Gergi teli germe

Tel örgünün kendine ait bir şekli yoktur, yumuşak bir ağdır. Onu çit hâline getiren gergi telidir: örgüyü üstten, ortadan ve alttan tutar, ağırlığını ve rüzgârın yükünü direklere aktarır. Bahçeli bir evin çevresindeki normal yükseklikte bir çitte genellikle üç sıra tel çekilir, alçak çitlerde çoğu zaman iki sıra yeterlidir.

En çok yük binen direkler uç, köşe ve kapı direkleridir. Telin bütün gerginliği bu direkleri çeker. Bu yüzden bunlara, çekme yönünün karşısından destek veren payandalar takılır. Ara direkler teli yalnızca taşır ve doğru yükseklikte tutar.

Gergi teli bahçe ve arsa çevresindeki tel örgü çitlerde, hayvan ağıllarında, meyve bahçelerini yaban hayvanına karşı koruyan çitlerde ve geçici çitlerde kullanılır. Güvenlik çitlerinde, direklerin üstündeki eğik kollara çekilen dikenli tel de benzer şekilde gerilir.

İşini bilen bir usta işe telden değil, direklerden başlar. Gevşek ya da eğik bir direk, tel gerildikten sonra daha da yatar.

1. Direklerin aynı hizada ve aynı yükseklikte olduğunu, sağlam oturduğunu ve betonun yeterince sertleştiğini kontrol etmek.
2. Uç ve köşe direklerine, telin çekildiği yöne göre payandaları takmak.
3. Teli ilk uç ya da köşe direğine, tam gerginliğe dayanacak şekilde bağlamak.
4. Teli ara direklerdeki tutuculardan ya da deliklerden düz ve kırmadan geçirmek.
5. Diğer uç direğe gergiyi takmak ve teli onunla yavaş yavaş sıkmak.
6. Sıkarken telin boşalıp boşalmadığını ve uç direğin yana yatıp yatmadığını izlemek.
7. Örgü dengesiz çekilmesin diye bütün tel sıralarını aynı gerginlikte germek.
8. Fazla teli kesmek ve kimseyi yaralamasın diye uçlarını kıvırmak.

Köşeli bir çitte tel, köşeden köşeye düz bölümler hâlinde gerilir. Birkaç köşeden dolaştırılan uzun bir tel iyi gerilmez ve kıvrıldığı yerlerde aşınır.

• galvanizli tel normal koşullara ve galvanizli örgüye uygundur,
• PVC kaplı tel plastiğin altında çinko katmanı taşır, neme daha iyi dayanır, yeşil ya da antrasit örgüyle renk olarak uyar; deniz kenarı gibi nemli ve tuzlu havada daha uzun ömürlü olur,
• tel gergileri teli kademeli sıkmaya ve sonradan yeniden sıkmaya yarar, kaliteli bir gergi kendiliğinden gevşemez,
• gergi çubuğu ya da lamı uç direklerde örgünün kenarından geçirilir ve çekme kuvvetini bütün yüksekliğe dağıtır,
• payandalar, kelepçeler ve tutucular birbirine oturması için direklerle aynı sistemden olmalıdır,
• bağlama teli örgüyü gergi tellerine tutturmak için kullanılır.

Alet olarak kombine pense, yan keski, gergi için anahtar ya da kol ve yüksekliği kontrol etmek için ip ya da su terazisi yeterlidir. Tel ve aksesuarlar aynı üreticiden ya da en azından aynı yüzey kaplamasıyla olmalıdır. PVC kaplı tel üzerindeki galvanizli bir tutucu çoğu zaman daha erken paslanmaya başlar.

En kolay durum, düz zeminde, sağlam betonlanmış direklerle ve sisteme uygun payandalarla kurulan düz bir çittir. Böyle bir çitte germe hızlı gider ve sonuç düzgün olur.

İşi uzatan ve zorlaştıran durumlar:

• eğimli ya da inişli çıkışlı arazi, çünkü teli zemine paralel götürmek ve her direkte yüksekliği takip etmek gerekir,
• çok sayıda köşe, kırılma noktası ve kapı, çünkü her bölüm ayrı gerilir,
• önce düzeltilmesi, betonla güçlendirilmesi ya da payanda eklenmesi gereken eski direkler,
• otla, çalıyla kaplanmış arsa ya da komşu duvarına çok yakın, çalışma alanı dar bir çit,
• yenisini çekmeden önce eski, paslı telin sökülmesi.

Pratikte en sık görülen hata telin aşırı gerilmesidir. Usta olmayan biri ne kadar çok gererse o kadar iyi olacağını düşünür. Oysa fazla gerilmiş tel uç direği eğer, betondan söker ya da soğukta metal kısalınca kopar.

• fazla gevşek tel, bu durumda örgü dalgalanır ve sarkar,
• uç ve köşe direklerinde eksik ya da zayıf payandalar,
• direklerin altındaki beton yeterince sertleşmeden germeye başlamak,
• tel sıralarının farklı gerilmesi, örgü üstte düz, altta şişkin kalır,
• köşelerde kırılmış tel, kıvrım noktasından kopar,
• ilk kışın ardından gevşeyen ucuz gergiler.

Sıcak ve soğuk neden önemlidir? Çelik yazın biraz uzar, kışın kısalır. Sıcak bir yaz gününde sonuna kadar gerilen tel, ocak ayında aşırı yüklenir. Bu fark özellikle kışları sert geçen İç ve Doğu Anadolu'da hissedilir. Teli ılıman havada germek ve küçük bir pay bırakmak akıllıca olur.

Direkler sağlam oturmuşsa ve çit normal bir bahçe çitinden yüksek değilse teli kendiniz de gerebilirsiniz. Çalışırken kalın eldiven ve koruyucu gözlük takın, gergin tel koparsa kamçı gibi savrulabilir.

1. Çit boyunca yürüyüp bütün direklerin sağlamlığını ve dikliğini kontrol etmek.
2. Uç ve köşe direklerinde payanda yoksa takmak.
3. İstenen yükseklikte ip çekmek ve her tel sırasının yüksekliğini direklere işaretlemek.
4. Teli ilk uç direğe sağlam bir ilmekle bağlamak.
5. Teli bölümün bütün uzunluğu boyunca ara direklerin tutucularından geçirmek.
6. Diğer uçta gergiyi takmak, teli yakalamak ve küçük turlarla sıkmak.
7. Tel düz durduğunda ve elle bastırınca sıkı bir direnç gösterdiğinde, ama tel gibi tınlamadığında sıkmayı bırakmak.
8. Diğer tel sıralarını aynı şekilde germek.
9. Fazla teli kesmek ve uçlarını güvenli şekilde kıvırmak.
10. Birkaç gün sonra teli kontrol etmek ve gerekirse hafifçe yeniden sıkmak.

Germe sırasında uç direk kıpırdarsa işi durdurun. Gerginliği boşaltın ve önce direği sağlamlaştırın.

• çit boyunca bakıldığında tel düzdür, sarkma ve dalga yoktur,
• bütün tel sıraları yaklaşık aynı gerginliktedir,
• tel her direkte aynı yükseklikten geçer, eğimli arazide zemine paraleldir,
• uç ve köşe direkleri diktir ve payandaları takılıdır,
• gergiler sıkılmıştır, gevşemez ve ileride yeniden sıkılabilir,
• direklerdeki bağlantılar sağlamdır, tel köşelerde kırılmamıştır,
• tel uçları kesilmiş ve kıvrılmıştır,
• telin ve tutucuların yüzey kaplaması montaj sırasında zarar görmemiştir.