünmeyen, betonsuz boşluklar oluşur. Bu yüzden ince agregalı, genellikle yaklaşık 8 mm'ye kadar taneli, akışkan ama sulu olmayan bir beton kullanılır. Beton sınıfını blok üreticisi veya proje mühendisi belirler, çoğu zaman TS EN 206'ya uygun standart bir yapı betonudur. Hazır beton söylenecekse santrale ince agregalı, blok dolgusuna uygun beton istediğinizi açıkça belirtin.

Beton katmanlar halinde dökülür. Üreticiler genellikle bir seferde birkaç sıra doldurmayı önerir, böylece taze betonun basıncı ince bloğu şişirmez ya da çatlatmaz. Sıkıştırma bir demir çubukla şişleyerek veya ince başlıklı bir daldırma vibratörüyle, kısa ve dikkatli şekilde yapılır. Uzun süre vibrasyon ince duvarı titretir ve hattan kaydırır.

Bloklar

Kalıp blokları betondan üretilir, kimi düz, kimi daha pürüzlü yüzeylidir. Standart gri blok sıva veya kaplama için tasarlanmıştır. Sıvasız bir duvar istiyorsanız üreticinin açıkça brüt kullanıma veya bahçe duvarına uygun diye belirttiği bloğu seçin. Klasik kalıp bloklarının yanında, kırma taş görünümlü yüzeye ve kendi kolon ve bitiş parçalarına sahip dekoratif bahçe duvarı sistemleri de vardır.

Donatı

İnce bloklara daha küçük çaplı demirler konur, çünkü dar boşluklara kalın demir gerekli beton örtüsüyle birlikte sığmaz. Donatı bloğa yaslanmamalı, her yanı betonla sarılmalıdır, aksi halde kısa sürede paslanır. Panel çit altındaki taban duvarında genellikle basit bir donatı yeterlidir. Daha yüksek dolu bir duvarda mühendisin hesabı belirleyicidir.

Üst bitiş ve yüzey

Üst kenarı beton veya taş bir duvar şapkası korur. Şapkanın taşması ve bir damlalığı olmalıdır ki su duvar yüzeyinden akmasın. Şapka altına iç mekân sıvası değil, dona dayanıklı yapıştırıcı veya harç konur. Yüzey için dış cephe tipi su itici sıva, taş veya tuğla görünümlü kaplama ya da betona uygun cephe boyası kullanılır. Toprağa değen tarafa su yalıtım harcı sürmek iyi olur, aksi halde nem kılcal yolla yükselir ve sıva kabarır. Boyama işini bir boyacıya bırakacaksanız, duvarın kurumuş olduğundan emin olun.

İş en hızlı, düz zeminde, iyi erişimle ve kotu tam tutturulmuş bir temel üzerinde ilerler. İşi zorlaştıranlar ise şunlardır:

• eğimli arazi: temel ve duvar kademeli yapılır, kesilen blok sayısı artar,
• kısa mesafede çok sayıda köşe, kavis, kapı ve bitiş,
• kötü erişim: bloklar ve beton bahçenin içinden elle taşınır,
• düzeltilmesi veya kısmen yenilenmesi gereken eğri ya da eski bir temel,
• eski duvarın yıkılması ve molozun götürülmesi, çit hattındaki ağaç ve çalı kökleri,
• elle kazmayı ya da güzergâh değiştirmeyi zorunlu kılan altyapı hatları,
• yüksek yüzey beklentisi, örneğin brüt bırakılacak bir blok, üzerinde tek damla beton kalmaması gerekir.

DT 12/15'in avantajı blokların hafif olması ve daha az beton gitmesidir. Ancak ince bloktan, kalın varyanta ait beklentiler karşılanmaya çalışılırsa, maliyet daha karmaşık donatıya, ek kolonlara ve onarımlara kayar.

Kalıp bloklu duvar çoğu zaman çitin yalnızca bir parçasıdır. Beton dökülmeden önce taban duvarının üstüne hangi dolgu sisteminin geleceği net olmalıdır. Panel ankrajları, tel örgü dikmeleri veya ahşap konsolları taze betona gömülür ya da sonradan delinerek takılır. İnce duvara delik açarken kenarın kırılma riski vardır, bu yüzden ankraj meselesini önceden çözmek akıllıcadır.

Ayrıca şunları önceden ayarlayın:

• kapı motoru, aydınlatma, zil veya görüntülü diyafon için elektrik boruları beton dökülmeden önce yerleştirilir, bağlantıyı yetkili bir elektrikçi yapar,
• posta kutusunun yeri ve dağıtım şirketinin belirlediği sayaç nişleri,
• bahçe kapısı ve yaya kapısı kolonları, ağır kapılarda DT 12/15'ten değil, kalın bloktan yapılır,
• duvar dibindeki drenaj, sert zeminlerden gelen yağmur suyu duvar tabanına akmamalı,
• duvara sonradan yanaşacak peyzaj, parke taşı ve bordür işleri.

• Sığ temel: donan zemin duvarı kaldırır, birkaç kışın ardından duvar eğilir veya çatlar.
• Temelden filiz bırakılmaması: duvar temele yalnızca yapışmış olur, rüzgâr veya bir darbe onu devirebilir.
• Dar boşluklarda iri agrega: duvarda boşluklar kalır, betonsuz demir paslanır ve pas lekeli su yüzeye sızar.
• Tüm yüksekliğin tek seferde dökülmesi: bloklar şişer, ayrılır ya da duvar hattan sapar.
• Uzun hatta dilatasyon derzi bırakılmaması: rastgele yerlerde düşey çatlaklar oluşur. Derzler genellikle birkaç metrede bir yapılır, tam aralığı üretici belirtir.
• Taşması veya damlalığı olmayan şapka: su duvarın tepesine girer, sıva dökülür, beton donar.
• Toprak tarafında yalıtımsız standart sıva: duvarın alt kısmı sürekli ıslak kalır, beyaz lekeler ve yosun görülür.
• İnce duvarın istinat duvarı gibi kullanılması: toprak itkisi altında, alçak olsa bile devrilir.

İnce blokların dizilmesi ve doldurulması görece hızlıdır. Asıl zaman kazı, temel ve betonun beklenmesiyle geçer. Temel, blok dizilmeden önce en az birkaç gün sertleşmelidir. Beton üreticileri genellikle yeterli dayanım kazanılmadan yük bindirilmemesini önerir. Türkiye yazlarında beton hızla kurur, bu yüzden duvarı birkaç gün nemli tutmak ve örtmek önemlidir. Kışın, sıfıra yakın sıcaklıklarda önlem alınmadan beton dökülmez.

Panel çitler genellikle birkaç gün sonra takılır. Sıva veya kaplama ise çoğunlukla birkaç hafta sonra, beton kürünü tamamlayıp kuruduğunda yapılır. Beton tam dayanımına yaklaşık 28 günde ulaşır.

Tel örgü veya panel altına alçak bir taban duvarını, elinde iş olan biri tek başına yapabilir. Ancak filizleri yerleştirilmiş, kürünü almış bir temelin hazır olması şarttır. Yüksek dolu duvarlara, istinat duvarlarına ve altyapı hatlarının yakınındaki işlere kendiniz girişmeyin.

1. Temelin düzlüğünü ve kotunu kontrol etmek, en yüksek noktayı işaretlemek.
2. Sabit kazıklar arasında ipi duvar boyunca germek.
3. Çimento harcı hazırlamak ve ilk blok sırasını tam ipe göre oturtmak.
4. Her bloğu su terazisiyle hem boyuna hem enine kontrol etmek.
5. İlk sıranın altındaki harcın genellikle ertesi güne kadar sertleşmesini beklemek.
6. Sonraki sıraları harçsız ve derzleri kaydırarak dizmek.
7. Yatay donatıyı yuvalara yerleştirmek, düşey demirleri filizlere bağlamak.
8. İnce agregalı beton hazırlamak veya uygun bir hazır karışım almak.
9. Betonu katmanlar halinde dökmek, her katmanı çubukla şişlemek.
10. Her katmandan sonra duvarın hattını ve düşeyliğini kontrol etmek.
11. Çit dolgusunun ankrajlarını taze betona yerleştirmek.
12. Duvarı naylonla örtmek ve birkaç gün nemli tutmak.
13. Kür süresinden sonra şapkaları dona dayanıklı yapıştırıcıyla yerleştirmek.

En basit kontrol, duvarın bir ucundan boyuna bakmaktır. Hat dümdüz olmalı, dalga ve şişkinlik görünmemelidir. Su terazisiyle birkaç noktada düşeyliği, üst kenarı da tüm boyunca kontrol edin. Bloklara çekiçle hafifçe vurduğunuzda betonun eksik olduğu yerler daha boş ses verir. Blok derzlerine bakın: buradan beton taşmış ya da donatı görünüyor olmamalıdır. Şapkalarda taşmayı, eğimi ve derzlerin bütünlüğünü kontrol edin.

• duvar üzerinde anlaşılan sınırda ve kararlaştırılan hatta duruyor,
• duvar düşey, düz ve şişkinliksiz,
• üst kenar yatay ya da araziye göre düzgün kademelenmiş,
• dilatasyon derzleri anlaşılan yerlerde,
• derzlerde donatı ya da boş kalmış yer görünmüyor,
• çit dolgusu ankrajları doğru aralıklarla yerleştirilmiş,
• elektrik boruları yerinde ve açık,
• şapkaların taşması ve damlalığı var, sağlam oturuyorlar,
• çevre temizlenmiş, beton artıkları duvardan ve zeminden alınmış,
• yükleniciden duvarın ne zaman sıvanabileceği ve yüklenebileceği bilgisini aldınız.