Αλλαγή διακόπτη επιστροφής σε καλοριφέρ

Ο ρόλος του

Το ζεστό νερό από τον λέβητα μπαίνει στο καλοριφέρ από την προσαγωγή, όπου βρίσκεται η θερμοστατική βαλβίδα ή ένας απλός διακόπτης. Το κρύο πια νερό φεύγει προς τον λέβητα από την επιστροφή, και εκεί κάθεται ο διακόπτης επιστροφής. Στο εμπόριο τον λένε και ρυθμιστικό ρακόρ επιστροφής. Κάνει δύο δουλειές:

• Κλείνει το σώμα, ώστε μαζί με την κλειστή προσαγωγή να μπορεί το καλοριφέρ να ξεβιδωθεί χωρίς να αδειάσει όλη η εγκατάσταση
• Επιτρέπει την προρύθμιση, δηλαδή περιορίζει τη ροή μέσα από το σώμα, ώστε τα καλοριφέρ κοντά στον λέβητα να μην «κλέβουν» το ζεστό νερό από τα μακρινά

Η προρύθμιση γίνεται με μια εσωτερική βίδα κάτω από το καπάκι, συνήθως με κλειδί άλλεν. Ο ιδιοκτήτης δεν την πειράζει κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Τη ρυθμίζει ο υδραυλικός όταν ζυγίζει την εγκατάσταση και μετά ο διακόπτης κάνει αθόρυβα τη δουλειά του για χρόνια.

Γιατί αλλάζει

• Στάζει από τον άξονα, εκεί που βγαίνει η βίδα χειρισμού από το σώμα του διακόπτη. Η τσιμούχα ή το o-ring χάνουν με τα χρόνια την ελαστικότητά τους.
• Διαρρέει από το ρακόρ ανάμεσα στον διακόπτη και το καλοριφέρ, συνήθως μετά από πολλά χρόνια ή μετά από πρόχειρο σφίξιμο.
• Δεν κλείνει ή κλείνει αλλά περνάει νερό, γιατί η έδρα έχει γεμίσει άλατα και λάσπη.
• Το σώμα του έχει ραγίσει, για παράδειγμα μετά από πάγωμα σε κλειστό εξοχικό ή από υπερβολικό σφίξιμο.
• Αλλάζει το καλοριφέρ και ο παλιός διακόπτης δεν ταιριάζει σε διαστάσεις ή σύνδεση.
• Κατά τη ζυγοστάθμιση της εγκατάστασης φαίνεται ότι ο παλιός διακόπτης δεν έχει καθόλου προρύθμιση.

Στην πράξη συμβαίνει συχνά να μην έχει γυρίσει κανείς τον διακόπτη για χρόνια. Στην πρώτη προσπάθεια να κλείσει, ο άξονας γυρίζει αλλά το νερό συνεχίζει να περνάει, ή αρχίζει να στάζει ακριβώς από τον άξονα. Γι' αυτό καλό είναι να κλείνετε και να ανοίγετε αυτούς τους διακόπτες μία φορά τον χρόνο, ακόμα κι αν δεν χρειάζεται επισκευή.

Στον τιμοκατάλογο υπάρχουν τρεις συγγενικές εργασίες και μπερδεύονται εύκολα. Η διαφορά είναι ποια πλευρά του καλοριφέρ αφορούν και πόσο μεγάλη είναι η επέμβαση.

• Αλλαγή διακόπτη επιστροφής (αυτή η σελίδα): αλλάζει ένα κομμάτι στην επιστροφή, χωρίς κεφαλή. Η θερμοστατική βαλβίδα στην προσαγωγή μένει. Ταιριάζει όταν το πρόβλημα είναι μόνο σε αυτή την πλευρά και η προσαγωγή είναι εντάξει.
• Αλλαγή θερμοστατικής βαλβίδας: αφορά την προσαγωγή, το σώμα της βαλβίδας και συνήθως και την κεφαλή. Άλλο εξάρτημα, άλλη λειτουργία, άλλη ρύθμιση.
• Τοποθέτηση διακοπτών καλοριφέρ: τοποθέτηση διακοπτών σε καινούργιο σώμα ή σε νέο δίκτυο, συνήθως και στις δύο πλευρές μαζί, συχνά με σύνδεση στις σωληνώσεις από την αρχή.

Πότε αρκεί μόνο η επιστροφή; Όταν η θερμοστατική βαλβίδα είναι νεότερη, κλείνει καλά και ρυθμίζει σωστά. Αν ο διακόπτης της προσαγωγής έχει την ίδια ηλικία και κατάσταση, αξίζει να σκεφτείτε την αλλαγή και των δύο μαζί. Το πιο χρονοβόρο κομμάτι είναι η απομόνωση και το άδειασμα, και αργότερα το γέμισμα και το εξαέρωμα. Αυτά γίνονται μία φορά, είτε αλλάζει ένας διακόπτης είτε δύο. Μην συνδυάζετε όμως καινούργιο με πολύ παλιό χωρίς σκέψη: μια νέα θερμοστατική βαλβίδα άλλου κατασκευαστή μπορεί να έχει διαφορετικό μήκος, και τότε οι σωλήνες θέλουν προσαρμογή και στις δύο πλευρές.

Δύο περιπτώσεις θέλουν προσοχή. Τα σώματα με κάτω κεντρική σύνδεση έχουν προσαγωγή και επιστροφή σε ένα διπλό ρακόρ σε σχήμα H, όπου ξεχωριστός διακόπτης επιστροφής συνήθως δεν αλλάζει: αλλάζει όλο το ρακόρ. Επίσης, σε πολλές παλιότερες πολυκατοικίες στην Ελλάδα υπάρχει μονοσωλήνιο σύστημα, όπου το καλοριφέρ έχει μία μόνο βάνα μονοσωληνίου και καθόλου ξεχωριστό διακόπτη επιστροφής. Αν έχετε τέτοιο σώμα, πείτε το από πριν, ώστε ο υδραυλικός να φέρει το σωστό εξάρτημα.

Σε μονοκατοικία

Όταν έχετε δικό σας λέβητα, το άδειασμα και το γέμισμα το ελέγχετε εσείς και η ημερομηνία κανονίζεται εύκολα. Βοηθάει να έχετε έτοιμα:

• Ελεύθερη πρόσβαση στο καλοριφέρ, μετακινημένα έπιπλα και μαζεμένες κουρτίνες
• Βγαλμένη την κάλυψη του καλοριφέρ ή τη μαρμαροποδιά, αν εμποδίζει
• Πληροφορία αν το κύκλωμα έχει σκέτο νερό ή αντιψυκτικό, ή πρόσθετο κατά της διάβρωσης
• Ένα σημείο για να χυθεί το νερό και πρόσβαση στη βρύση εκκένωσης
• Μια φωτογραφία του διακόπτη και των ενδείξεων πάνω του, αν θέλετε να τη στείλετε από πριν

Το αντιψυκτικό, που συναντάται κυρίως σε εξοχικά σε ορεινές περιοχές, δεν χύνεται στην αποχέτευση. Μαζεύεται σε δοχεία και συνήθως ξαναμπαίνει στο κύκλωμα, ή συμπληρώνεται καινούργιο σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Υπολογίστε το, γιατί το μάζεμα θέλει χρόνο και δοχεία.

Σε διαμέρισμα με κεντρική θέρμανση

Στην πολυκατοικία το δίκτυο της κεντρικής θέρμανσης είναι κοινόχρηστο και το άδειασμά του το συντονίζει ο διαχειριστής μαζί με τον τεχνικό που συντηρεί το λεβητοστάσιο. Αν το καλοριφέρ δεν κλείνει σίγουρα και από τις δύο πλευρές, πρέπει να αδειάσει όλη η στήλη, και αυτό επηρεάζει και τους γείτονες από πάνω και από κάτω. Γι' αυτό:

• Κανονίστε την ημερομηνία με τον διαχειριστή νωρίς, εκτός περιόδου θέρμανσης είναι πολύ πιο απλό
• Ρωτήστε ποιος αδειάζει και γεμίζει τη στήλη και ποιος εξαερώνει τα καλοριφέρ των γειτόνων
• Ρωτήστε αν η πολυκατοικία χρησιμοποιεί συγκεκριμένο τύπο διακοπτών λόγω ζυγοστάθμισης ή θερμιδομετρητών

Σε παλιότερες πολυκατοικίες με ανοιχτό δοχείο διαστολής στην ταράτσα, το κύκλωμα ξαναγεμίζει μόνο του από τον φλοτέρ. Αυτό διευκολύνει το γέμισμα, αλλά το εξαέρωμα όλων των σωμάτων της στήλης παραμένει απαραίτητο.

Εναλλακτικά, αντί να αδειάσει η στήλη, μπορεί να παγώσει ο σωλήνας. Ο υδραυλικός με ειδική συσκευή δημιουργεί μέσα στον σωλήνα ένα βύσμα από πάγο και αλλάζει τον διακόπτη χωρίς άδειασμα. Γίνεται σε χαλκό και σίδερο συνηθισμένων διαμέτρων, σε πλαστικό σωλήνα συνήθως όχι, και δεν έχει κάθε υδραυλικός τη συσκευή.

Σχήμα: ευθύς ή γωνιακός

Ο γωνιακός μπαίνει όταν ο σωλήνας έρχεται από τον τοίχο ή το δάπεδο κάθετα στη σύνδεση του καλοριφέρ. Ο ευθύς μπαίνει όταν ο σωλήνας έρχεται στον ίδιο άξονα με τη σύνδεση, συνήθως από το πλάι. Ο νέος πρέπει να έχει το ίδιο σχήμα, αλλιώς θέλουν αλλαγή οι σωλήνες. Στα πάνελ με κάτω πλευρική σύνδεση είναι πιο συχνοί οι γωνιακοί, στα παλιά αντιστάσεις με σωλήνες από τον τοίχο οι ευθείς.

Σύνδεση στον σωλήνα

• Σιδηροσωλήνας με σπείρωμα: διακόπτης με θηλυκό σπείρωμα, συνήθως μισής ίντσας. Η στεγάνωση γίνεται με καννάβι και πάστα ή με ειδικό στεγανωτικό νήμα.
• Χαλκοσωλήνας: διακόπτης με αρσενικό σπείρωμα και ρακόρ σύσφιξης με δαχτυλίδι για τη συγκεκριμένη διάμετρο.
• Πλαστικός και πολυστρωματικός σωλήνας: συνήθως σύνδεση eurocone με ρακόρ για τη συγκεκριμένη διάσταση και τύπο σωλήνα. Εδώ δεν μπαίνει καννάβι, στεγανώνει ο κώνος και το o-ring.

Η ουρά στην πλευρά του καλοριφέρ

Ο διακόπτης συνδέεται στο καλοριφέρ μέσω μιας ουράς, που βιδώνει στο σώμα, και ο διακόπτης σφίγγει πάνω της με το ρακόρ. Η ουρά συνήθως έρχεται μαζί με τον καινούργιο διακόπτη και αλλάζει κι αυτή. Η παλιά μπορεί να έχει φθαρμένη επιφάνεια στεγάνωσης, και ο νέος διακόπτης να μην κάθεται σωστά πάνω της.

Επιπλέον λειτουργίες

• Προρύθμιση: σήμερα συνηθισμένη, στους παλιούς διακόπτες όχι αυτονόητη. Αν η εγκατάσταση ζυγοσταθμίζεται, είναι απαραίτητη.
• Εκκένωση: ορισμένοι διακόπτες έχουν μικρή βρυσούλα όπου κουμπώνει λάστιχο για να αδειάσει το σώμα. Βοηθάει πολύ όταν αργότερα χρειαστεί να βγει το καλοριφέρ.
• Κλείσιμο χωρίς απώλεια ρύθμισης: οι καλύτεροι διακόπτες έχουν ξεχωριστό κλείσιμο από την προρύθμιση, έτσι μετά το κλείσιμο και το άνοιγμα δεν χρειάζεται ξανά ρύθμιση.

Τη μεγαλύτερη προσοχή θέλει το μήκος του διακόπτη, δηλαδή η απόσταση από το καλοριφέρ μέχρι τη σύνδεση του σωλήνα. Αν ο νέος είναι μακρύτερος ή κοντύτερος, ο σωλήνας δεν θα πέφτει σωστά. Σε χαλκό και πλαστικό αυτό διορθώνεται με λίγο λύγισμα ή κόψιμο, σε σίδερο συχνά μόνο με αλλαγή ενός κομματιού σωλήνα. Γι' αυτό αξίζει να μετρήσετε τον παλιό και να διαλέξετε αντικαταστάτη με παρόμοιες διαστάσεις.

1. Έλεγχος κατάστασης: ο υδραυλικός βλέπει τον τύπο του διακόπτη, τους σωλήνες και αν κλείνει η θερμοστατική βαλβίδα στην προσαγωγή. Αν δεν κλείνει ούτε η προσαγωγή, πρέπει να αδειάσει μεγαλύτερο μέρος της εγκατάστασης.
2. Καταγραφή προρύθμισης: πριν βγει ο παλιός, μετριέται σε πόσες στροφές ήταν ρυθμισμένος, ώστε ο νέος να ρυθμιστεί παρόμοια. Αν η εγκατάσταση είχε ζυγοσταθμιστεί με μελέτη, καλό είναι να υπάρχουν οι τιμές.
3. Σβήσιμο λέβητα και απομόνωση: ο λέβητας σβήνει, κρυώνει το νερό και κλείνει η προσαγωγή. Μετά αδειάζει, ανάλογα με την περίπτωση, το σώμα, ένας κλάδος ή όλη η εγκατάσταση, ή παγώνει ο σωλήνας.
4. Ξεβίδωμα: λύνεται το ρακόρ στο καλοριφέρ και η σύνδεση στον σωλήνα. Στους παλιούς διακόπτες κρατάει με δεύτερο κλειδί τον σωλήνα και την ουρά, ώστε να μη στρίψει ο σωλήνας μέσα στον τοίχο και να μη λυθεί κάποια άλλη ένωση.
5. Αφαίρεση της παλιάς ουράς: γίνεται με ειδικό κλειδί. Αν έχει κολλήσει, βοηθάει προσεκτικό ζέσταμα ή σπρέι ξεμπλοκαρίσματος, ποτέ ωμή δύναμη πάνω στο καλοριφέρ.
6. Καθάρισμα: τα σπειρώματα στο καλοριφέρ και στον σωλήνα καθαρίζονται από την παλιά στεγάνωση και τη σκουριά. Ελέγχεται αν το σπείρωμα του σωλήνα έχει χαλάσει.
7. Τοποθέτηση νέας ουράς και διακόπτη: η ουρά στεγανώνεται ανάλογα με τον τύπο της, με o-ring ή με στεγανωτικό σπειρώματος. Ο διακόπτης συνδέεται στον σωλήνα και το ρακόρ σφίγγει με προσοχή.
8. Γέμισμα και εξαέρωμα: ανοίγουν η προσαγωγή και ο νέος διακόπτης, γεμίζει η εγκατάσταση, εξαερώνεται το σώμα και όσα άλλα χρειάζεται. Η πίεση ανεβαίνει στην τιμή που δίνει ο κατασκευαστής του λέβητα.
9. Έλεγχος στεγανότητας και ρύθμιση: οι ενώσεις ελέγχονται κρύες και μετά με αναμμένη θέρμανση. Γίνεται η προρύθμιση και μπαίνει το καπάκι.

Αν ο λέβητας είναι φυσικού αερίου και μυρίσει αέριο σε οποιοδήποτε σημείο, η δουλειά σταματά. Βγείτε από τον χώρο, μην ανάβετε διακόπτες και καλέστε το 112. Επεμβάσεις στον ίδιο τον λέβητα και στα ηλεκτρικά του κάνει μόνο πιστοποιημένος τεχνικός.

Η απλή περίπτωση

• Η θερμοστατική βαλβίδα στην προσαγωγή κλείνει σφιχτά και αδειάζει μόνο το σώμα
• Οι σωλήνες είναι χαλκός ή πλαστικός και προσαρμόζονται λίγο
• Ο νέος διακόπτης έχει το ίδιο μήκος με τον παλιό
• Το καλοριφέρ είναι ελεύθερο, χωρίς κάλυψη και εντοιχισμένα έπιπλα
• Το κύκλωμα έχει καθαρό νερό χωρίς αντιψυκτικό

Η δύσκολη περίπτωση

• Παλιός σιδηροσωλήνας με φαγωμένα σπειρώματα. Υπάρχει κίνδυνος να χαλάσει το σπείρωμα στο ξεβίδωμα και να χρειαστεί κόψιμο σωλήνα, νέο σπείρωμα ή ενδιάμεσο εξάρτημα.
• Ουρά κολλημένη στο καλοριφέρ, συχνό φαινόμενο στα παλιά σιδερένια σώματα.
• Η προσαγωγή δεν κλείνει, οπότε πρέπει να αδειάσει όλη η εγκατάσταση ή η στήλη.
• Διαμέρισμα σε πολυκατοικία, όπου χρειάζεται συντονισμός με τον διαχειριστή και εξαέρωμα και στα γειτονικά διαμερίσματα.
• Λάσπη και άλατα στο κύκλωμα, που ξεκολλάνε όταν ανοίξει και φράζουν τον νέο διακόπτη. Τότε αξίζει ένα ξέπλυμα της εγκατάστασης και έλεγχος του φίλτρου στον λέβητα.
• Σωλήνες χωμένοι στον τοίχο κολλητά στο καλοριφέρ, χωρίς περιθώριο μετακίνησης.

Πόσο κρατάει

Η ίδια η αλλαγή ενός διακόπτη, όταν οι διαστάσεις ταιριάζουν, θέλει συνήθως περίπου μία με δύο ώρες. Περισσότερο χρόνο τρώνε το άδειασμα, το γέμισμα και το εξαέρωμα, ειδικά όταν αδειάζει όλο το σπίτι ή μια ολόκληρη στήλη. Με επεμβάσεις σε σιδηροσωλήνα ή κολλημένη ουρά η δουλειά μπορεί να πάει μισή μέρα. Τίποτα δεν χρειάζεται να στεγνώσει, η θέρμανση ανάβει αμέσως μετά το γέμισμα και το εξαέρωμα. Ο αέρας όμως βγαίνει από το νερό για αρκετές μέρες, γι' αυτό καλό είναι να ξαναεξαερώσετε μετά από λίγες μέρες και να ελέγξετε την πίεση.

• Δεν γίνεται προρύθμιση: ο νέος διακόπτης μένει τελείως ανοιχτός και το σώμα τραβάει περισσότερο νερό απ' όσο πρέπει. Φαίνεται όταν τα μακρινά δωμάτια δεν ζεσταίνονται ή ο διακόπτης σφυρίζει.
• Παρασφιγμένο ρακόρ: ο ορείχαλκος ραγίζει, μερικές φορές μετά από εβδομάδες. Η τριχοειδής ρωγμή στην αρχή απλώς υγραίνεται και μετά στάζει.
• Λάθος στεγάνωση: καννάβι ή ταινία τυλιγμένα σε eurocone ή στον κώνο της ουράς. Η ένωση τότε δεν στεγανώνει, γιατί το υλικό εμποδίζει τις επιφάνειες να κάτσουν.
• Μπέρδεμα προσαγωγής και επιστροφής: η θερμοστατική βαλβίδα πάει στην προσαγωγή. Αν αλλάξουν και οι δύο μαζί και μπερδευτούν οι πλευρές, ο θερμοστάτης ρυθμίζει άσχημα και η βαλβίδα μπορεί να χτυπάει. Την προσαγωγή την καταλαβαίνετε γιατί με αναμμένη θέρμανση ο σωλήνας είναι πιο ζεστός.
• Ελλιπές εξαέρωμα: το καλοριφέρ ζεσταίνεται μόνο κάτω, γουργουρίζει ή ο λέβητας σβήνει από χαμηλή πίεση.
• Ανέλεγκτη πίεση: μετά το γέμισμα η πίεση δεν συμπληρώνεται, ή ανεβαίνει πολύ. Όταν το νερό ζεσταθεί, ανοίγει η βαλβίδα ασφαλείας και στάζει νερό κάτω από τον λέβητα.
• Στριμμένος σωλήνας: στο ξεβίδωμα χωρίς κόντρα στρίβει ο σωλήνας και λύνεται μια ένωση μέσα στον τοίχο ή το δάπεδο. Το καταλαβαίνετε μόνο όταν φουσκώσει ο σοβάς από την υγρασία.

Αν έχετε μονοκατοικία με δικό σας λέβητα, σωλήνες από χαλκό ή πλαστικό και αντικαταστάτη με ίδιες διαστάσεις, την αλλαγή μπορείτε να την κάνετε και μόνοι σας. Μην την αναλάβετε σε πολυκατοικία χωρίς να συνεννοηθείτε με τον διαχειριστή, σε παλιό σιδηροσωλήνα με φαγωμένα σπειρώματα, ούτε όταν το κύκλωμα έχει αντιψυκτικό και δεν έχετε πού να το μαζέψετε. Τον λέβητα τον χειρίζεστε μόνο όπως λέει το εγχειρίδιό του, ενώ τα ηλεκτρικά και το αέριο είναι δουλειά τεχνικού.

1. Σβήστε τον λέβητα και αφήστε το νερό να κρυώσει.
2. Βρείτε και σημειώστε την προρύθμιση του παλιού διακόπτη, μετρώντας τις στροφές μέχρι να κλείσει.
3. Κλείστε τη θερμοστατική βαλβίδα στην προσαγωγή, γυρίζοντας την κεφαλή στο μηδέν ή βάζοντας το καπάκι κλεισίματος.
4. Στρώστε πανιά κάτω από το καλοριφέρ και έχετε δίπλα ένα ρηχό δοχείο.
5. Αδειάστε το σώμα ή το αντίστοιχο κομμάτι της εγκατάστασης, ανοίγοντας το εξαεριστικό για να τρέξει πιο γρήγορα το νερό.
6. Λύστε το ρακόρ και τη σύνδεση του σωλήνα, κρατώντας κόντρα με δεύτερο κλειδί.
7. Ξεβιδώστε την παλιά ουρά και καθαρίστε το σπείρωμα στο καλοριφέρ.
8. Βιδώστε τη νέα ουρά με τη στεγάνωση που ορίζει ο κατασκευαστής.
9. Συνδέστε τον διακόπτη στον σωλήνα και σφίξτε σύνδεση και ρακόρ με μέτρο, χωρίς προέκταση στο κλειδί.
10. Κάντε την προρύθμιση σύμφωνα με την τιμή που σημειώσατε ή τις οδηγίες του κατασκευαστή.
11. Γεμίστε την εγκατάσταση, εξαερώστε το σώμα και ανεβάστε την πίεση όπως λέει το εγχειρίδιο του λέβητα.
12. Ανάψτε τον λέβητα και ελέγξτε τις ενώσεις ζεστές, μόλις κρυώσουν και την επόμενη μέρα.

Αν το σπείρωμα του σωλήνα χαλάσει στο ξεβίδωμα ή η ένωση συνεχίζει να βγάζει νερό μετά το σφίξιμο, καλέστε υδραυλικό. Το επιπλέον σφίξιμο συνήθως χειροτερεύει την κατάσταση.

Ο νέος διακόπτης δεν τραβάει το βλέμμα, γι' αυτό αξίζουν λίγα λεπτά ελέγχου στην παραλαβή και άλλη μια ματιά μετά από μερικές μέρες λειτουργίας. Ελέγξτε:

• Στεγνές ενώσεις στην ουρά, στο ρακόρ και στη σύνδεση του σωλήνα
• Στεγνό σημείο γύρω από τον άξονα, και μετά από κλείσιμο και ξανά άνοιγμα
• Ότι ο διακόπτης κλείνει και ανοίγει χωρίς δύναμη
• Τοποθετημένο καπάκι και ενημέρωση για την τιμή προρύθμισης
• Ομοιόμορφα ζεστό καλοριφέρ με αναμμένη θέρμανση, χωρίς γουργουρητό
• Πίεση σύμφωνα με τον λέβητα αμέσως μετά το γέμισμα και μετά από λίγες μέρες
• Άθικτους σωλήνες και σοβά γύρω από το πέρασμα των σωλήνων στον τοίχο
• Στεγνό δάπεδο κάτω από το καλοριφέρ και κάτω από τον λέβητα
• Σε πολυκατοικία, επιβεβαίωση από τον διαχειριστή ή τον τεχνικό ότι η στήλη γέμισε και εξαερώθηκε