2,7 m'ye kadar çit direği montajı

Bu iş adet üzerinden hesaplanır. Bir adet, yerine dikilmiş, şakülünde, doğru yükseklikte ve betona gömülmüş ya da başka bir yöntemle sağlam şekilde sabitlenmiş tek bir direktir. 2,7 m ölçüsü çitin yüksekliğini değil, direğin toplam boyunu gösterir. Çünkü direğin bir kısmı toprağın ya da betonun içinde kalır. 2,6 ile 2,7 m boyundaki bir direkte genellikle yaklaşık 60 ile 70 cm temelin içine girer, zeminin üstünde ise iki metre civarı kalır.

İşe genellikle şunlar dahildir:

• çit hattının ve direk yerlerinin ip yardımıyla işaretlenmesi,
• temel için çukurun kazılması ya da burgu ile delinmesi,
• direğin yerleştirilmesi, ipe göre şakülüne ve yüksekliğine getirilmesi,
• betonun dökülmesi ve beton prizini alana kadar direğin desteklenmesi,
• köşe ve uç direklerinde, kullanılıyorsa payanda (gergi desteği) montajı.

Direk, beton ve payanda gibi malzemenin fiyata dahil olup olmadığını yazının üstündeki fiyat bloğunda görebilirsiniz. Sipariş verirken ustanın kazıdan çıkan toprağı götürüp götürmeyeceğini ya da bahçeye yayıp yaymayacağını sorun. Tel germe, panel montajı ve bahçe kapısının takılması ayrı işlerdir.

Fiyat listesinde 2,4 m'ye kadar ve 3,8 m'ye kadar direk montajı da ayrı kalemler olarak yer alır, her birinin kendi sayfası vardır. Fark sadece birkaç on santimetreden ibaret değildir, direğe binen yük de işin yapılışı da değişir.

• 2,4 m'ye kadar direk yaklaşık 1,5 ile 1,8 m yüksekliğindeki çitler için uygundur. Tipik örnekler bahçe içi kafes tel, komşu sınırı ya da meyve bahçesi çevresidir. Rüzgâr daha az etki eder, temel daha küçük olabilir ve direk tek kişiyle de rahatça hizalanır.
• 2,7 m'ye kadar direk, yani bu sayfadaki seçenek, iki metre civarındaki çitler içindir. Sokak tarafındaki kafes tel ya da panel çitler, gölgelik file veya lamel dolgulu çitler için yaygın yüksekliktir. Rüzgârı tutan dolgu nedeniyle temel, alçak çite göre daha derin ve direk daha sağlam olmalıdır.
• 3,8 m'ye kadar direk, üç metre civarındaki çitlerde kullanılır: halı saha, tenis kortu, hayvan barınağı çevresi ya da gürültü ve koruma amaçlı çitler. Orada daha kalın profiller, daha büyük temeller, tutmak ve hizalamak için çoğu zaman iki kişi, direk başını kontrol etmek için bazen merdiven ya da iskele gerekir. Riskler ve iş süresi belirgin şekilde artar.

Nasıl karar verirsiniz? Kullanmak istediğiniz dolgunun yüksekliğini ölçün. Buna, istiyorsanız zeminle dolgu arasındaki boşluğu (örneğin alt kaide plakası için) ve temelin içinde kalacak kısmı ekleyin. Sonuç 2,5 ile 2,7 m civarına çıkıyorsa bu seçenektesiniz. Çit bir bahçe duvarının üstüne oturuyor ve direk duvara sabitleniyorsa, toprak içindeki kısım hesaba girmediği için gereken boy kısalır. Bu durumda iki metrelik çitte bile 2,4 m seçeneği daha uygun olabilir. Dolgu tedarikçinize danışın, tel ve panel üreticileri her yükseklik için önerilen direk boyunu genellikle doğrudan belirtir.

Arsa sınırı

Çit kendi arsanıza dikilir, "aşağı yukarı sınıra" değil. Sınırın tam nereden geçtiğinden emin değilseniz, köşe noktalarını yerinde işaretlemesi için lisanslı bir harita mühendisi çağırın. Yirmi santimetre yüzünden komşuyla anlaşmazlık yaşamak sanıldığından sık görülür ve betona gömülmüş direkleri taşımak, işin başında bir ölçüm yaptırmaktan çok daha zahmetlidir.

Yeraltı hatları

Sokak boyunca çoğu zaman doğalgaz, su, elektrik, telefon ve internet kabloları ya da kanalizasyon bağlantısı geçer. Kazıya başlamadan önce ilgili kurumlardan veya dağıtım şirketlerinden hatların yerini öğrenin. Kazı sırasında uyarı bandına ya da koruma şeridine rastlarsanız hemen durun. Bir doğalgaz borusu zarar görürse ya da gaz kokusu alırsanız alanı terk edin, ateş yakmayın, elektrikli alet kullanmayın ve 187 Doğalgaz Acil'i, gerekirse 112'yi arayın. Hasar görmüş bir elektrik kablosuna asla dokunmayın, müdahaleyi dağıtım şirketi ya da yetkili bir elektrikçi yapmalıdır.

Önceden verilmesi gereken kararlar

• dolgu tipi (kafes tel, panel, file, lamel), çünkü direk profili, aralık ve temel derinliği buna bağlıdır,
• bahçe kapısının ve yaya kapısının tam yeri ve genişliği, çünkü kapı direkleri ayrı bir kategoridir ve milimetresine kadar oturmalıdır,
• alt kaide plakası olup olmayacağı, yani dolgunun alt kenarının hangi yükseklikte duracağı,
• kapıya motor, zil ya da aydınlatma için kablo gidip gitmeyeceği, böylece koruma borusu beton dökülmeden yerleştirilir,
• el arabası, gerekirse mini ekskavatör ya da toprak burgusu için arsaya giriş imkânı.

Hangi direkler kullanılır

Yuvarlak çelik direkler kafes tel için klasik seçimdir. İki metrelik çitte genellikle yaklaşık 48 mm çap kullanılır. Daha ince profil bu yükseklikte yumuşak kalır ve köşelerde bükülebilir. Çoğunlukla galvanizlidir, üstüne sık sık PVC kaplama ya da elektrostatik toz boya uygulanır.

Kutu profil çelik direkler (örneğin 60 × 40 ya da 60 × 60 mm) özellikle panel çit ve lameller için kullanılır. Üzerlerinde hazır delikler ya da bağlantı klipsleri bulunur. Rüzgârı tutan dolgulu, iki metre civarındaki bir çitte daha güçlü bir profil tercih etmek mantıklıdır.

Ahşap direkler doğal görünür, ancak doğrudan betona gömülürse ahşap zemin seviyesinde zamanla çürür. Daha iyisi, betona gömülü metal bir ayak ya da kaideye bağlamaktır, böylece ahşap toprağın üstünde kalır.

Beton direkler Türkiye'de özellikle tarla, bağ ve arazi çitlerinde hâlâ yaygındır. Ağırdırlar ve 2,7 m civarındaki bir beton direği tek kişinin güvenle dikmesi zordur. Tepesi eğik, dikenli tel kollu modellerde kolun hangi tarafa bakacağı önceden kararlaştırılmalıdır.

Sabitleme yöntemleri

Toprakta beton temel en yaygın ve bu yükseklikte en güvenli çözümdür. Çukur genellikle yaklaşık 20 ile 30 cm çapında ve yaklaşık 80 ile 90 cm derinliğinde açılır. Asıl amaç temeli don derinliğinin altına indirmektir. Don derinliği Türkiye'de bölgeye göre çok değişir: kıyı bölgelerinde oldukça sığdır, İç ve Doğu Anadolu'nun soğuk yörelerinde ise bir metreyi geçebilir. Bölgenizde yerel ustaların ne kadar derin kazdığını sorun. File veya lamel dolgularda temel daha büyük tutulur.

Bahçe duvarına sabitleme: Direk ya kalıp blok ya da betonarme duvar dökülürken içine yerleştirilir ya da bitmiş duvarın üstüne ankraj plakasıyla vidalanır. İçine gömülen direk genellikle daha iyi tutar, plaka daha hızlıdır ama bu durumda bütün rüzgâr yükünü dübeller ve ince bir beton tabakası taşır.

Zemin vidaları betonsuz şekilde toprağa çevrilerek çakılır. Hızlı ve temizdir, taşsız, sıkı topraklarda iyi sonuç verir. İki metrelik, tamamen kapalı dolgulu bir çitte ise vidanın hangi yük için üretildiğini üreticisine danışmak gerekir.

Deneyimli bir ekibin sırası genellikle aynıdır. Önce tel gerginliğini taşıyan köşe, uç ve kapı direkleri dikilir. Aralarına biri zemine yakın, biri direk başı hizasında iki ip gerilir. Ara direkler bu iplere göre dikilir. Böylece bütün çit tek bir hatta durur ve direk başları ya aynı yükseklikte olur ya da araziyi düzgün şekilde takip eder.

Kafes telde ara direk aralığı genellikle 2,5 m civarındadır. Panel çitte aralığı panelin ve klipslerin genişliği belirler. Orada direkler ya bir mastarla çok hassas ölçülür ya da panelle birlikte ilerlenir: direk dikilir, panel yerine tutulur, sonraki direk dikilir. İki metrelik panelde her bölmedeki birkaç santimetrelik hata hızla birikir.

Çukur elle kazılır ya da motorlu veya ekskavatöre takılı burguyla açılır. Direğin çevresindeki suyun süzülmesi için tabana çoğu zaman birkaç santimetre çakıl serilir. Direk yerleştirilir, su terazisiyle birbirine dik iki yönden şakülüne alınır ve kazık ya da çıtalarla desteklenir. Ardından genellikle yaklaşık C16/20 ile C20/25 dayanım sınıfında beton ya da direk için hazırlanmış hazır karışım dökülür. İçinde hava boşluğu kalmaması için beton şişlenir veya sıkıştırılır, bu sırada direğin oynayıp oynamadığı sürekli kontrol edilir.

Temelin üst yüzeyine direkten dışa doğru hafif bir eğim verilir, böylece su çeliğe doğru değil, dışarı akar. Kafes tel çitin köşe direklerine aynı anda, bölme yönünde, çoğunlukla kendi küçük temeli olan payandalar takılır. Son olarak açık profillerin üstüne yağmur girmemesi için kapak takılır.

Ne kadar sürer

Tek bir direğin dikilmesi onlarca dakikalık bir iştir, zamanın çoğunu kazı ve hizalama alır. Asıl uzun süren bekleme kısmıdır. Normal beton bir iki günde sertleşir, ama tel germek için genellikle yaklaşık bir hafta beklenir. Beton tam dayanımına yaklaşık dört haftada ulaşır. Hızlı priz alan karışımlar işe daha erken devam etmeyi sağlar, kesin süreyi üretici ambalajda belirtir. Yaz sıcağında beton kurumaya karşı nemli tutulmalı, kışın donlu havada önlem almadan beton dökülmemelidir.

En belirleyici etken topraktır. Taşsız, killi toprakta iş hızlı ilerler. Taşlı arazi, dolgu zemin, ev inşaatından kalma moloz ya da eski çitten kalan beton temeller işi yavaşlatır, bazen kırıcı gerekir. Sınır boyundaki ağaç ve çalı kökleri de istisna değildir.

Ayrıca şunlar önemlidir:

• hattın uzunluğu ve aynı anda kaç direk dikileceği, sayı fazlaysa makineli burgu işi hızlandırır,
• arazinin düz mü eğimli mi olduğu, eğimde dolgunun basamaklanması ve daha hassas ölçü gerekir,
• köşe, kırılma ve uç sayısı, bu direklerin her biri payanda ve daha fazla özen ister,
• çukurun yanında çalışma alanı olup olmadığı, mevcut kaplama, çiçek tarhı ya da komşunun garaj duvarı yanında daha dikkatli kazılır,
• betonun yerinde elle mi karıldığı yoksa getirildiği mi ve araçtan çit hattına mesafe,
• direklerin delme ve hassas ankraj gerektiren bitmiş bir duvara gidip gitmediği.

İki metrelik çitte montaj sırasındaki rüzgâr da işi zorlaştırır. Uzun direği beton dökülene kadar şakülünde tutmak zordur, bu yüzden alçak direğe göre çok daha sağlam desteklenir.

Önceki ve sonraki işlerle koordinasyon

Direkler çit işinin ortasında durur. Öncesinde sınırın ve hatların işaretlenmesi, eski çitin sökülmesi, bazen bahçe duvarı için temel kazısı ve betonu yapılır. Duvar yapılıyorsa direkler, bloklar doldurulurken ya da doldurulduktan sonra yerleştirilir ve bu iki işin zamanlaması birlikte planlanmalıdır.

Direklerden sonra gergi telleri ve kafes tel gerilir, panel, lamel ya da file takılır, en son bahçe kapısı ve yaya kapısı gelir. Kapı direkleri kanadın ağırlığını taşıdığı için daha ağırdır ve motorlu kapı söz konusuysa kablolamayı yetkili bir elektrikçi hazırlayıp bağlamalıdır. Kablo koruma borusu ise beton dökülmeden önce yerleştirilir, yoksa sonradan beton kırmak gerekir. Çit boyunca kilitli parke taşı ya da bordür yapılacaksa ileride oluşacak zemin kotunu önceden konuşun. Böylece temeller parkenin üstüne taşmaz ve direk sonunda alçak kalmaz.

Sığ ya da dar temel. İki metrelik çitte en sık görülen hata budur. İlk yıllar bir şey olmaz, sonra sert bir rüzgârdan ya da kıştan sonra direkler açılmaya ve çit eğilmeye başlar. Temel don derinliğinin altına inmiyorsa don onu yukarı kaldırabilir.

"Tümsek" şeklinde ya da eğimsiz, zemin altında kalan beton. Su direğin dibinde birikir, çelik toprağa yakın noktada en hızlı paslanır, ahşap tam o noktada çürür.

Eksik direk kapakları. Açık profilin içine su girer, kışın donar ve profili patlatabilir. İçeriden de paslanır.

İpten kaçan direkler. Çit "dans eder", hat boyunca bakınca dalgalar görünür. Panellerde klipsler denk gelmez ve paneller zorla bükülür.

Teli çok erken germek. Beton henüz dayanım kazanmamıştır ve köşe direkleri bölmeye doğru çekilir. Beton sertleştikten sonra temeli kırmadan düzeltmek mümkün olmaz.

Köşelerde payanda olmaması. İki metrelik kafes telde gerginlik ciddi boyuttadır, payandasız köşe direği er ya da geç bükülür.

Kesilen direklerde kesik yüzeyin korunmaması. Galvanizli direk kesilirse kesik yeri çinko içerikli koruyucu boyayla kapatılmalıdır, yoksa pas oradan başlar.

Elinin işe yatkın olduğu biri, zamanı, bir yardımcısı ve ölçü konusunda sabrı varsa çit direklerini kendisi de dikebilir. Bu, ağır kapıların direkleri ve yeraltı hatlarının geçtiği yerler için geçerli değildir, oralarda işi ustaya bırakın. 2,7 m civarındaki bir direği tutacak ikinci bir kişinin olması çok işe yarar.

1. Arsa sınırını kontrol etmek ve yeraltı hatlarının yerini öğrenmek.
2. Çit hattını kazıklarla işaretlemek, ip germek, köşe, uç ve ara direklerin yerini belirlemek.
3. Yaklaşık 80 ile 90 cm derinliğinde, yaklaşık 20 ile 30 cm genişliğinde çukurlar kazmak ya da delmek, soğuk bölgelerde yerel don derinliğine göre daha derine inmek.
4. Çukurun tabanına birkaç santimetre çakıl sermek.
5. Önce köşe ve uç direklerini dikmek, su terazisiyle iki yönden şakülüne almak ve çıtalarla desteklemek.
6. Aralarına biri zemine yakın, biri direk başı hizasında iki ip germek.
7. Ara direkleri iplere göre dikmek, her birini hizalayıp desteklemek.
8. Betonu üreticinin talimatına göre karmak, çukuru kademeli doldurmak ve betonu şişlemek.
9. Her katmandan sonra direğin şakülünü ve konumunu kontrol etmek.
10. Temelin üstünü direkten dışa doğru eğimli şekillendirmek.
11. Köşe ve uç direklerine payandaları takmak.
12. Direk başlarına kapakları takmak ve varsa kesik yerlerini boyamak.
13. Betonun sertleşmesini beklemek ve teli genellikle yaklaşık bir hafta sonra germek.

Biten direkleri dolgu montajına başlamadan önce kontrol edin. Tel gerildikten ya da paneller takıldıktan sonra hataları düzeltmek zordur. Hattın ucuna geçip çit boyunca bakın, dalgalar hemen göze çarpar. Direk başını elinizle itin, beton sertleştikten sonra direk kıpırdamamalıdır.

• direkler ipe göre tek bir doğru üzerinde duruyor,
• her direk iki yönden su terazisiyle kontrol edilmiş ve şakülünde,
• direk başları aynı yükseklikte ya da araziyi düzgün takip ediyor,
• zemin üstündeki yükseklik seçilen dolguya ve alt kaide plakasına uygun,
• aralıklar anlaşmaya uygun, panellerde tam panel genişliğinde,
• köşe ve uç direklerinde payanda var,
• temellerin eğimi direkten dışa doğru ve dipte su birikmiyor,
• bütün profillerde kapak takılı,
• direklerin kaplaması hasarsız ve kesik yerleri boyanmış,
• planlandıysa kapıya giden kablo koruma borusu yerinde,
• çevre temizlenmiş ve kazı toprağı anlaşıldığı şekilde ele alınmış.