2,7 m'ye kadar çit payandası montajı

Gerilmiş tel örgü ya da gergi teli, direkleri çit boyunca çeker. Aradaki direklerde bu çekiş iki yönden gelir ve birbirini dengeler. Uç ve köşe direklerinde ise kuvvet tek yönden gelir. Bu yüzden payandalar özellikle şu noktalara takılır:

• Uç direkleri: çitin içine doğru bir payanda
• Köşe direkleri: iki payanda, her biri çitin bir kolu yönünde
• Kapı ve küçük bahçe kapısı direkleri, ayrıca çitin yön değiştirdiği ya da eğime girdiği yerler
• Uzun düz hatlar: üreticinin önerisine göre aralarda da payanda kullanılır, örneğin gergi direklerinde

Payanda neden arkaya değil de tel örgünün olduğu tarafa konur? Çünkü direği örgünün çekişine karşı iten bir destek gibi çalışır. Ters tarafta dursaydı, çekiş onu sadece yerinden koparmaya uğraşırdı. Yüksek panel çitlerde ise payanda daha çok rüzgâra karşı işe yarar, çünkü dolu ya da sık panellere rüzgâr güçlü bir şekilde yüklenir.

İşin temeli, sağlam betonlanmış ve tam dik duran bir direktir. Payanda ancak böyle bir direğe takılır. En iyisi direkle aynı zamanda ya da hemen ardından, tel örgü henüz gerilmeden takmaktır.

1. Ölçü almak. Payandanın direğe hangi yükseklikte bağlanacağı belirlenir. Bu nokta, üreticinin sistemine göre genellikle direğin üst yarısı ile üst üçte biri arasındadır. Buradan payandanın toprağa gireceği nokta da ortaya çıkar.
2. Açı. Payanda ile direk arasındaki açı yaklaşık 40 ile 50 derece olmalıdır. Fazla dik bir payanda direği neredeyse hiç desteklemez. Fazla yatık olan ise uzun kalır ve esneyebilir.
3. Ayak çukuru. Beton blok için bir çukur kazılır. Bu yükseklikteki çitlerde genellikle 60 ile 80 cm civarında derinliğe inilir. Amaç, temelin donan toprak katmanının altına ulaşmasıdır. Don derinliği bölgeye göre çok değişir: sahil kesiminde daha az, soğuk iç ve doğu bölgelerinde daha fazladır. Çukurun tabanı sıkıştırılır, gerekirse üzerine bir kat çakıl serilir.
4. Direğe bağlamak. Payanda bir kelepçe ya da cıvatalı bağlantıyla direğe tutturulur. Bağlantıda boşluk kalmamalıdır.
5. Betonlamak. Ayak betonla doldurulur. Beton şişlenir ya da sıkıştırılır, böylece içinde boşluk kalmaz. Üst yüzey, payandadan dışa doğru hafif eğimli bırakılır ki su birikmesin.
6. Prizini almasını beklemek. Beton sertleşene kadar ne payanda ne de direk oynatılmalıdır. Tel örgüyü germek için betonun cinsine ve havaya göre en az birkaç gün beklenir.

Payandalar genellikle çelik borudan ya da profilden yapılır ve sıcak daldırma galvanizlidir. Çoğu zaman üzerinde çitle aynı renkte plastik kaplama da bulunur. Payandanın direklerin çapına ve sistemine uyması gerekir, yoksa kelepçeler iyi sıkılmaz. Daha yüksek ve daha fazla yük alan çitlerde kalın etli profil seçmek mantıklıdır.

Bağlantı malzemesi: kelepçe, cıvata ve pullar galvanizli ya da paslanmaz çelik olmalıdır. Sıradan bir cıvata, çitin kendisinden çok daha önce paslanır.

Beton: genellikle TS EN 206'ya göre C16/20 ya da C20/25 sınıfı beton kullanılır. Bunun yerine direk betonlamak için satılan torbalı hazır kuru karışım da tercih edilebilir. Kuru karışımda üreticinin talimatı geçerlidir, özellikle su miktarı ve priz süresi konusunda.

Koruma: payandanın kesildiği ya da delindiği yerler çinko sprey veya pas önleyici boyayla korunmalıdır. Borunun açık ucu bir tapa ile kapatılır, böylece içine su girmez.

En kolayı, yeni bir çitte payandaları direklerle birlikte, yumuşak ve kolay kazılan bir toprakta takmaktır. Şu durumlar işi uzatır:

• Taşlı ya da çok sıkışmış toprak, moloz karışık dolgu, ağaç kökleri
• Açının ve derinliğin daha dikkatli ölçülmesi gereken eğimli arazi
• Çite zor ulaşılması, örneğin çitle bina arasında dar bir şerit ya da sık bitki dikimi
• Eski bir çite sonradan takma: tel örgünün gevşetilmesi ve direğin önce doğrultulması gerekir
• Arsa sınırında yer altı hatları: bu durumda elle ve dikkatle kazmak gerekir

Uzun bir çit hattında iş daha hızlı ilerler, çünkü kazılar ve betonlama topluca yapılır.

• Sığ ayak. Toprağın hemen altındaki küçük bir bloğu don kaldırır ve payanda artık direği desteklemez.
• Yanlış açı. Neredeyse dik duran bir payanda direği tutmaz, çit zamanla eğilir.
• Payandanın yanlış tarafta olması. Payanda, tel örgünün çektiği tarafta olmalıdır.
• Kelepçede boşluk. Küçük bir boşluk zamanla büyür ve payanda işlevini yitirir.
• Betonda boşluklar. Sıkıştırılmadan dökülen beton sadece görünüşte sağlam durur.
• Tel örgüyü erken germek. Taze beton çekişe dayanamaz ve direk yerinden oynar.
• Korunmamış kesik uçlar. Boyanmamış kesik bir payanda tam bağlantı noktasından paslanmaya başlar.

Direkleriniz sağlam betonlanmış ve dik duruyorsa, payandayı kendiniz de takabilirsiniz. Kazmaya başlamadan önce o noktadan doğalgaz borusu, elektrik kablosu ya da su borusu geçip geçmediğini öğrenin. Bunun için ilgili doğalgaz, elektrik dağıtım ve su şirketlerine danışabilirsiniz. Kazarken bir gaz borusuna zarar verirseniz hemen güvenli bir mesafeye uzaklaşın ve 187'yi ya da 112'yi arayın.

1. Payanda, kelepçe, galvanizli cıvatalar, beton, çakıl, kürek, su terazisi, metre ve destek için takoz ya da çıta hazırlamak.
2. Direğin dik ve sağlam olup olmadığını kontrol etmek.
3. Payandayı direğe tel örgü tarafından dayamak ve açıyı yaklaşık 40 ile 50 derece arasına ayarlamak.
4. Ayağın toprağa gireceği yeri işaretlemek ve yaklaşık 60 ile 80 cm derinliğinde bir çukur kazmak.
5. Çukurun tabanını sıkıştırmak ve ince bir kat çakıl sermek.
6. Payandayı kelepçeyle direğe tutturmak ve cıvataları bağlantıda boşluk kalmayacak şekilde sıkmak.
7. Direğin dikliğini su terazisiyle yeniden kontrol etmek ve payandayı betonlama sırasında oynamaması için desteklemek.
8. Ayağı betonla doldurmak, betonu adım adım şişlemek ve yüzeye payandadan dışa doğru eğim vermek.
9. Kesik ve delik yerleri pas önleyiciyle korumak ve tapayı takmak.
10. Betonun prizini almasını beklemek ve tel örgüyü ancak beton üreticisinin talimatına göre germek.
11. Tel örgü gerildikten sonra kelepçeyi bir kez daha sıkmak.

• Payanda tel örgünün çektiği tarafta, köşede ise iki payanda var
• Payanda ile direk arasındaki açı yaklaşık 40 ile 50 derece
• Direk, tel örgü gerildikten sonra da dik duruyor
• Kelepçe sıkılmış, payanda içinde oynamıyor
• Beton ayakta çatlak ya da görünür boşluk yok
• Ayağın çevresindeki su akıp gidiyor, payandanın dibinde birikmiyor
• Kesik yerler korunmuş, açık uçlar tapayla kapatılmış
• Direğin tepesine elle bastırıldığında çit esnemiyor ve eğilmiyor