Köşe örgü bağlantısı

Bahçe duvarının üstünde onu bir arada tutan bir döşeme ya da çatı yoktur. Bu yüzden düz bir duvar parçası rüzgârda, donda veya zemin oturduğunda daha kolay yatar ve hareket eder. Köşe ise bir dayanak gibi çalışır: iki duvar dik açıyla birleşir ve birbirine destek olur. Ama bu yalnızca köşe gerçekten bağlı örüldüyse geçerlidir.

İkinci duvar birinciye sadece "yaslanırsa", temelden tepeye kadar kesintisiz bir dikey derz oluşur. Her parça kendi başına çalışır. Uygulamada sık görülen durum şudur: böyle bir köşede bir iki kış sonra çatlak belirir ve duvarlardan biri hafifçe dışa açılmaya başlar. Bağlı örülmüş köşede yük iki yöne de dağıldığı için bu olmaz. Türkiye'nin büyük bölümü deprem bölgesi olduğundan, köşenin tek gövde gibi davranması ayrıca önem taşır.

Köşe aynı zamanda bütün duvarın başladığı noktadır. Tam dik açıda değilse ya da şakulünde değilse, hata sonraki tüm sıralara, korkuluk dolgularına ve kapı montajına taşınır.

Yöntem malzemeye göre biraz değişir, ama prensip aynıdır: köşedeki her sıra, altındaki sıranın tersi yönünde dizilir.

1. Köşeden kesintisiz geçen bir şerit temel hazırlamak. Temel derinliği projeye ve bölgenin don derinliğine göre belirlenir. Soğuk iç ve doğu bölgelerde bu derinlik kıyı bölgelerine göre belirgin biçimde fazladır.
2. İçi boş kalıp bloklarda köşeye ve duvar boyunca düzenli aralıklarla temele dikey filiz demirleri yerleştirmek.
3. Köşeyi iplerle işaretlemek ve dik açıyı gönyeyle veya 3-4-5 kuralıyla kontrol etmek (üçgenin kenarları 3 : 4 : 5 oranında olmalı).
4. İlk sırayı tam terazisinde dizmek, ilk parçayı her zaman doğrudan köşeye koymak.
5. İkinci sırada köşe parçasını 90 derece döndürerek alttaki derzi kapatmak. Diğer parçalar genellikle yarım boy, tuğlada en az üçte bir boy kaydırılır.
6. Köşe parçalarını gerektiği kadar kesmek veya üreticinin köşe ve yarım parçalarını kullanmak.
7. Kalıp bloklarda yatay donatıyı da yerleştirmek ve köşeden bükerek bir duvardan ötekine geçirmek.
8. Her sıradan sonra köşenin düşeyliğini su terazisiyle, yüzeyin düzlüğünü köşeler arasına gerilen iple kontrol etmek.

Ustalar genellikle önce köşeyi duvarın geri kalanından birkaç sıra yukarı kademeli olarak örer, köşeler arasını sonra iple örerler. Böylece köşe hem yükseklik hem de düzlük için kılavuz görevi görür.

Klasik tuğlada köşe, boyuna ve enine tuğlaların sırayla dizilmesiyle bağlanır. Boyuna tuğla duvar boyunca, enine tuğla (kafa tuğlası) duvara dik konur. Köşede bunlar dikey derzler hiçbir zaman üst üste gelmeyecek şekilde dönüşümlü dizilir. Bu örgü düzgün kesim ve deneyimli bir el ister, karşılığında hem güzel hem sağlam bir köşe elde edilir.

Kalıp bloklar içi boş beton parçalardır, dizildikçe içlerine beton dökülür. Burada bağlantıyı parçaların dönüşümlü dizilmesi ve donatı birlikte sağlar. Köşedeki boşluk tüm yükseklik boyunca betonla doldurulmalıdır, böylece duvarın içinde gizli bir kolon gibi çalışır. Üreticinin talimatına göre kuru ya da harçla dizilirler.

Bahçe duvarı blokları ve yarma taş görünümlü bloklar çoğu zaman kendi köşe veya kolon parçalarıyla gelir. Bunlar işi epey kolaylaştırır, ancak yine de sıraları şaşırtmalı dizmek ve üretici istiyorsa boşlukları doldurmak gerekir.

Türkiye'de bahçe duvarlarında köşenin betonarme bir kolonla çözülmesi ve aralara briket örülmesi de yaygındır. Bu durumda örgünün kolona filiz demirleriyle bağlanması önemlidir. Alçak çit altı duvarlarında normal örgü yeterlidir. Daha yüksek duvarlarda, eğimli arazideki duvarlarda veya toprak tutan istinat duvarlarında donatıya ve örgüye bir statik mühendisi karar vermelidir.

Düz ve özenle yapılmış bir temel, sisteme ait köşe parçaları ve tam dik bir açı işi kolaylaştırır. Ölçüleri hassas, az kesim gerektiren malzemeyle de köşe daha hızlı ilerler.

Dik açı dışındaki köşeler daha zahmetlidir, çünkü her parçanın kesilmesi gerekir. Yüksek duvar, duvarın kademeli olarak indiği eğimli arazi veya eski bir duvara bağlantı da işi artırır. Kötü erişim de işi zorlaştırır, örneğin komşu duvarı ile sizin bahçeniz arasında kalan dar bir şerit. Eski, bağsız örülmüş bir köşenin onarılması gerekiyorsa, çoğu zaman köşeyi söküp yeniden örmek kaçınılmaz olur.

• Bağsız, yaslanmış köşe. İki duvar sadece yan yana durur ve er ya da geç bir çatlakla ayrılır.
• Kesintili temel. İki duvarın temelleri sadece birbirine değiyorsa her biri farklı oturur ve köşe çatlar.
• Köşede donatı eksikliği. Kalıp bloklarda köşe kolonu taşıyıcı noktadır, donatısız anlamını yitirir.
• Kötü doldurulmuş boşluklar. Tek seferde büyük yükseklikten dökülen veya çok katı beton boşlukları tam doldurmaz, köşede boşluklu bölgeler oluşur.
• Köşede dilatasyon derzi. Uzun bir duvar dilatasyon derzine ihtiyaç duyar, ama bu derz doğrudan köşeye konmamalıdır.
• Kontrolü sona bırakmak. Her sıradaki birkaç milimetrelik sapma, duvarın tepesinde gözle görülür eğri bir köşeye dönüşür.

Diz yüksekliğine kadar alçak bir duvarı veya çit altı duvarını acele etmeden kendiniz de örebilirsiniz. Daha yüksek duvarları, istinat duvarlarını ve yol kenarındaki duvarları bir ustaya bırakmak daha doğru olur.

1. Arsa sınırlarını kontrol etmek ve köşeyi iki iple işaretlemek.
2. Dik açıyı 3-4-5 kuralıyla kontrol etmek.
3. Kullanılan harç gerektiriyorsa temel yüzeyini temizlemek ve nemlendirmek.
4. İlk sıranın köşe parçasını harç yatağına koymak ve iki yönde de su terazisiyle hizalamak.
5. İlk sırayı iki yöne doğru ipe göre tamamlamak.
6. İkinci sırada köşe parçasını 90 derece döndürmek ve derzleri kaydırarak devam etmek.
7. Her sıradan sonra köşenin düşeyliğini ve iki duvarın düzlüğünü kontrol etmek.
8. İçi boş bloklarda betonu birkaç sırada bir dökmek ve bir çubukla sıkıştırmak.
9. Taşan harcı, ön yüzü kirletmemesi için sertleşmeden önce sıyırmak.
10. Biten köşeyi, harç ve beton sertleşene kadar yağmurdan, dondan ve doğrudan güneşten korumak.

Önemli bir not: Seçtiğiniz yöntem ile işiniz bir alçak duvarla sınırlı kalmalı. Yükseklik arttıkça veya duvar toprak tutmaya başladıkça işi bir ustaya devretmeniz gerekir.

İşi teslim almadan önce köşeye hem yakından hem uzaktan bakın. Şu noktalara dikkat edin:

• komşu sıralardaki dikey derzler üst üste gelmiyor,
• köşe parçaları sıralarda bir bir yandan, bir öbür yandan geliyor,
• köşe tüm yükseklik boyunca düşey, bunu su terazisi veya çekül ile görebilirsiniz,
• duvarlar arasındaki açı çizimdeki gibi, genellikle dik açı,
• derzler yaklaşık aynı kalınlıkta ve dolu,
• kalıp bloklarda köşede donatı var ve boşluklar betonla doldurulmuş,
• köşede çatlak veya oynayan parça yok,
• duvarın üst kenarı köşede terazide ve iki duvarla düzgün birleşiyor.