3,8 m'ye kadar çit direği dikimi

Fiyat listelerinde "direk yüksekliği" genellikle direğin toplam boyu olarak anlaşılır, çitin zeminden yüksekliği olarak değil. Direğin bir kısmı beton temelin içinde kalır, bu kısım çoğunlukla yaklaşık 80 ile 100 cm arasındadır. 3,8 m uzunluğundaki bir direkte zemin üstünde kabaca 2,8 ile 3 metre kalır. Sipariş vermeden önce ustanın bunu nasıl hesapladığını netleştirmekte fayda var, çünkü bir metrelik fark bütün projeyi değiştirir.

Bu varyantın mantıklı olduğu tipik durumlar şunlardır:

• Topun çitin üstünden geçmemesi gereken halı saha, kort veya okul bahçesi çevresindeki tel örgü
• Kale arkasında ya da yol kenarında çevreyi toplardan koruyan top tutucu file
• İşlek bir caddeye veya komşuya bakan, mahremiyet için gölgelik file ile kapatılan yüksek çit
• Depo ve işyeri avlularında iki sıra tel örgülü ya da üstüne jiletli tel konan çit
• Kapıyı, küçük yaya kapısını veya kapı motorunu taşıyan, bu yüzden çevresindeki direklerden daha uzun ve daha derin ankrajlanması gereken direkler

Çitiniz zeminden iki metreye kadar olacaksa, yüksek direk temeli ve malzemeyi gereksiz yere ağırlaştırır. Bu durumda daha kısa bir varyantı seçin.

Üç kalem de ilk bakışta aynı işi yapar: direk çukura dikilir ve betonlanır. Fark, direğin taşıması gereken kuvvetlerdedir ve bu kuvvetler yükseklikle birlikte beklenenden hızlı artar. Rüzgar çitin bütün yüzeyine etki eder. Direk zeminden ne kadar uzunsa, temele o kadar büyük bir kaldıraçla yüklenir.

• 2,4 m'ye kadar direk: Yaklaşık 1,5 ile 2 m yüksekliğinde tel örgülü veya panel çitli sıradan bahçe çiti. Temel daha küçüktür, direği deneyimli bir usta bir yardımcıyla merdivensiz, yerden dikebilir.
• 2,7 m'ye kadar direk: Pay bırakılmış iki metre civarında çit, örneğin üst uzantılı veya yüksekliklerin eşitlenmesi gereken eğimli arazide. Temelden beklenti artar ama yöntem aynı kalır.
• 3,8 m'ye kadar direk: Üç metre civarında yüksek çit. Temel daha derin ve geniş, direk daha güçlü, payandalar daha sık, direk aralıkları daha kısa olmalıdır. Dikim sırasında en az iki kişi, üst kısmı kontrol etmek için merdiven ve beton sertleşene kadar geçici destek gerekir.

Pratikte bu şu anlama gelir: 3,8 m'lik direk "biraz daha uzun" bir direk değildir. Daha ağırdır, taşınması ve tutulması zordur, düşeyden her sapma tepede daha belirgin görünür ve temeldeki bir hata bütün çit bölmesinin yatmasıyla ortaya çıkar. Bu yüzden bu varyantta direk başına daha uzun süre ve daha fazla beton hesaba katın.

Hangi direği seçmeli

Yüksek çitte profilin rijitliği belirleyicidir. İki metrelik çitte sorunsuz duran ince bir boru direk, üç metrede ve üzerinde rüzgar alan file varken eğilmeye başlar.

• Yuvarlak çelik boru direkler galvanizli ve çoğu zaman PVC kaplı olarak tel örgüde en yaygın seçenektir. Yüksek çit için daha büyük çap ve daha kalın et kalınlığı seçilir, genellikle sistem üreticisinin önerisine göre.
• Kutu profiller, yani dikdörtgen ve kare profiller bir yönde daha rijittir. Dikdörtgen profilde uzun kenar, rüzgara daha iyi direnmesi için çite dik yönde çevrilir.
• Panel çit sistemlerinin direkleri bu yükseklikte daha az kullanılır, çünkü paneller genellikle daha alçaktır. Paneller üst üste dizilecekse üreticinin talimatına göre çözülmelidir.
• Ahşap direkler bu uzunlukta ağırdır ve toprakta çürür. Tercih edilecekse betona gömülmek yerine zeminin üstünde çelik bir ankraj ayağına oturmalıdır.
• Beton direkler çok ağırdır ve zeminden üç metre yükseklikte iş makinesi olmadan zor dikilir.

Toprağa gömülü temel

En yaygın yöntem her direk için ayrı bir beton temel, yani tekil temeldir. Yüksek direkte çukur yaklaşık 80 ile 100 cm derinlikte açılır. Böylece temel, çoğu bölgede donma derinliğinin altına iner. Doğu Anadolu gibi soğuk bölgelerde donma derinliği daha fazla olabilir, bunu yerel ustaya sorun. Çukurun genişliği genellikle en az 30 cm olur, köşe ve kapı direklerinde daha fazla. Suyun süzülebilmesi için tabana birkaç santimetre çakıl serilir. Beton olarak genellikle C16/20 ile C20/25 sınıfı kullanılır. Ya yerinde karılır ya da direk sayısı fazlaysa transmikserle getirilir. Torbalı hazır kuru beton pratiktir, ama derin temellerde çok sayıda torba gerekir ve iyi karıştırılıp sıkıştırılması önemlidir.

Bahçe duvarı içindeki direk

Çit, kalıp bloklardan örülmüş bir bahçe duvarının üstünde duracaksa direk doğrudan blokların boşluklarına veya altlarındaki temele betonlanır. Yüksek direkte yalnızca bloğun içine gömülmesi yetmez. Direk temel kirişine kadar inmelidir, aksi halde rüzgar üst blok sırasına yüklenir ve onları yarabilir.

Ankraj plakası ve zemin vidaları

Kaynaklı plakalı bir direk, örneğin alçak bir duvar gibi mevcut bir betona dübelle sabitlenebilir. Ancak 3,8 m civarındaki bir boyda ankrajlara büyük kuvvetler biner ve bu çözümü bir statik mühendisinin ya da en azından sistem üreticisinin değerlendirmesi gerekir. Zemin vidaları hızlıdır ve beton gerektirmez, fakat file kaplı yüksek çitlerde taşıma kapasiteleri toprağa bağlıdır ve bunu üreticinin teyit etmesi gerekir.

Yüksek direklerde sorunların çoğu betonlama sırasında değil, daha önce ortaya çıkar. İşe başlamadan önce şunları kontrol edin:

• Arsa sınırı. Çit sınır üzerindeyse sınır noktalarını bir harita mühendisinin işaretlemesi iyi olur. Betonlanmış üç metrelik bir direği yerinden almak, alçak bir direğe göre çok daha zahmetlidir.
• Yer altı hatları. Elektrik, doğalgaz, su, kanalizasyon ve telefon hatlarının yerini ilgili dağıtım şirketlerinden ve belediyenin su idaresinden öğrenin. Neredeyse bir metre derinliğindeki bir çukur kabloya veya boruya denk gelebilir.
• Ulaşım. Direkler uzundur, bu yüzden çit hattının yanına getirilip istiflenmeleri gerekir. Motorlu burgu veya mini ekskavatör kullanılacaksa makinenin çite kadar ulaşabilmesi gerekir.
• Kablolar ve koruma boruları. Kapı motoru, aydınlatma veya zil düşünüyorsanız kablo koruma boruları betonlamadan önce toprağa döşenmiş olmalıdır. Bağlantının kendisi yetkili bir elektrikçinin işidir.
• Eski çit. Beton temelli eski direklerin sökülmesi ayrı bir iştir. Bunu kimin yapacağını ve molozun nereye gideceğini önceden konuşun.

Sahadaki yöntem genellikle şöyledir. Önce çit hattı boyunca bir ip gerilir ve direk yerleri işaretlenir. Yüksek çitte aralıklar alçak çite göre daha kısadır, sisteme ve çitte file olup olmayacağına göre çoğu zaman 2 ile 2,5 metre civarındadır. İlk olarak köşe, uç ve kapı direkleri dikilir, çünkü diğerleri bunlara göre hizalanır.

Çukurlar elle, motorlu burguyla veya iş makinesiyle açılır. Tabana bir kat çakıl konur. Direk çukura dikilir ve doğru yüksekliğe gelecek şekilde altına takoz konur. Üç metrelik bir direkte yükseklik yalnızca zeminden ölçülmez, çünkü zemin genellikle düz değildir. Köşe direkleri arasında üstten gerilen ipe veya bir nivo cihazına göre kontrol edilir.

Ardından en önemli an gelir: düşeylik. Direk su terazisiyle iki yönde kontrol edilir, çit boyunca ve çite dik olarak. Bu uzunlukta uzun bir su terazisi veya çekül önerilir, çünkü kısa bir terazi, tepede santimetrelerle görünen sapmayı gözden kaçırır. Direk, betonlama ve sertleşme sırasında kıpırdamaması için toprağa dayanan iki üç çıtayla desteklenir.

Beton katmanlar halinde dökülür ve temelde boşluk kalmaması için bir çubukla veya tokmakla sıkıştırılır. Beton direği kolayca itebildiği için betonlama sırasında düşeylik tekrar kontrol edilir. Temelin üst yüzeyi, suyun akıp gitmesi ve çeliğin dibinde birikmemesi için direkten dışa doğru hafif bir koni şeklinde düzeltilir.

Yüksek çitte direklerin yanına payandalar da gelir. Payandalar köşelere, uç ve kapı direklerine, yön değişimlerine ve uzun bölümlerde sisteme göre aralıklı olarak, örneğin kabaca her 25 metrede bir konur. Payandanın kendi küçük temeli vardır ve direğe bir kelepçe veya cıvatayla bağlanır. Üç metrelik bir çitte köşe direğine her iki taraftan payanda koymak genellikle doğru olur.

Aynı direk bir arsada diğerine göre yarı sürede dikilebilir. Düz arazi, taşsız yumuşak killi toprak, burgu için rahat erişim ve net işaretlenmiş bir sınır işi kolaylaştırır. Direklerin yerinde hazır olması ve betonun çit hattının yanında karılabilmesi de yardımcı olur.

Buna karşılık şunlar işi zorlaştırır:

• Burgunun yetmediği, kırıcı veya daha ağır makine gereken taşlı ya da kayalık toprak
• Yapışan ve yağmurda çukurda su tutan ağır killi topraklar
• Çukurun su ile dolduğu ve betonun daha dikkatli dökülmesi gereken yüksek yer altı suyu
• Direk yüksekliklerinin kademelendirilmesi ve payandaların farklı uzunlukta olması gereken eğimli arazi
• Ağaç kökleri, eski temeller veya önceki çitten kalanlar
• Hatlar nedeniyle elle ve yavaş kazmanın gerektiği güzergahlar
• Uzun direklerin elle ve uzak mesafeye taşınması gereken dar erişim

Yüksek direklerde hava durumu da rol oynar. Kuvvetli rüzgarda üç metrelik bir direği düşey tutmak zordur ve taze beton altında kayabilir. Beton üreticisi aksini belirtmedikçe dondurucu soğukta betonlama yapılmamalıdır.

Becerikliyseniz ve en az bir yardımcınız varsa 3,8 m'ye kadar bir direği kendiniz dikebilirsiniz. Böyle bir direği tek başınıza dikemezsiniz: uzundur, ağırdır ve devrilirse birini yaralayabilir. Kazmadan önce hatların yerini öğrenin. Kazarken bir doğalgaz borusuna denk gelir ve gaz kokusu alırsanız hemen bölgeden uzaklaşın, açık ateş veya elektrikli alet kullanmayın, 187 doğalgaz acil hattını ya da 112'yi arayın. Bir kabloya denk gelirseniz işi durdurun ve ilgili dağıtım şirketine haber verin.

1. Arsa sınırını ve yer altı hatlarının yerini kontrol etmek.
2. Çit hattı boyunca ip germek ve köşe ile ara direklerin yerlerini işaretlemek.
3. Yaklaşık 80 ile 100 cm derinliğinde ve en az 30 cm genişliğinde çukurlar açmak, köşe ve kapı direklerinde daha geniş tutmak.
4. Çukurun tabanına bir kat çakıl dökmek ve sıkıştırmak.
5. Direğin içine su girmemesi için üst ucunu bir tapa ile kapatmak.
6. Direği iki kişi çukura dikmek, ipe göre yüksekliğini ayarlamak ve altını takozlamak.
7. Düşeyliği uzun bir su terazisiyle iki yönde kontrol etmek ve direği çıtalarla desteklemek.
8. Betonu üreticinin talimatına göre karmak ve katmanlar halinde sıkıştırarak dökmek.
9. Betonlama sırasında düşeyliği ve yüksekliği tekrar tekrar kontrol etmek.
10. Temel yüzeyini direkten dışa doğru koni şeklinde düzeltmek.
11. Betonun sertleşmesini beklemek, sıcak havada ilk günler nemlendirmek, destekleri yerinde bırakmak.
12. Payandaları takmak ve tel örgüyü ancak beton yeterince sertleştikten sonra germek.

Direğin üst kısmını merdivenden kontrol ederken merdivenin sağlam durmasına ve bir kişinin merdiveni tutmasına dikkat edin. Çit bir kapı motoru veya aydınlatma taşıyacaksa elektrik kısmını bir elektrikçiye bırakın.

Yüksek direklerde hatalar unutulmaz. Alçak bir çitte fark edilmeden geçen şey, burada ilk kışta veya ilk fırtınada kendini gösterir.

• Sığ temel. Direk zamanla hakim rüzgar yönünde yatar, don da onu yukarı kaldırabilir. Üç metrelik bir çitte eğiklik sokaktan bile görünür.
• Dar çukur. Çukur direkten çok az genişse beton ince bir kabuk oluşturur ve direk bunun içinde boru gibi esner.
• Zemin seviyesinin altında, eğimsiz bırakılan beton. Direğin etrafında su biriken bir çanak oluşur. Dipteki çelik daha erken paslanır ve don betonu çatlatabilir.
• Açık direk tepesi. Su borunun içine akar, kışın donar ve direği patlatabilir. Tapa küçük ama önemli bir ayrıntıdır.
• Eksik veya zayıf payandalar. Köşe direkleri tel örgü gerildikten sonra içe doğru eğilir ve örgü gevşer.
• Tel örgüyü çok erken germek. Taze beton gergi tellerinin çekişine dayanamaz ve direk oynar. Örgü genellikle en erken birkaç gün sonra, havaya göre daha geç gerilir.
• Hesaba katılmayan file. Mal sahibi, ilk tasarımda düşünülmemiş bir gölgelik fileyi sonradan çite asar. Çit birden yelken gibi davranır ve direkler yatar.
• Zarar görmüş galvaniz. Direk kısaltılırken çelik açığa çıkar. Çinko spreyle onarılmazsa kesik yer paslanmaya başlar.

Bir direğin süresi esas olarak toprağa ve erişime bağlıdır. Yumuşak toprakta burguyla bir günde, elle kazılan taşlı bir yamaca göre belirgin şekilde daha fazla direk dikilir. Köşe ve kapı direkleri daha uzun sürer, çünkü temelleri ve payandaları daha büyüktür ve hizalanmaları daha zahmetlidir.

Betonun zamana ihtiyacı vardır. Betonlamadan sonraki ilk günlerde direğe yük bindirilmemeli ve destekler yerinde kalmalıdır. Tel örgü, gergi telleri ve file genellikle yaklaşık bir hafta sonra, soğuk havada daha da geç takılır. Beton tam dayanımına genellikle yaklaşık 28 günde ulaşır. Ağır bir kapıyı veya kapı motorunu, kapı tedarikçisinin önerisine göre, beton yeterince sertleştikten sonra asmak doğru olur.

Direklerin ardından tel örgü veya file montajı, gerekirse kapı ve motoru gelir. Örgü montajcısı beton sertleşmeden gelmesin ve koruma boruları döşenirken elektrikçi de orada olsun diye sırayı önceden konuşun.

Direkleri tel örgü takılmadan önce kontrol edin. O aşamada her şey iyi görünür ve olası bir düzeltme daha kolaydır. Çitin bir ucundan direk sırası boyunca bakın: tepeler kesintisiz bir çizgi oluşturmalı ve direkler aynı hat üzerinde durmalıdır. Rastgele seçtiğiniz birkaç direğin düşeyliğini uzun bir su terazisiyle kontrol edin. Teslim alırken bu listeyi gözden geçirin:

• Direkler kararlaştırılan yerlerde ve ipe göre aynı hatta duruyor
• Direk tepeleri aynı yükseklikte veya eğime düzgün şekilde uyuyor
• Düşeylik köşe ve kapı direklerinde de iki yönde doğru
• Aralıklar anlaşmaya ve çit sistemine uygun
• Temeller kararlaştırılan derinlik ve genişlikte, gerekirse betonlamadan fotoğraflar mevcut
• Beton yüzeyi direkten dışa doğru eğimli ve dibinde su birikmiyor
• Payandalar köşelere, uçlara, kapıya ve yön değişimlerine takılmış
• Direklerde tapalar var ve kesiklerin yüzey koruması onarılmış
• Kablo koruma boruları planlanan yerlere döşenmiş
• Direkler üst kısımdan elle itildiğinde oynamıyor
• Çevre toplanmış, kazılan toprak anlaşmaya göre götürülmüş veya yayılmış